Citulus.xiiij.
De varietate moralium. §. ij.quibꝰ iubent̉ in lege actꝰ oīm v̓tutū ꝑquirēdi. ait pͣs. Scrutabor legē tuā. Aorale dr̄ amore. Aores ꝓprie dicunt̉ actꝰ hūani qͥ ꝯueniūt rōi. Et hi ſūt bōi actꝰ. Actꝰ at̄ hūani qͥdiſcordāt a rōe. n̄ mores ſꝫ mali mores dicidebēt. Moralia gͦ p̄cepta ſūt de his q̄ ꝑtinētad bonos mores. qͥ .ſ. ꝯueniūt rōi. Oē at̄ iudiciū rōis hūane. cū a naturali rōne aliqͣl̓rderiuet̉. ncc̄e ē ꝙ oīa p̄cepta ꝑtineāt ad legēnat̉e. Hr̄ſiode tn̄. Et pn̄t ſic diuidi. ꝙ moraliū legū q̄dā ſt̄ vt fūdam̄ta: q̄dā vt ſuꝑhedificam̄ta. q̄dā additam̄ta vite virtual̓. Un̄ ⁊b. tho. pͥma ſcd̓e. q. c. arti. xj. dicit. ꝙ moralium triplex ē gradꝰ. q̄dā eī ſūt ꝯīſſima adeomāifeſta. ꝙ editōe n̄ indigēt. ſicut mādata d̓dilectōe dei ⁊ ꝓximi ⁊ hmōi: que ſūt qͣi fīes p̄ceptoꝝ. Finis at̄ in oꝑabilibꝰ ē pͥncipiuꝫ oꝑandi .ſ. ītētōe. Et iō hec p̄cepta ꝯīſſīa dicūtur fundam̄ta qd̓ ē pͥmū in hedificio. ⁊ ī hisnullꝰ pt̄ errare ẜm iudiciū rōis. Preceptuꝫetiā de fide hn̄da p̄ſupponit̉ ad decalogū. Sicut ⁊ p̄ceptū dilectōis. Sicut em̄ prima p̄cepta legis nature ꝯīa ſt̄ ꝑ ſe nota hn̄ti rōemnaturalē ⁊ ꝓmulgatōe n̄ īdigēt. vt ꝙ nemī ēfiēda īiuria. ⁊ ꝙ bonū ē faciēdū. Ita ⁊ crede̓ī deū ē ꝑ ſe notū ei qͥ hꝫ fidē: ⁊ nō indigꝫ aliaꝓmulgatōe. niſi infuſiōe fidei. Quedā v̓o exmoralibꝰ p̄ceptis ſūt magis determīata qͦrūrōeꝫ ſtatī quelibꝫ ppl̓aris pōt defacili vide̓Et qꝛ in pautioribꝰ hꝰ ꝯtīgit hūanū iudiciūꝑuerti. iō iſta editōe indigēt. Et hec ſūt p̄cepta decalogidata ſeu ꝓpoita a deo ꝑ ſeipſuꝫppl̓o. quedā v̓o ſūt qͦrū rō n̄ ē adeo māifeſtaꝑ ſe: ſꝫ ſolū ſapientibꝰ. Et iſta ſt̄ p̄cepta moralia ſuꝑaddita decalogo. tͣdita a deo ppl̓o ꝑMoÿſen̄ ⁊ aarō. Sꝫ qꝛ ea q̄ ſūt māifeſta ſūtpͥncipia cognoſcēdi rōem eoꝝ que nō ſūt ita manifeſta. Iō iſta moralia ſuꝑaddita decalogo: reducūt̉ ad decalogū ꝑ modū cuiuſdā additōis ad ip̄a. Et ad qd̓libꝫ p̄ceptoꝝ decalogi r̄ducūt̉ aliqͣ ſuꝑaddita: vt infra d̓clarabit̉. Utraqꝫ tn̄ genera p̄ceptoꝝ .ſ. illa pͥmaꝯīſſima. et iſta ſuꝑaddita ꝯtinēt̉ ī decalogoſed dr̄ſimode. Nā pͥma ꝯīa ꝯtinēt̉ in p̄ceptisdecalogi. ſicut prīcipia in ꝯcluſiōibꝰ ꝓximisSuꝑaddita at̄ que ꝑ ſapiētes ꝯgnoſcūt̉. cōtinēt̉ in eis ſicut ꝯcluſiōēs ī prīcipijs. Ipſaat̄ p̄cepta moralia ſunt de actibꝰ omniū virtutū. Nā pct̄m ẜm Ambro. eſt tͣnſgreſſio legis diuine. Qd̓libꝫ at̄ pct̄m ē ꝯtra aliquā d̓tutē directe. Et ꝯtra aliqd̓ p̄ceptoꝝ. Pro cꝰdeclaratōe dicit. b. Tho. prima ſcd̓e. q. c. arti. ſecūdo. ꝙ cū lex omnis ordinet̉ ad bonuꝫꝯmune. vt patet ex diffinitōne legis. p̄ceptalegū dr̄ſificant̉ ſcd̓m diuerſos modos ꝯmunitatū. Un̄ ⁊ ph̓us in ſua pollitica docet alias leges dandas in ciuitate q̄ regit̉ ꝑ ppl̓umal̓s in ciuitate que regitur per aliquos po-
tētes de ciuitate. Eſt aūt alius modꝰ ꝯn̄itatis ad quē ordinat̉ lex humana. Et aliꝰ adquē ordinatur lex diuina. Lex em̄ humanaordinat hoīes ad ꝯn̄itatē ciuilē que ē hoīmabinuicē. homines at̄ ordinant̉ adinuicē ꝑactꝰ exteriores qͥbꝰ inuicē ꝯn̄icāt. Hmōi at̄ꝯn̄icatō ꝑtinet ad rōeꝫ iuſticie q̄ ē directīacōicatōis hūane. Et iō lex hūana nō ꝓponitprecepta niſi de actibus iuſticie. ⁊ ſi precipiat actus aliaꝝ virtutū. vt ꝙ nō fiat adulteriū quod ꝑtinet ad caſtitatem: hoc nō facitniſi inquantū aſſumit ratōꝫ iuſticie. vt qꝛ ꝑadulterium fit iniuria alteri. Sꝫ cōitas adquā ordinat lex diuina. ē hoīm ad deū in pn̄ti vita vel futura. Et iō lex diuina ꝓpōit deom̄ibꝰ actibꝰ: ꝑ quos homines bn̄ ordinant̉ad cōicatōem cum deo. Homo aūt cōiungit̉cū deo mente ſiue ratione in qua ē dei ÿmago. Et ideo lex diuina dat precepta de omnibus illis ꝑ que ratō ſit bn̄ ordinata. hoc at̄eſt per actus omniū virtutū. Nam virtutesintellectuales ordināt bn̄ actus rōnis circapaſſiones interiores. ⁊ morales circa actusexteriores. Et ſic de actibꝰ oīm virtutū p̄cipit. ita tn̄. ꝙ actꝰ qͥ ſūt de neceſſitate v̓tutisſine quibꝰ nō pōt virtꝰ conſiſtere: ſūt ſub obligatōe precepti. Sꝫ qui ſunt de bn̄ eſſe. ſeuꝑfectōne virtutis: nō ſūt in p̄cepto ſꝫ ſub cōſilio. ¶ Et ꝙͣuis precepta decalogi ſint ſolūde actibꝰ iuſticie. Nā prīa tria ſunt de actibꝰvirtutis latrie. Que eſt pars iuſticie potiſſima. Quartum ē de actu pietatis que eſt etiam pars iuſticie. Alia ſex ſūt de actibꝰ iuſticie eſſētial̓r cū p̄cepta de actibꝰ aliaꝝ virtutū dant̉ in alijs moralibꝰ p̄ceptis legis. queꝑtinēt ad prīa cōia. vt de dilectōne ⁊ fide velad ſuꝑaddita. Que qꝛ (vt dictū ē) ꝯtinent̉reductiue in decalogo. Ideo etiā iſto mō pt̄dici in ip̄o decalogo ⁊ alia p̄cipi. Ideo auteꝫmagis ī decalogo dant̉ precepta de actibusiuſticie expreſſe ꝙͣ de actibus aliaꝝ v̓tutū.quia cum p̄ceptū importat ratōeꝫ debiti. Etdecalogi precepta ſunt que ſtatim mens humana intelligit obſeruanda. magis apparetomnibꝰ ratō debiti in actibus iuſticie. que ēalterū ꝙͣ in actibus aliaꝝ virtutuꝫ. Magisem̄ quilibꝫ ꝯgnoſcit ſe debe̓ abſtine̓ ab offenſa proximi. Et deū honorare ꝙͣ ꝙ debeat vtiprudētia. fortitudine. aut tꝑantia. De qͥbustn̄ virtutibus ⁊ al̓s dantur in lege preceptaScrutāda eſt gͦ lex. id eſt diligenter inueſtiganda: vt inueniant̉ actꝰ oīm virtutuꝫ: quenobis precipiuntur.De obſeruatōe eorum. §. iij.cum dilectione ⁊ ſine diſpenſatione ait pͣs.Cuſtodiā illam ſcilicet legē ī toto corde meoCuſtodire in toto corde. ē obẜuare toto affectu ⁊ dilectōe. Non em̄ ſufficit ad ſalutē cuſtodire ſeu ſeruare om̄ia mandata decalogi