Druckschrift 
1 (1478)
Entstehung
Seite
244
Einzelbild herunterladen
 

SextusCitulus

Et ille eſt in paſſione ꝯſtitutꝰ. ſcit pecca eſſe qd̓ agit. in vniuerſali quidē ī ꝑticulari: qꝛ non ꝯſiderat illud in ꝑticularipter paſſionē impedientē. Impedit aūt paſſio talem cōſideratōnem tripliciter. Primoquidem quandā abſtractōeꝫ. em̄ om̄espotētie aīe in vna eſſentia aīe reducent̉. neceſſe eſt qn̄ vna potentia intendit̉ in ſucactu. altera remittat̉ in actu ſuo. vel vt totaliter impediat̉. quia omnis virtus adplura diſperſa fit minor. Unde ecōuerſo qn̄intendit̉ circa vnū. minꝰ poteſt ad alia diſꝑgi. p̄cipue ſi intendit̉ intenſe. qꝛ in oꝑbꝰanīe aīalibꝰ requirit̉ quedā intenſio. autēvehemēter applicat̉ ad vnū. poteſt alteri vehementer attendere. Et ẜm hūc motuꝫ quandā diſtractōeꝫ. qn̄ motus appetitꝰ ſenſitiui fortificat̉ ẜm quācunqꝫ paſſionē. neceſſe eſt remittat̉. vel totaliter impediat̉motus ꝓprius appetitꝰ ratōnalis qui eſt voluntas. ꝯcd̓o impedit̉ talis ꝯſiberatō a paſſione ꝯtrarietatē: quia plerūqꝫ paſſio inclinat ad ꝯtrariū huiꝰ ſciētia vniuerſalishabet. Vnde ph̓us dicit in. iij. ethicoꝝ. ſillogiſmus incōtinētis. qui .ſ. vincit̉ a paſſione. habet quatuor ꝓpoſitōnes in mēte. Duas vniuerſales. quarū vna eſt ratōis que dicit. Nullam fornicatōnem eſſe ꝯmittendamquia mala. Alia eſt paſſionis que dicit omnem delectatōeꝫ eſſe ſectandā qꝛ bona. Paſſio igit̉ incōtinētis ligat ratōeꝫ. aſſumitſub illa vniuerſali que dicit nullā fornicatōeꝫ eſſe ꝯmittēdā. Si em̄ ſub illa ſumeret.ſic diceret. Iſta eſt fornicatō quā .ſ. vis face̓et conſequēs malū. tandē ꝯcluderet. ergo eſt faciendū. Sed aſſumit incōtinēsꝓpoſitōnem ſub vniuerſali paſſionis. dicitIſta eſt delectatō. .ſ. vult fornicari. vndeꝯcludit: ergo eſſe faciendā. Tertō tollit paſſio ꝯſideratōeꝫ quandā īmutatōꝫ corꝑalē.ex qua ratio quodāmodo ligat̉. ne libere inactū exeat. Sicut etiā ſomnꝰ vel ebrietasdam corporali trāſmutatōe facta. ligat vſuꝫratōnis. Et hoc ꝯtingat in paſſionibꝰ. patet ex hoc. aliqn̄ paſſiones multū intendunt̉. homo amittit totaliter vſum ratōnisulti em̄ ꝓpter habundantiā humoris velire ſunt ꝯuerſi ī inſaniā. Et ꝓpter hunc modum paſſio trahit ad iudicandū in ꝑticulari. ꝯtra ſcīaꝫ quā habet in vniuerſali. Sciētia em̄ vniuerſalis. ꝙͣuis certiſſima ſit. nonhabet pͥncipalitatē in operatōne: ſꝫ magisſcientia ꝑticularis: eo operatōnes ſūt circa ſingularia. Et ſicut ebrius quādoqꝫ profert verba ſignificātia profūdas ſentētias.quas mēte diiudicare poteſt ꝓpter ebrietatē: ita in paſſione exiſtens. etſi ore ꝓferathoc non eſſe faciendū. tamē interius ſentit ꝓpter paſſionē illud ſit faciendū. tho.

pͥma ſcd̓e. q. lxxvij. Et nota paſſionesprie ſūt motꝰ potentiarū aīe. quidē apihenſiuarū. vt eſt ſenſus intellectꝰ .ſ. appetitiuarū. tamē ſūt motus appetitꝰ ratōnalis qui dicit̉ voluntas: ſed appetitꝰ ſenſitiui.qui dicit̉ ſenſualitas: que diſtinguit̉ in potentiā ꝯcupiſcibilē iraſcibilem. Sed cumamor et gaudiū. triſticia ira hmōi. queꝓprie ſunt paſſiones. attribuūt̉ deo vel āgelis vel ſanctis hominibꝰ: vt patet in ſcriptura. tūc īproprie large aſſumūt̉. ſignificātſimplicē actū volūtatis ſil̓itudine affectꝰpaſſionis: ſed abſqꝫ paſſionē. Et ip̄i quidemmotus paſſionū ẜm ſe ꝯſiderati. ſint naturales ꝯmunes nobis brutis. faciūtnos virtuoſos vel vitōſos: ſed ẜm a ratōeregulant̉ bene vel male. Et ſciendū ip̄ipaſſiones dupliciter ſe poſſunt habere ad iuditiū ratōnis. Uno an̄cedent̉. Et ſic cuꝫobnubilēt iudiciū ratōis. ex quo depēdet bonitas actꝰ moralis. ex impulſu inclinet voluntateꝫ. diminuit bonitatē actꝰ. ꝙͣtum adoꝑa virtuoſa: ac etiā grauitatē peccatiꝙͣ ad oꝑa vitioſa. Laudabiliꝰ eſt em̄. aliquis ex iuditō ratōnis facit opꝰ caritatis.face̓ ſola paſſione miſcd̓ie. minꝰ peccatū ēex paſſione peccare. ꝙͣ ex malitia vt dictū ēAlio ſe habēt ꝯſequēter. hoc duplicit̓Uno modū redūdātie. qꝛ .ſ. ſuꝑiorpars aīe. intēſe mouet̉ in aliquid ſequit̉ mo eius etiā ꝑs inferior. ſic paſſio exiſtensꝯſequēter in appetitu ſenſitiuo. eſt ſignuꝫ intenſionis volūtatis. vnde indicat bonitateꝫmaiorē ad oꝑa virtuoſa. et malitiā etiamaiorē ad oꝑa vitōſa. Alio modielectōis. qn̄ .ſ. ex iuditō ratōis eligit affici aliqua paſſione. vt ꝓmptius oꝑet̉ cooperante appetitu ſenſitiuo. Et ſic̄ paſſio aīe addit ad bonitatē ad v̓tuoſa oꝑa. malitiaꝫquo ad vitōſa. tho. pͥma ſcd̓e. q. xxiiij. De paſſione amoris. multiplici amore effectibꝰ amoris. Capitulum ſecūdū.Aſſiones autē animeſūt vndecī. Sex quidē ī ꝯcupiſcibili potētia .ſ. amor. odiū. deſiderium ſeu ꝯcupiſcētia. fuga.gaudiū ſiue delectatō. triſticia ſiue dolor.In iraſcibili qͥnqꝫ .ſ. ſpes. deſperatō. timor audacia. ira cui nulla paſſio opponit̉.aūt dicant̉ qͣtuor iuxta illd̓ Sdecijde ph̓icaꝯſolatōe. Gaudia pelle. pelle timorē. ſpemqͥfugato. nec dolor aſſit. de quibꝰ etiā agit augꝰ in. xiiij. de ciui. dei. hoc ꝓpterea dicit̉. qꝛhe ſūt pͥncipales. quia ſunt ꝯpletiue et finales reſpectu aliarū paſſionū. Pro hoꝝ declaratōne eſt ſciēdū. in motibꝰ appetitiuꝑtis. bonum habet quaſi virtutē attractiuā