Druckschrift 
1 (1478)
Entstehung
Seite
445
Einzelbild herunterladen
 

CapitulumOnicum

lentie. dummodo contineat quod ſequitur. ratōe .ſ. ſcriptura tm̄. Quod r̄ligionihoc ideo dicit. qꝛ ſatis dictae̓t ratō humana quis poſſet pecuniā fenebrē exercere. ſedquia hoc cōtrariū ē diſcipline ſaluti. ideo ē ius: nec loco iuris poteſt haberi. Et ēar. contra leges ꝑmittētes vſuras. ſcꝫſunt leges. Itē ſatis dictaret humana ratōpoſſe vti azimis iudeoꝝ vel ÿdoloticis. Sedquia hoc ē ꝯtrariū reſigioni: ideo poteſtde iure fieri. xxviij. q. j. Om̄es. xxxiij. q. iiij.Sicut ſāctiꝰ. Quod videt̉ ītelligēdū. quan hoc fieret. vt qꝛ ī lege veteri mādatumd primū: vel ī veneratōeꝫ ÿdoli. quo ad ſeundū exēplū. Ul̓ ita vt ſcādalū ſequereturmuo ad vtrūqꝫ. Itē ſatis ꝑſuaderet ratō humana. qͥs poſſet vti ſua vxore ī ſacro ordīe vl̓ poſſꝫ ꝯtrahe̓ ꝯmr̄e vl̓ affini. Sꝫꝯtrariū ē diſciplīe religioni. pt̄ fieride iure. Et diffinit Hugo de ſct̄o victore ſiciſciplinā. Diſciplīa ē bona honeſta ꝯueratō. cui paꝝ ē malū face̓: ſꝫ etiā ſtudꝫ īis bene agit irrep̄henſibil̓ appare̓. Scd̓miūt Aug. Papiaꝫ: diſciplīa dicit̉ qͣrūcūqꝫreꝝ ſcīa. Deriuatur autem a diſcendo.De lege humana de. §. iij.riuat̉ a rōne naturali. ꝓhibet vicia: ſꝫoīa. Imperat actꝰ v̓tutū ſed om̄es. Etpro declaratōne pͥmi dicit. b. Tho. pͥma ſcd̓sq. xcv. arti. ij. lex inqͣtū hēt de iuſticia. intātū hēt de v̓tute legis. In rebꝰ aūt humanis dicit̉ aliqͥd eſſe iuſtū ex eo ē rectū ẜmregulā ratōnis. Ratōis aūt pͥma regula eſtlex nature: vt ſupra dictū ē. Omnis igit̉ lexhumanitꝰ poīta ītantū hēt de legis ratōe īꝙͣtū a lege nature deriuat̉. tamē deriuatur lex humana a lege naturali. vt concluſiones ex prīcipijs demonſtratīe ꝓducunturhoc em̄ modo deriuant̉ p̄cepta decalogi alege nature: ſicut ex hoc dicit lex natural̓nemī fiēda īiuria: ſeq̄tur de neceſſitatę.eſſe occidendū. adulterādū. furandū. hmōiEt quaſi etiā iſto ius gētiū deriuat̉ a lege nature. Sꝫ deriuat̉ lex humana a naturali. ſicut determīatōes ꝑticulares quorun generaliū: ſicut etiā forme ꝯmūes ī artibus determinant̉ ad aliqͥd ſpēale: ſicut artifex formā ꝯmunē domꝰ. neceſſe ē determnet ad hāc vel illā figurā domꝰ. Dictat lenatural̓ malefactorē puniri: ſꝫ poīt lex humana modū determīatum punitōis. ſic dealijs. Ande Tullius dicit ī ſua rethorica:res a natura ꝓfectas a cōſuetudīe approbatas: legū metus religio ſāxit. Dicit aūtiuriſꝑitꝰ. non oīm que lege ſtatuta ſunt.poteſt ratō aſſignari: qꝛ leges omnesprocedāt a ratōe ſi iuſte ſūt. Sed qꝛ nimiseſſet difficile ꝓlixū. Sꝫ vt dicit ph̓us ī. .v.Ethi. In talibus oportet attendere exꝑtoꝝ

dei ſeniorum vel prudentiū ī demonſtrabili­ 9bus enūciatōibꝰ. opinionibꝰ minꝰ ꝙͣ demōſtratōibus. Ꝙͣtū ad ſcd̓m ſciēdū lexponit̉ in cōi. Ratō huiꝰ ē ſcd̓m. b. Tho. pͥmaſcd̓e. q. xcvj. arti. j. Quia vnūqd̓qꝫ quod ēpter finē neceſſe ē ſit fini ꝓporcionatū. Finis aūt legis ē bonū cōe. Sic dicit Iſidorus ſupra ī deſcpͥtōe legis .ſ. lex nullo priuato cōmodo: ſꝫ ꝯmuni vtilitate ciuiū debet eſſe ꝯſcripta. di. iiij. erit. Un̄ oportet leges hūanas ꝓportionatas ad bonū cōmune. bonū aūt cōe ꝯſtat ex multis: oportet lex ad multa reſpiciat. ẜm ꝑſonas. etẜm tempora. ẜm negocia. Conſtituit̉ em̄ꝯītas ciuitas ex multis ꝑſonis. eius bo multiplices actōes ꝓcurat̉. nec ad hocſolū modico tꝑe duret. ſꝫ om̄i tꝑe ꝑſeueret: ciuiū ſucceſſionē. vt Augꝰ dicit ī. ij. deciui. dei. Notādū tn̄ ph̓us ī. v. ethi. ponittres ꝑtes iuſticie local̓: quod ē ius poſitiuūSunt em̄ quedā ſīpl̓r ī cōmuni ponūt̉: ethe ſunt leges cōmunes. Et ꝙͣtum ad hoc dicit legale eſt. quod ex prīcipio qͥdem nihildiffert vt ſic ſit vel aliter. quando autē ponitur: differt. puta captiui ſtatuto p̄cio r̄dimant̉. Quedā v̓o ſūt ꝙͣtum ad aliqͥd cōmunia. ꝙͣtum ad aliqͦd particularia. qͣi legespriuatorū: qꝛ reſpiciunt ſingulares ꝑſonasſed poteſtas earū extendit̉ ad multa negocia. Et ꝙͣtum ad hoc dicit. q̄cūqꝫ ī ſingularibus lege ponūt̉. Dicunt̉ etiā q̄dam legalianon qꝛ ſint leges: ſed ꝓpter applicatōem legūcōmuniū ad ꝑticularia facta aliqͣ. ſicut ſūtſententie que pro iure habētur. ꝙͣtum adhoc dicit ph̓us ſententialia. Ꝙͣtū ad tercium. ſcꝫ lex humana prohibet vicia ſednon oīa. declarat. b. Tho. prīa ſcd̓e. q. xcvj.arti. ij. ſic. Cum lex ſit q̄dam menſura hūanorum actuū. diuerſa diuerſis mēſurēturẜm ꝯueniētiā eoꝝ. oportꝫ leges imponātur homībus ẜm eoꝝ conditōem: qꝛ lex ẜmIſidoꝝ debet eſſe poſſibil̓: ẜm patrie conſuetudinē. Poteſtas aūt oꝑandi ſeu facultas. ex interiori habitu diſpoſitōne procedit. Non em̄ idem eſt poſſibile habēti habitum v̓tutis v̓tuoſo. Sicut non eſt idempoſſibile puero viro ꝑfecto: propter hocnon ponitur eabeꝫ lex pueris que adultisulta enim ꝑmittuntur in pueris. que inadultis ponūtur in lege vel vituꝑant. Et ſimil̓r multa ſunt ꝑmittenda homībus nonꝑfectis v̓tute: eſſent toleranda ī homībus v̓tuoſis. Lex autem humana imponit̉multitudini hoīm. in qua maior pars ē hominum imꝑfectorum v̓tute. Et ideo lege humana ꝓhibēt̉ omnia vicia a quibus virtuoſi abſtinēt. ſꝫ ſolum grauiora. a quibuspoſſibile ē maiorē ꝑteꝫ multitudīs abſtinere: p̄cipue que ſunt in nocumentū alioruꝫ