CapitulumVnicum
Nam ius gentiuꝫ ꝓpinquiꝰ deriuat̉ ab eo vtcōcluſiones ex pͥncipijs. Ius aūt ciuile nōita īmediate. ⁊ vt det̓mīatōes aliqͦꝝ vniuerſaliū. Itē ꝙͣuis etiā ſit qd̓dā iuſtū. qd̓ dicit̉paternū .ſ. int̓ pr̄em ⁊ filiū. ⁊ qd̓dā qd̓ dicit̉dn̄atīm .ſ. int̓ ẜuū et dn̄m. tn̄ iſta nō ꝑtinētad ius politicū ſꝫ magis ad iuſtū yconomicū. Ad iuſticiā eī cꝰ obiectū ē iuſtū ſimpl̓rqd̓ ē ius politicū ꝓprie ꝑtinet redde̓ vnicuiqꝫqd̓ ſuū ē: ſuppoſita tn̄ diuerſitate ꝑſōe vniusad alteꝝ. Si qͥs eī ſibi det qd̓ ſibi debet̉. n̄ ꝓprie vocat̉ hoc iuſtū. Et qꝛ qd̓ ē filij ē pr̄is.Et qd̓ ē ẜui ē dn̄i. iō nō ē ꝓprie iuſticia pr̄isad filiū. vel dn̄i ad ẜuū. Cū eī iuſticia ſit adalteꝝ. Alteꝝ dici pt̄ aliqͥd dupl̓r. Uel qꝛ eſtoīno diſtīctū ab eo: ſicut ī duobꝰ hoībꝰ. qͦrūvnus nō ē ſub alio. ſꝫ ambo ſub vno pͥncipeUel qꝛ aliqͥd ē eꝰ exn̄s. ⁊ ſic filiꝰ ē aliqͥd pr̄isqꝛ qͣi ꝑs eiꝰ: ⁊ ẜuꝰ aliqͥd dn̄i. qꝛ īſtrumētū eꝰIōꝓprie ⁊ ſimpl̓r. iuſtū ſeu ius qd̓ ē obiectūiuſticie. ꝓprie ē ius politicū ſeu ciuile. Dn̄atiuū at̄ ius nō ē ſimpl̓r ius. ſed aliquo mō.Subiure at̄ ciuili qd̓ ponit Iſido. ī diuiſione illa q̄ ē in pͥncipio huiꝰ. §. comp̄hendit̉ius canonicū. Primo gͦ de iure vel lege humana tͣctādo ponerent̉ q̄dā ꝯīa. taꝫ iuri ciuili (quod alio noīe dicit̉ ius forēſe) ꝙͣ iuricanonico. Poſtea aliquaꝓpria de iure gētiūet ciuili: demum de iure canonico.De neceſſitate legis hūa. §. j.ne dicit Iſi. ī li. ethÿ. Facte ſūt aūt leges. vteaꝝ metu humana coherceat̉ audacia: tutaqꝫ ſit īter īprobos innocētia. ⁊ ī ip̄is īprobis formidato ſupplicio. refrenet̉ nocēdi facultas. di. iiij. Sꝫ hoc eſt maxīe nccͣm hūano generi .ſ. vt tollat̉ facultas mal̓ nocendialijs. al̓s nō poſſēt ꝯuiue̓ hoīes: et cum hocfaciat lex humana ꝑ penas īpoſitas ab ea.ideo neceſſariū fuit tales leges ſtatue̓. Sedꝓ maiori hoꝝ declaratōne dicit. b. Tho. prima ſcd̓e. q. xcv. arti .j. ꝙ hoīm ineſt naturalit̓ q̄dā aptitudo ad v̓tutē. Sꝫ ip̄a v̓tutis ꝑfectō neceſſe ē. ꝙ adueniat homī ꝑ aliquaꝫdiſciplinā. ſicut videmꝰ ꝙ ꝑ aliquā īduſtriāſubuenit̉ homī ī ſuis ncc̄itatibꝰ. puta in cibo ⁊ veſtitu. qͦꝝ initia quedā ſunt a naturaid ē rōe ⁊ manu. Nō aūt ꝯplemētū ip̄m. ſic̄cetera aīalia qͥbꝰ natura ſufficiēter tegumētū ⁊ cibū dedit. Ad hāc at̄ diſciplinā: nō defacili homo ſibi ſufficiēs eſt. Quia ꝑfectō v̓tutis conſiſtit p̄cipue ī retrahendo ſe ab inordinatis delectatōibꝰ et indebitis. ad quashoīes ſunt proni. ⁊ maxime iuuenes quibꝰmagis eſt efficax et neceſſaria diſciplia. Etlo oportet ꝙ hmōi diſciplīa ꝑ quā ad v̓tuce ꝑuenit̉. ab alio ſortiāt̉. ¶ Et ꝙͣtū quidemad illos iuuenes: qui ſūt proni ad virtutisactus. vel ex diſpōne nature. vel ex cōſuetudine. vl̓ magis ex diuino munere. ſufficit di
ſciplina paterna que ē ꝑ admonitōes. Sedqꝛ inueniunt̉ quidam proterui et ad viciaproni. qui defacili verbis moueri nō poſſūtNleceſſariū fuit. vt ꝑ vim et metū cohiberēt̉a malo. vt ſaltim ſic a mal̓ deſiſtētes. ⁊ alijsquietā vitā redderēt. ⁊ ip̄i tandem ꝑ huiuſmodi aſſuetudinē ad virtutē ꝑducent̉. ⁊ voluntarie face̓nt que metu prius implebant.et ſic effice̓ntur virtuoſi. Huiuſmodi aūt diſciplina cogēs mētu pene ē diſciplina legū?Unde nccͣm fuit ad pacem hoīm et virtutēacquirendā. vt leges humane inſtituerēturqꝛ ſicut dicit philoſophꝰ ī pͥmo polit̉. Sic uthō ſi ē virtuoſus. ē optimū aīaliū. Ita ſi ſitſeꝑatꝰ a lege et iuſticia. eſt peſſimū animaliuꝫ omniū. qꝛ homo arma ratōis ad expellendas ꝯcupiſcētias et ſeuicias habet. quealia aīalia nō habent. ¶ Et ſi arguat̉ ꝙ melior eſt iuſticia animata ꝙͣ inaīata. Sꝫ iudex ē iuſticia aīata. Dicit eī philozophꝰ. v.Ethi. ꝙ ad iudicē ꝯfugiūt hōīes. ſic̄ ad iuſticiā aīatā. Lex at̄ ē qͣi iuſticia īaīata. Ergovidet̉ ꝙ meliꝰ fuiſſꝫ vt executō iuſticie ꝯmitte̓t̉ arbitrio iudicū: ꝙͣ ꝙ lex aliqͣ ede̓t̉. Rn̄bet Tho. vbi ſupͣ. ꝙ ẜm philozophū ī pͥmo r̄thoricoꝝ. meliꝰ ē oīa ordīari lege: ꝙͣ dimitti arbitrio iudicū: et hoc ꝓpter tria. Primoqꝛ faciliꝰ ē reꝑire paucos ſapiētes. qͥ ſufficiant ad rectas leges condendas: ꝙͣ multos qͥreqͥrent̉ ad recte iudicādum de ſingul̓. Secūdo qꝛ illi qͥ leges ponūt multo temꝑe conſiderant. quid lege ferēdum ſit. Sꝫ iudiciade ſingularibus factis. fiunt ex caſibus ſubito ortis: faciliꝰ aūt ex multis cōſideratis poteſt hō videre qͥd rectū ſit: ꝙͣ ex vno ſolo facto. Tercio qꝛ legiſlatores iudicāt ī vniuerſali et de futuris. Sed homīes iudicijs prelidētes iudicant ad que afficiunt̉ odio vl̓ amore aut cupiditate. Et ſic eoꝝ deprauaturiudiciuꝫ. Quia igit̉ iuſticia animata iudicis. nō ī multis inuenitur. Et qꝛ flexibil̓ eſtideo nccͣm fuit ī quibuſcunqꝫ eſt poſſibile lege determīare qͥd iudicandū ſit: et pauciſſima arbitrio hoīm relinquere.De qualitate ſeudeſcri. §. ij.ptōe legis hūane Iſido. ī li. ethÿ. ſic deſcribitErit at̄ lex honeſta. iuſta. poſſibil̓. ẜm naturā. ẜm ꝯſuetudinē patrie. loco: tēporiqꝫ cōueniēs. nccͣia. vtil̓. maīfeſta quoqꝫ ne aliqͥdꝑ obſcuritatem ī captōne contineat. nullopͥuato ꝯmodo. ſꝫ ꝓ ꝯmuni ciuiū vtilitate cōſcripta. diſ. iiij. erit. Que quidem deſcriptionō videt̉ bona. Naꝫ Iſidorus diſ. prīa. ca. cōſuetudo. ponens qualitateꝫ legis dicit. Lexerit om̄e quod ratōe conſtiterit. dumtaxatꝙ religioni ꝯgruat. ꝙ diſcipline conueniatꝙ ſaluti proficiat. Aut ergo iſta eſt diminuta deſcriptio. que ponit tm̄ tres conditiones legis. Aut illa ſuperflua. que ponit. xj.