CitulusVndecimus
ſenſualitatis inclinatio q̄ fomes dr̄. in alijsaīalibꝰ ſimpliciter habꝫ ratōnē legis. illo tn̄modo qͦ in talibꝰ pt̄ lex dici ẜm directā inclinationē. In hoībꝰ tn̄ ẜm hoc. nō hꝫ rationeꝫlegis: ſed magis eſt deuiatio a lege rōis. Sedinꝙͣtū ꝑ diuinā iuſticiā homo deſtituit̉ originali iuſticia ⁊ vigore rōnis. impetꝰ ſenſualitatis qͥ eū ducit ht̄ rōneꝫ legis. inqͣtū ē penalis. ⁊ ex lege diuina ꝯſeq̄ns hoīeꝫ deſtitutum ꝓpͥa dignitate. Sicut ſi aliqͦs dn̄s ponēsſubditos ſuos ī dr̄ſis ſtatibꝰ ſeu officijs ciuilibꝰ. ſtatuēs legē quā debeant ẜuare. ⁊ ordinās: ꝙ ſiqͥs ab illa deficiat. trāſeat ad aliumſtatū viliorem: puta. de ſtatu militū vl̓ mercatorū. ad ruſticorū ſtatum vel ſeruorū. Miles gͦ recedēs a lege ꝓpͥa. ꝙ trāſeat ad ſtatumſeruoꝝ. ex lege eſt ordinationis illiꝰ dn̄i.¶ De actibꝰ ⁊ ꝓprietatibꝰ et vtilitatibꝰ legis.Capitulum ſecūdum.Ctēdite popule meuslegeꝫ meā: inclinate aurē veſtrāī verba oris mei pͣs. Congruēterdn̄s inuitās ad obſeruatōneꝫ legis: ppl̓m vocat. Non em̄ ꝓp̄e dat̉ lex niſi populo. quē Augꝰ. in lib. iij. de ciui. dei diffiniteſſe cētum multitudinis. viris cōſenſu et vtilitate cōitatis ſociatis. Vnde Abrahe noͣ fuitdata lex a dn̄o. nec Iſaac vel Iacob: ſed aliqua p̄cepta domeſtica. vt de circūciſione. qͥanon adhuc creuerat ī ppl̓m. Sed multiplicatis eoꝝ filijs. ⁊ deſcendetibꝰ ī gentē cōpioſā.⁊ liberatis a ſeruitute Pharaonis. qꝛ ſeruisnō ꝯgruit lex. data fuit a deo ꝑ Moyſen populo iudeoꝝ. quia erat ppl̓s dei. Sed nūc populus dei. eſt ppl̓s xp̄ianus: cui ꝯgruit omīslex iuſta q̄ dei eſt bene intellecta. Et ideo attēdite. Abi tria pn̄t notari in ip̄is verbis delege dei quacunqꝫ.Ꝙ eſt diligēter intuēda. ibi. Attēdite po. m.Ꝙ eſt reuerēter ſuſcipiēda. ibi. legem meaꝫ.Ꝙ eſt ꝯgruēter adimplēda. ibi. incli. au. ⁊cͣ.Ꝙͣtum ad pͥmū dicit..§. j.Attēdite .i. diligēter cōſiderate. Clerus debꝫattēdere vt poſſit ſn̄ errore alios docere. Dicitur em̄ Malach̓. iij. Labia ſacerdotis cuſtodiūt ſcīaꝫ et legē requirūt ex ore eius .ſ. ppl̓i.Unde Piero. ad Paulinū. Sacerdotis eſt īterrogatū de lege reſpōdere. Nō īquit de poeſi vel ph̓ia vl̓ rethorica. ſed de lege: et iō attēdite. Populi auteꝫ ſeu laici debēt attēderecū docēt̉. vt intelligāt ⁊ mēte retineāt. ſicutde ppl̓o antiqͦ legit̉. Eſdre. iij. ꝙ Eſdras ſac̄dos legit in libro legis dn̄i aꝑte. de mane uſqꝫad veſꝑam. ī ꝯſpectu viroꝝ ⁊ mulieꝝ ⁊ ſapientū. et aures oīs populi erāt recte ad libꝝ.et leuite ſilentiū faciebāt ī populo ad audiēdam legē. et legerunt ī libro legis dei diſtin-
cte et aperte. Ergo et voſipſi.Attendite ad legis quidditatem.Attendite ad eiꝰ actualitatem.Attendite ad eius effectualitatem.¶ Ꝙtū ad pͥmū .ſ. qͥd ſit lex ī cōi. Bt̄us Tho.pͥma ſcd̓e. q. xc. ſic diffinit. Lex eſt q̄daꝫ ordinatio rōis ad bonū cōe. ab eo qui curā habꝫcōmunitatis ꝓmulgata. Ubi ponūtur quatuor condidōnes legis.Ꝙ lex eſt rōnis practice ordinatio.Ꝙ eſt boni cōis ꝓcuratio.Ꝙ eſt ppl̓i vel principis ꝯſtitutio.Ꝙ de eiꝰ rōne eſt ꝓmulgatio.¶ Ꝙ lex eſt rōnis practice ad actiones ordinatio. ꝓbat̉ noīs interp̄tatione. diffinitōne.et autoritate. Dīc em̄ Iſido. ꝙ lex dr̄ a legēdo. qꝛ ſcripta eſt: vel dr̄ a ligando qꝛ ligat .i.obligat. p̄ceptis affirmatiuis ad agēdū. negatiuis ad cauēdum. Uel dr̄ lex ab eligendoẜm Aug. qꝛ debet quilibꝫ eligere viuere ẜmlegē. Iſti at̄ actus .ſ. eligere. legere. et ligare.ſūt actus rōnis. ¶ Probat̉ hoc ideꝫ rationevel diffinitōe ſic. Lex eſt q̄daꝫ menſura directiua humanoꝝ actuū. ẜm quā inducit̉ hōad aliquid agenduꝫ. vel retrahit̉ ab agendo.ſ. mala. Regula at̄ pͥma humanorū actuū ēratio. q̄ eſt pͥmū principiū humanoꝝ actuū.Rationis eſt ordinare ad fineꝫ. qͥ eſt pͥmumprīcipiū ī agēdis. In vnoqͦꝫ at̄ genere id qd̓eſt principiū ſeu primū. eſt regula ⁊ mēſuraalioꝝ illi generis. Et ſic ptꝫ ꝙ lex ꝑtinet adrationē. ¶ Tercio ꝓbat̉ autoritate legis canonice ⁊ ciuilis. Naꝫ Iſido. dicit ī li. ethÿ. di.iij. omīs. Ꝙ lex habet p̄cipere ⁊ ꝓhibere. Hiat̄ actus ſūt actꝰ rōnis. Iuris etiā ꝑitus dīcin lege. Qd̓ placuit principi ht̄ legis vigorē.qd̓ intelligendum eſt. cū voluntas eius ē ratione regulata. Nam voluntas principis nōregulata ratione. magis eſt iniquitas ꝙͣ lex.¶ Secūdo de ratōne legis eſt boni cōis intētio vel ordinatio. Nam lex ad bonū cōe oīmtanꝙͣ ad finem ordinat̉ ſemꝑ. Unde Iſidorꝰdicit. ꝙ lex nullo priuato comodo. ſed ꝓ cōivtilitate ciuiū debet eſſe ꝯſcripta. diſ. iiij. eritauteꝫ. Ratio huiꝰ eſt ẜm Tho. vbi ſupͣ. quiaprimū prīcipium ī oꝑatiuis eſt vltimꝰ finis.Finis autem vltimus humane vite. eſt felicitas ſeu beatitudo. Ande oportꝫ ꝙ maximereſpiciat ordinem qui eſt in beatitudine. cūſit lex regula directiua humanarū actionū.Rurſus cum omīs pars ordinetur ad totū.ſicut imperfectum ad perfectum: vnus autēhomo ſit pars commūitatis perfecte. neceſſe eſt. ꝙ lex reſpiciat proprie ordinem ad cōmunem felicitatem. quodcūqꝫ auteꝫ p̄ceptūfiat ad aliqueꝫ de aliquo particulari opereintantū habet rationem legis inꝙͣtum ordinat̉ ad bonū cōe. Naꝫ ꝑticl̓aria oꝑa pn̄t referri ad bonū cōe. ꝯn̄itate cauſe final̓. ẜm ꝙ