PrimumCapitulum
excuſat̉ a pct̄o illd̓ faciēs. Un̄ Ciprianꝰ. Cōſuetudo ſn̄ rōne ꝙͣtum vis vulgata ꝙͣtuꝫ visantiqͣ vetuſtas erroris eſt. diſ. viij. Sed qͥd īhac lege ſcpͥtū eſt: Terte dilige sdn̄m deū tuūet ꝓximū tuū. Nā ſic vbi ē de more ſuꝑſtitōnes face̓. peierare. furari. fornicari. vīdictasface̓ et hmōi. q̄ ſūt ꝯͣ dilectōneꝫ dei et ꝓximi.nō eſt iſta lex q̄ dr̄ ꝯſuetudo. ſꝫ abuſio ⁊ corruptela. Naꝫ ꝯſuetudo eſt ius moribꝰ .i. actibus morigeratis approbatū: qd̓ ꝓ lege ſuſcipit̉ cum deficit lex. vt dr̄ di. j. Sed de cōſuetudine fuit antiqͣ. offerre deo ſacrificia abſqꝫ alia lege. vt ptꝫ ī Abrahā. Iſaac. ⁊ Iacobet alijs. Reuereri et obedire parētibꝰ. nō inferre nocumenta ꝓximis. et hꝰ. q̄ ꝑtinent addilectionē dei et ꝓximi. Et hec lex multiplexqꝛ multe ⁊ varie ſūt ꝯſuetudīes. ¶ De ſextalege .ſ. canonica. pt̄ intelligi illd̓ qd̓ dr̄ ꝓuerviij. ꝑ me ſapiētiam. legū cōditores iuſta decernūt. Conditores legū ciuiliū nō ſꝑ decernunt iuſta. vt ptꝫ ī legibꝰ ꝑmittētibꝰ vſuras.vel preſcript̉. male fidei. Unde nec vim legishn̄t tales leges. Sed ꝯditores legum eccl̓iaſticaꝝ. ſꝑ iuſta decernūt. Naꝫ eccl̓ia regit̉ aſpūſancto. ī condēdis legibꝰ ſuis. vnde errare non pt̄ ẜm Tho. in qd̓libetis. et p̄iudicatlegi ciuili ī eo ꝙ eſt ꝯͣ eā. Unde Nicolaus papa. Lex imꝑatoꝝ nō eſt ſupͣ legē dei .i. canonicā ſed ſub. di. x. Sed qͥd in hac lege ſcriptūeſt: Certe. Diliges dn̄m deū tuū ex toto cordetuo: ⁊ ꝓximū tuū ſic̄ teip̄m. Docēs modū diligēdi ex toto corde et ꝓximū. cū dicit ip̄a lexcanonica. de pe. di. ij. Deū dilige̓ ex toto corde ē illū aīo occupare. ꝯciꝑe fruēde viſionisaffectū. pct̄i odiū. mundi faſtidiū. Et. xxiij.q. iiij. debꝫ hō dilige̓ ꝓximū ſuū ſicut ſeip̄m.vt omēꝫ hoīem quē pt̄. informatōe doctrine.bn̄ficientie. conſolatione. cohertōne diſcipline. inducat ad colendū deum. Et ī principiodecretaliū dr̄. Rex pacificus pia miſeratonediſpoſuit ſibi ſubditos fore. pacificos. pios.pariter et modeſtos. Pios qͦ ad dilectionē etdeuotioneꝫ erga deum. Pacificos qͦ ad dilectionem et iuſticiā erga ꝓximos. Aodeſtosqͦ ad dilectionē et tēꝑantiā ſui. Et ꝓpter hoceccl̓ia ſtatuit multas leges. ꝑtinētes ad cultum diuinū. et dilectōeꝫ dei augendam. vt deꝯfitendo. cōione ſumēda. feſtis celebrandis.diuinis exequēdis ⁊ hmōi. Remouit multasaltercationes et litigia. q̄ pn̄t fieri ī iudicijsꝯtra caritateꝫ ꝓximoꝝ ꝑ ſuas determinatōnes: ideo et iſta ml̓tiplex lex dei. ¶ De ſeptima lege .ſ. ſecl̓ari intelligitur illud Heſter. j.Septē ſapiētes erāt ꝯſiliarij regis Aſſueri.qͦꝝ ꝯſilijs cūcta agebat. ſciētes leges et iuramaioꝝ. Non habebāt illi neqꝫ legē moſaycāqꝛ nō erāt de ppl̓o iudeoꝝ. nec euāgelicā. neccanonicā. q̄ adhuc nō erāt. ſed leges ciuiles.Et he vtiqꝫ cū nō ſint iniuſte. ſiue ſint imꝑi-
ales ſiue mūicipales vt ſtatuta ciuitatum. aqͥbuſcunqꝫ facte ſint fidelibꝰ vel infidelibꝰ: leges dn̄i ſūt. et ſeruari debēt ab oībꝰ. Sed qͦdin hac lege ſcriptū eſt: Certe. Diliges dominum deū tuū ⁊cͣ. Un̄ et pͥuilegiant eccl̓ias ⁊miniſtros eccl̓ie. et puniūt hereticos ⁊ blaſphematores. et alia q̄ ſūt ꝯͣ dei cultū ⁊ honorem. Et ſil̓r puniūt inferētes nocumēta ꝓximis. vt ſic inter ꝓximos ꝯſeruet̉ dilectio.Unde dicit Iſidorꝰ. ꝙ facte ſūt leges. vt earūmotu humana coherceat̉ audacia. tutaqꝫ ſitinter improbos. Innoc̄. diſ. iiij. Et loquit̉ delegibꝰ ſcl̓aribꝰ q̄ ponunt̉ penas varias. etiaꝫmortis ꝯtra trāſgreſſores. Et qd̓ ait apl̓us. .j.ad Thi. .j. ꝙ iuſto non eſt poſita lex. ſed iniuſtis. maleficis. veneficis. homicidis. et adulteris ⁊cͣ. Nō intelligit̉ (vt qͥdaꝫ heretici falſo exponebāt) ꝙ iuſti nō ſint obligati ad leges humanas ſeruādas. Sed qꝛ cū lex hēatduplicē actū .ſ. dirigere hoīeꝫ ī oꝑbꝰ ſuis. ⁊cogere metu pene ad obſeruātiam eiꝰ: iuſtisetſi ſit poſita lex. vt eſt directiua. nō tn̄ vt eſtcoactiua: qꝛ videlꝫ non metu pene eā obſeruant vt pct̄ores. ſed libere amore iuſticie etobedientie. Hec etiam lex multiplex. qꝛ ml̓teſūt leges hoīm: qui gͦ ambulant .i. operāturẜm has leges q̄ dn̄i ſūt. et ꝑ qͣꝝ obſeruantiāexercet̉ immacl̓ata caritas. hi er̄t ſn̄ dubiobeati ī pn̄ti in ſpe. et in fut̉o in re. ¶ Eſt tn̄vna alia lex. q̄ non eſt ꝓpͥe dn̄i. ſed qui ſequit̉eam trāſgredit̉ om̄eꝫ dn̄i legē. Et de hac aitapl̓s ad Ro. vij. Uideo aliaꝫ legem ī mēbrismeis. repugnātem legi mētis mee .ſ. ratōis.et captiuū me ducēteꝫ ī lege pct̄i. Iſta lex d̓rfomes. et lex mēbroꝝ .i. ꝯcupiſcētia nobis īnata. inclinatō videlꝫ ad malū. ⁊ ad delectabilia ſenſuū. etiā q̄ ſūt ꝯͣ rōneꝫ. Pro cꝰ declaratione dicit. b Tho. j. ſcd̓e. q. xcij. arti. vlt. ꝙlex eſſentialiter inuenit̉ ī regulāte et mēſurāte. ꝑticipatiue at̄ in eo qd̓ regulat̉ ⁊ menſurat̉. ita ꝙ omīs inclinatio q̄ inuenit̉ ī hisq̄ ſubiecta ſunt legi participatiue. dicit̉ lex.Sub deo igitur legiſlatore diuerſe creaturediuerſas habēt inclinationes naturales: itaꝙ vni eſt quodāmodo lex. alteri ſit cōtra legeꝫ. Vt ſi dicamus. ꝙ eſſe furibūdum eſt lexcanis. eſt auteꝫ ꝯtra legem ouis vl̓ alteriusanimalis manſueti. Eſt igit̉ homini lex. quāſortitur ex ordinatione diuina ẜm ꝓpriaꝫ cōditionem. vt ẜm rationem operetur: que qͥdem lex fuit tā valida in pͥmo ſtatu. vt nihilvel preter rationem vel ꝯtra rationem poſſꝫſurripere homini. Sꝫ dū homo a deo receſſit incurrit ī hoc ꝙ ferat̉ ẜm impetū ſenſualitatis. et vnicuiqꝫ etiā ꝑticularit̉ hoc ꝯtingit. ꝙͣtomagis a rōne receſſe̓it. vt ſic qͦdamōbeſtijs aſſil̓et̉. que ſēſualitatis impetu ferūtur. ẜm illud pͣs. Homo cū ī honore eſſet nōintellexit. ꝯꝑatus eſt ium̄tis ⁊cͣ. Sic igr̄ ip̄a