CapitulumSecundum
bonū cōe dr̄ cōis finis. Et oīs quidem lex iuſta dei eſt. et ad felicitateꝫ ordinat. Sed ſi fiat aliqͣ lex humana ob vtilitatē priuatā aliquoꝝ ſn̄ rōne. nō erit ꝓp̄e lex. ¶ Tercio lex ēppl̓i vel principis cōſtitutio. Unde dīc Iſido.vj. ethÿ. ꝙ lex eſt conſtitutio ppl̓i. qͣ maioresnatu ſimul cum plebibꝰ aliqͥd ſāxerūt. di. ij.Ratio huiꝰ eſt ẜm Tho. qꝛ lex principaliter ⁊ꝓpͥe ordinat̉ ad bonū cōe. Ordīare at̄ ad bonum ꝯn̄e aliqͥd. eſt principis vel totiꝰ multitudinis. Et ideo cōdere legem ꝑtinet ad totāmultitudinem. vl̓ ad principē qui curā habꝫmultitudinis. Naꝫ intētio legiſlatoris eſt vthoīes ad virtutes inducat ⁊ a vitijs retͣhat.Sed ꝑſona priuata pt̄ quideꝫ inducere monitione aut ſuaſione bene diſpoſitos. ſed efficaciter inducere .ſ. ꝑ vim coactiuā metu penaꝝ ꝓteruos ⁊ male diſpoſitos nō pt̄: niſi ꝑſona publica ad quaꝫ ꝑtineat penas infligere. Et qꝛ laici nullam iuriſditionē hn̄t ſuperꝑſonas eccl̓iaſticas. ideo nullam legē cōderepn̄t ꝓpͥa autoritate de ꝑſōis vel rebꝰ eaꝝ. Un̄dīc Nicolaꝰ papa. Lege imꝑiali nō pn̄t eccleſiaſtica iura diſſolui. diſ. x. lege ¶ Quarto deratione legis eſt ꝓmulgatio. Unde dīc Gratianus ī decret. diſ. iiij. ꝙ leges inſtituūt̉ cumꝓmulgāt̉. Ratio huiꝰ eſt. quia ad hoc ꝙ lexobliget. oportet ꝙ ī noticiaꝫ deducat̉ alioꝝ.hoc aūt fit ꝑ ꝓmulgatōeꝫ. Et lex quidē naturalis ꝓmulgata eſt a deo. ẜm qd̓ deus eammētibꝰ hoīm inſeruit naturaliter cognoſcēda. Lex at̄ exterior humana. ꝓmulgat̉ qͦ adpn̄s verbo. ſed in futurū ſcripto. Unde legisꝓmulgatio q̄ fit v̓bo ī futuꝝ. extēdit̉ ꝑ ſcripture firmitatem q̄ quodamodo ſꝑ legem ꝓmulgat. Illi at̄ corā quibꝰ lex nō ꝓmulgat̉.obligāt̉ ad legē ſeruādā. inqͣtū ad eoꝝ noticiā deuenit vel deueīre potuit ꝑ alios ꝓmulgatōe fct̄a. Un̄ d̓r di. xj. qd̓ dicitis ꝙ nō oꝑtꝫꝙ ſinguloꝝ auribꝰ incultet̉ .ſ. lex. Attenditeergo ppl̓e meꝰ legē meā. q̄ habꝫ oēs has cōditōes. et ſic oīs lex illas dꝫ hr̄e vt vere ſit lex.Ꝙtū ad ſecundum .ſ..§. ijactualitatē legis. Sciēdū ẜm Iſido. v. ethÿ.ꝙ quadruplex eſt actus legis. dīc em̄ oīs lexaut ꝑmittit aliqͥd. vt vir fortis petat p̄miū:aut vetat. vt ſacͣꝝ virginū nuptias nulli liceat appetere: aut punit. vt qui cedeꝫ feceritcapite plectatur. eiꝰ em̄ p̄mio vel pena vitamoderat̉ humana: aut p̄cipit. vt diliges dominū deum tuum. diſ. iij. ī decretis. Pro qͦrūdeclaratōne dīc Tho. j. ſcd̓e. q. xciij. arti. ij. ꝙcum lex ſit directiua hūanoꝝ actuū. tres ſūtdr̄e humanoꝝ actuū. Quidaꝫ em̄ ſūt actusboni ex genere. vt ſūt actꝰ virtutū. et reſpectu hoꝝ ponit̉ actꝰ legis precipere. Precipitem̄ lex oēs actꝰ virtutū. vt dīc ph̓s ī. v. ethicoꝝ. Quidā alij actus ſūt mali ex genere. ſic̄
ſunt actus vitō ⁊ reſpectu hoꝝ ponit̉ actꝰlegis ꝓhibere. Quidā alij ſūt indifferētes exgenere. et reſpectu hoꝝ d̓r lex ꝓmittere. Pn̄tetiā dici indifferētes. qui paꝝ habēt boni vl̓mali vt venialia. Oportet aūt qd̓ aliqͥd ſit ꝑqd̓ inducat lex ſubditos vt ei obediat̉. hoc ateſt timore pene. et r̄ſpectu huiꝰ dr̄ actꝰ legispunitio. Non at̄ ponit̉ ꝯſiliū actus legis. qꝛcōſulere etiā ſpectat ad pͥuatam ꝑſonā. cuiꝰnō eſt condere legē. Quilibꝫ em̄ pt̄ alteri cōſulere. Sil̓r p̄miare nō poīt̉ actꝰ legis ſicutpunire. qꝛ premiare pt̄ quilibꝫ. ſꝫ punire nōꝑtinet niſi ad ꝑſonam publicā q̄ eſt miniſterlegis. cuiꝰ autoritate pena infert̉. Un̄ et Iſidorus dīc in. v. ethÿ. Facte ſūt leges vt hūana coherceatur audacia. tutaqꝫ ſit inter imꝓbos innocētia. vt ī ip̄is improb̓ formidatoſupplicio refrenet̉ audacia. et nocēdi facultas. di. iiij. ¶ Nota etiā ꝙ ꝑmiſſio ē triplex.vt dīc glo. ſuꝑ. c. oīs. diſ. iij. Prima ē qua ꝑmittit̉ qd̓ nullo iure ꝓhibet̉. ht̄ tn̄ aliquamapparētiā mali. vt ꝯtrahere ẜm mr̄ioniū qd̓videt̉ ſignū libibinis. vt. xxxj. q. j. hac ratōe.Scd̓a eſt qͣ ꝑmittit̉ qd̓ ꝯtͣ cōſtitutōes humanas indulget̉. vt ꝯtrahere in gradu mr̄ionijꝓhibito. ſed cū diſpenſatione. vt. xxxv. q. iij.quedam. et hec eſt vera et abſoluta ꝑmiſſio.Tercia ē qͣ ꝑmittit̉ minꝰ malū vt vitet̉ maiꝰꝑmittit̉ .i. nō punit̉. Et ſic ꝑmiſit deus darilibellū repubij. vt vitaret̉ vxoricidiū. bi. iij.§. officium. Et dr̄ hec comꝑatiua ꝑmiſſio.¶ Attēdite gͦ ad actus legis. Ad p̄cepta vtobſeruetis. Leuit. xx. Cuſtodite p̄cepta meaet facite ea. Math̓. xix. Si vis ad vitam ingredi ſerua mādata. Attēdite ad ꝓhibita vteuitetis Prouerb̓. j. Prohibe pede tuū .i. affectum a ſemitis eiꝰ .ſ. pct̄i. Qd̓ ſe on̄dit pͣs.feciſſe dicēs. Ab om̄i viā mala .i. oꝑe ꝓhibuipedes meos .i. affectꝰ. Attēdite ad permiſſamala ne erretis. putātes eſſe licita. qꝛ ꝑmiſſa. Unde ſaluator Math̓. xvij. ait iudeis. Aoÿſes ob duritiam cordis veſtri ꝑmiſit vobisdari libellum repudij. quod tamen erat illicitum .ſ. ꝯtrahere cum alia poſtea. Et decretalis dicit. Multa ꝑ pacientiam toleramus.que ſi in iudicium ducerentur. exigēte iuſticia damnarētur. extra. de p̄ben. Cū iādudū.Attendide ad penalia vt euitentur. nō trāſgrediendo legem vt tolerentur faciendo ꝯtralegem. Pene em̄ ſunt medicine ait ph̓s. Aedicina aūt etſi diſpliceat. patienter ſumit̉ ꝓpter ſanitatem que ſequitur. Non tamen tenetur quis ad penas legū luendas. niſi poſtꝙͣ ad eas fuerit adiudicatꝰ. ẜm Tho. ⁊ Raÿ.Ꝙͣtum ad tercium .ſ..§. iij.de effectu legis. Sciendum ẜm Tho. primaſecūde. q. xcij. art. jͣ. ꝙ effectus finalis legis ēhomines facere bonos. Dicit em̄ ph̓us ſcd̓o