VndecimusCitulus

F ethicoꝝ. ꝙ intētio cuiuſlibet legiſlatoris eſthoīes facere bonos et virtuoſos. Et hoc velſimpliciter vl̓ ẜm quid. Qd̓ ſic declarat. Lexnihil eſt aliud ꝙͣ dictamē rationis in p̄ſidētequo ſubditi gubernāt̉. Sicut videmꝰ ꝙ virtus ꝯcupiſcibilis ⁊ iraſcibilis ī hoc cōſiſtuntꝙ ſint bene obediētes rōni. Et ꝑ hūc modūvirtus cuiuſlibet ſubditi eſt. vt bn̄ ſubijtiat̉principāti. vt dicit ph̓s ī. j. politice. Et apl̓sad Ro. xiij. ait. Oīs anima pt̄atibus ſb̓limioribꝰ ſubdita ſit. Nō eſt eī pt̄as niſi a deo ⁊cͣ.Ad hoc aūt ordinat̉ vnaqueqꝫ lex. vt obediatur ei a ſubditis. Un̄ maīfeſtū eſt. ꝙ hoc ſitꝓpriū legis. inducere ſubiectos ad ꝓpͥaꝫ virtutem eoꝝ. Cum at̄ virtus ſit q̄ bonuꝫ facithabenteꝫ. et opus eiꝰ bonū reddit: ſequit̉ ꝙeiꝰ effectꝰ eſt facere bonos eos quibꝰ dat̉. velſimpliciter vl̓ ẜm qͥd. Nā ſi intētio ferētis legem tēdat ī veꝝ bonū. qd̓ eſt bonum ꝯn̄ regulatū. ẜm diuinā iuſticiā: ſequit̉ ꝙ ꝑ taleꝫlegē fiūt hoīes boni ſimpliciter. ſicut ꝑ legeꝫdiuinā vl̓ canonicā. Si at̄ intētio legiſlatoris feratur ad id qd̓ nō eſt bonū ſimpliciterſed vtile ſibi vel delectabile: faciet hoīes bonos ẜm qͥd. i. ī ordine ad tale regnū. ſicut leges ſeculares antiqͦꝝ infideliū morales. faciebant obſeruātes bonos bonitate ⁊ felicitate terrena .ſ. cuiuſdaꝫ pacifici victꝰ. ¶ Etſiquis arguat. ꝙ hoīes ſūt boni ꝑ virtuteꝫ. qꝛvirtus eſt q̄ bonū facit habētem. vt dictumeſt. Uirtuteꝫ at̄ facit deꝰ in hoīe infūdendo. gͦnō ꝑ legeꝫ. ſed ꝑ deū fit homo bonus. ℟. ẜmTho. ꝙ cum ſit duplex virtus. acquiſita ⁊ īfuſa. ad vtrūqꝫ aliquid oꝑat̉ bonorū operūaſſuetudo. ſed diuerſimode. Naꝫ virtutē acqͥſitam cauſat opeꝝ bonorū aſſuefactio. qꝛ exactibꝰ generatur habitꝰ virtutis .ſ. acquiſite.Ad virtutem at̄ infuſā diſponit operū bonoꝝ frequētatio. et eaꝫ iam habitā cōſeruatet ꝓmouet. nō aūt cauſat. ſed deꝰ gratia ſua.Diffinitur em̄ virtus infuſa. ꝙ eſt bona qͣlitas mentis. qua recte viuit̉. quā deꝰ in nobisſine nobis oꝑat̉ .ſ. principaliter. ſed nō ſinenobis cooꝑantibꝰ ſeu cōſētientibꝰ. Et qꝛ lexdatur ad hoc. vt dirigat: actꝰ humani oꝑantur ad virtutem. in tātū facit hoīes bonos.Unde ph̓s in. ij. politicorū dīc. ꝙ legiſlatoresaſſuefacientes faciunt bonos. Nec ſēꝑ aliqͥsobedit legi ex perfecta bonitate virtutis. ſedqn̄qꝫ ex timore pene. qn̄qꝫ ex quodaꝫ dictamine rationis. qd̓ eſt qd̓dam principiū virtutis. Eſt etiā impoſſibile ẜm Tho. ꝙ bonū cōmūe ciuitatis bene ſe habeat. niſi ciues ſintpirtuoſi. ad minꝰ illi quibꝰ ꝯuenit principari. Unde et Iſidorus dicit. Iuſtū eſt principēobtemꝑari legibꝰ ſuis. Tūc aūt exiſtimet iura ab alijs ſeruāda. qn̄ primꝰ eis reuerētiamp̄bet. Unde ppl̓us dei antiquus. dum habuitbonos iudices et reges et principes ſacerdo-

tum. populus ſe bene habuit ī moribꝰ et ī felicitate terrena. Qn̄ babuit malos reges qd̓ꝓ maiori ꝑte fuit: ppl̓s ad idolatriā et ī materia mala lapſus eſt. et ꝓpter hoc in diuerſas captiuitates ductus. et demū ꝑ orbeꝫ diſperſus. Sufficit aūt ad bonum ꝯn̄itatis. ꝙalij .ſ. ſubditi intātum ſint ſb̓diti. ꝙ principūmādatis obediāt quātū ad ciuitatē terrenā.Sed ad ciuilitatem ſuꝑnā ꝯſequēdā. ad quāordinat lex dei. oportet ꝙ ex amore legē obſeruēt. Qui em̄ ex timore facit p̄ceptum .ſ. legis. etſi bonū eſt qd̓ facit. nō tamen benefacit .i. virtuoſe. extͣ. de re. iur̄. Qui ex timore.Secundum princi­ .§.pale notatū eſt. ꝙ lex eſt reuerēter ſuſcipienda cum dicit. legem meam. Iſa. xxxiij. Dn̄srex noſter ⁊ legifer nr̄. Et quia vt dicit̉ Iob.xxxvj. Nullus ſimilis ei ī legiſlatoribꝰ. Tātoeius lex cum maiori reuerentia eſt ſuſcipiēda. quāto maior eſt ī potētia et ſapiētia ⁊ bonitate ferens eaꝫ. Cum nullus ſit deo appropinquās. nedum ſil̓is: ideo reuerēter lex eiꝰſuſcipiēda eſt. Unde dr̄ Iſa. j. Auribꝰ ꝑcipitelegeꝫ dei vr̄i populus gomorre. Et Iob. xxij.Suſciꝑe legē ex ore eiꝰ .ſ. dei. Iō at̄ reuerēt̉.Propter eius eximiā autoritatem.Propter eius mirā veritatem.Propter eiꝰ nimiā vtilitatem.Ꝙͣtum ad primū. Attēdite popule meꝰ legeꝫ Cmeam. ꝓpter meā autoritatem. que tanta ē.vt oīa mea potentia creata ſint. mea ſapiētia gubernātur. mea iuſticia omīa defectuoſa corrigantur. Vnde Leui. xviij. dicit. Egodn̄s. leges meas cuſtodite. q. d. Ideo debetis.et ſuſcipere ⁊ ſeruare leges meas. quia dominus ſum abſolute: et vniuerſalis dn̄s oīm. ⁊pote ſtatem habeo ſuꝑ omnia. Dominus em̄nomen eſt poteſtatis. ait Ambro. Et dr̄ dn̄squaſi do minas .ſ. penarū tranſgreſſoribꝰ legum meaꝝ. Unde dicitur. ij Machab̓. iiij. Inleges diuinas impie agere. nō impune ceditPropterea cum primo dedit legem ſcriptamin monte ſyna. apparuit mons fumigās. tonitrua emittens et coruſcationes. ita ꝙ populus exterritus diceret. Non loquatur nobis dominꝰ. ne forte moriamur. vt viſa autoritate et poteſtate datoris legis .ſ. dei. attēderet et obſeruaret eam. ¶ Ꝙͣtum ad ſecūdūeſt ſuſcipiēda ip̄a lex reuerenter. ꝓpter eiusmiram veritatem. Dicitur ꝓpterea lex veritatis. ẜm illud Malach̓. ij. Lex veritatis fuit in ore eius. Sicut in doctrinis hominumreꝑiūtur plures falſitates. vt patet ī doctrinis philoſophoꝝ. qꝛ (vt ait pſalmiſta) omīshomo mendax. Nulla auteꝫ falſitas reperiri poteſt ī doctrina dei .ſ. ſacre ſcripture. ſedomnis veritas Iohannis. xvij. Sermo tuusveritas. Ita in legibus hominū reperiūtur