CitulusDecimuſſeptimꝰ

eſt. ẜm illud ꝓuer. viij. Per me reges regnātet legum ꝯditores iuſta decernūt. vn̄ ⁊ lex deidici pt̄ ⁊ cuſtodiri et meditari debꝫ. Et ſic pt̄exponi illd̓ pͣs. Aīa mea ī manibꝰ meis ſꝑ. etlegeꝫ tuā nō ſū oblitꝰ. Aīa mea .i. cōſideratōet affectꝰ aīe ī manibꝰ .i. ī oꝑbꝰ nr̄is debꝫ eē.vt .ſ. ſint bona ip̄a oꝑa deo grata. Et qꝛ oꝑatūc ſunt bona. qn̄ ſunt ẜm legeꝫ. nōſolū dei:ſed etiā hoīm. Un̄ et xp̄c naſcēs ſeruari doluit a mr̄e ſua legeꝫ hoīs infidelis .ſ. cū exijtedictum a ceſare Auguſto vt deſcriberet̉ orbis Luce. ij. iuit p̄gnās ī Bethleem. Ideo ſb̓dit legeꝫ tuā nō ſum oblitꝰ. ſed bn̄ recordatꝰlegis diuine et humane. vt ipſa oꝑa eſſēt ẜmlegem nō ꝯͣ legeꝫ. Et qꝛ lex eſt ſpēs iuris ẜmIſido. diſ. j. ideo vidēdum eſt de iſto terminoius qͥd ſit ⁊ vn̄ dicat̉. Pro cuiꝰ declaratōe dicit. b Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lvij. arti. j. ꝙ cōſuetūeſt ꝙ noīa a prima ſui impoſitōne retorqueant̉ ad alia ſignificāda. ſicut nomen medicine prīo impoſitū eſt ad ſignificandū remedium qd̓ p̄ſtat̉ infirmo ad ſanādum. deindetractum eſt ad ſignificādum arteꝫ qͣ hoc fit.Ita hoc nomen ius primo impoſitū eſt ad ſignificādū ip̄aꝫ rem iuſtā. poſtea eſt deriuatum ad ſignificandum artē qͣ cogͦſcit̉ qͥd ſitiuſtum. Et ẜm hoc dīc Celſus iuriſconſultꝰ.ꝙ ius eſt ars boni et equi. Sicut em̄ eoruꝫ qfiūt ꝑ artē exteriꝰ. q̄daꝫ ratio ī mēte artificis p̄exiſtit q̄ dr̄ regula artis: ita etiā illiusoꝑis iuſti qd̓ rō determīat: q̄dam rō p̄exiſtitī mēte qͣſi quedā regula prudētie. Et etiā hecſi ī ſcriptis redigatur vocat̉ lex. Et ideo ip̄alex nō eſt ꝓpter ip̄m ius. ſꝫ aliqͣlis ratio iurisid eſt illiꝰ regl̓e q̄ eſt in mente. Un̄ et Iſido. ꝙlex eſt ꝯſtitutio ſcripta. diſ. j. Ulteriꝰ etiamhoc nomen extēdit̉ ad ſignificādum locū. ī qͦius reddit̉. et ſic dr̄ aliqͥs ꝯpere iuri. Quarto etiā dr̄ ius id qd̓ reddit̉ ab eo. ad cuiꝰ officium ꝑtinet iuſticiā facere. licꝫ etiā id quoddecreuit ſit iniquū. Dictum eſt aūt ius eo ꝙiuſtū. ẜm Iſido. diſ. j. Iuſtum aūt eſt obiectūiuſticie. Unde ph̓s in. v. ethicoꝝ dicit. Om̄estalem habitum volunt appellare iuſticiā a qͦoꝑatiui iuſtorū ſunt. Dicit̉ at̄ aliquid iuſtū.quaſi hn̄s ī ſe rectitudineꝫ ad quod termīat̉actio iuſticie. etiā nō cōſiderato qualiter idab agente fiat. Importat em̄ iuſtum quandam equalitatē. ſicut ip̄m nomē demōſtrat:dicunt̉ em̄ vulgariter ea que adequāt̉ iuſtari. equalitas at̄ eſt ad alteꝝ. Illud gͦ diciturin opere nr̄o iuſtum. quod reſpondet ẜm qͣndam equalitateꝫ alteri: puta. recompēſationem debite mercedis ꝓ ſeruitio impenſo. Etcum in alijs virtutibꝰ non determinet̉ aliqͦdrectum. niſi ẜm ꝙ fit aliqualiter ab agente:ſed tn̄ in virtute iuſticie. ſpāliter p̄ alijs virtutibꝰ determinat̉ ẜm ſe obiectum qd̓ vocat̉rectum. ⁊ hoc quideꝫ eſt ius. Et ſic ptꝫ ꝙ iu-

ſtum ſeu ius eſt obiectum iuſticie. Quod aūtdicit Iſido. di. j. Omēs. ꝙ phas eſt lex diuinaius lex humana. ꝓpterea hoc dīc: qꝛ cum iusſit obiectū iuſticie. ⁊ iuſticia equalitateꝫ importet. nos at̄ deo nō poſſumꝰ recompenſare ẜm equalitateꝫ: ideo nō ꝓp̄e deo poſſumusreddere ius ſicut ꝓximo. ſꝫ ſufficit ꝙ impleamus qd̓ poſſumꝰ. deo .ſ. aīam ſubijtiendo ethoc dicitur phas.¶ Diuidit aūt Iſidorusſic ius. di. j. Ius aut naturale eſt. aut ciuileaut gentium. Ubi ſciendū. ꝙ ius gentiuꝫ cōp̄hendit̉ ſub iure poſitiuo. ſic eī diuidit ph̓sin. v. ethicoꝝ ius .ſ. in naturale et polliticū.Dic .n. pollitici iuſti hoc qͥdeꝫ nat̉ale hoc at̄legale .i. lege poſitū. Ius ſiue iuſtū aut naturale eſt. qd̓ ex ſui natura ē alteri adeqͣtū. velcommēſuratū alteri. Hoc autē pōt ꝯtingeredupliciter. Uno modo ẜm abſolutā ſui cōſideratōeꝫ. ſic maſculꝰ ex ſui rōne ht̄ cōmenſuratōneꝫ ad feminā. vt ex ea generet. ⁊ pariēsad filium vt eū nutriat. Alio modo aliqͥd eſtnaturaliter adequatuꝫ alteri. nō ẜm abſolutam ſui rōnē. ſꝫ ẜm aliqd̓ qd̓ ex illo ꝯſequit̉:puta. ꝓpͥetas poſſeſſionū. Si .n. ꝯſideret̉ iſteager abſolute. non habꝫ vn̄ magis ſit huiꝰ ꝙͣilliꝰ. ſed ſi cōſideret̉ ad oportunitateꝫ colēdiet pacificum vſum agri. ſcd̓o loco ht̄ quādācōmenſuratōꝫ ad hoc ꝙ ſit vniꝰ ⁊ nō alteriꝰ.vt ptꝫ ꝑ ph̓m in. ij. polliticoꝝ. Abſolute aūtapprehendere aliqͥd. nōſolum cōuenit hōi ſꝫetiā alijs aīalibꝰ. Et ideo ꝙ ius dr̄ naturale.ẜm pͥmū modū ꝯn̄ eſt nobis et alijs aīalibꝰ.A iure at̄ naturali ſic dicto. recedit ius gētium. vt iuriſcōſultꝰ dīc. quia id oībꝰ aīalibꝰhoc ſolis inter ſe ꝯn̄ eſt. Cōſiderare aūt aliqͥd ꝯꝑando ad id qd̓ exinde ſequit̉. eſt ꝓpriumrōnis. Et iō hoc eſt naturale hōi. ẜm ratōnēnaturalē q̄ hoc dictat. Et iō Gaius iuriſcōſultꝰ. Qd̓ nat̉alis rō īter oēs hoīes ꝯſtituit.id apud oēs gētes cuſtodit̉. vocat̉qꝫ ius gētium. ¶ Et qͥa ea q̄ ſunt de iure gētiū rō naturalis dictat: puta. ex ꝓpinquo habētia eqͥtateꝫ: inde eſt ꝙ nō indigent aliqͣ ſpāli inſtitutōne. ſicut ius ciuile: ſed ipſa naturalis rōip̄m ius gentiū inſtituit. Etſi arguat̉ ꝙ ẜuitus eſt de iure gētiū ẜm Iido. di. j. ius gētiū.Sed ẜuitꝰ eſt naturalis. dīc em̄ ph̓s ī. ij. polliticorū. ꝙ naturaliter aliqͥ ſūt ſerui. Rn̄detTho. ꝙ hūc hoīeꝫ eſſe ẜuū magiſꝙͣ aliū. abſolute ꝯſiderādo. nō ht̄ rōneꝫ naturalē. ſꝫ ſolūẜm aliquā vtilitateꝫ inde ꝯſequētē. inꝙͣtumvtile ē huic. ꝙ regat̉ a ſapiēti. ⁊ illi ꝙ ab hociuuet̉. vt dr̄. j. polliticoꝝ. Et id̓o ſeruitꝰ ꝑtinens ad ius gentiū eſt naturalis. ſcd̓o modovt dictū ē. nō pͥmo modo. ¶ Et ꝙͣuis vtrūqꝫius .ſ. gētiū et ius ciuile ſeu polliticū deriuetur a iure naturali. tamē alio et alio modo.