CapitulumDecimūquartum

luit ludum. illum ludum. vnde ſecutū eſt. etimputat̉. et quo ad peccatum. et quo ad irregularitatem. ⁊ quo ad penā iudicialē. Similiter ſi cecus ſagittā vel lapidem iaceret.ei imputaretur. quia bat operam rei illicitiUn̄ et lamech quādo ſagitta occidit chaÿmexiſtimans eum feram ſilueſtrem nō hominem: qꝛ cecus erat. Sed a puero quē ſecumducebat vt fera indicatus fuit. nō excuſat̉a peccato. Ideꝫ poteſt dici de minori dolicapaci: ꝙͣuis etatis non ꝑfecte ⁊ dante operārei illicite. quod dictū eſt de maiori ⁊ adultovt extra. de delic. pu. ca. vlti. ¶ Si vero datoperam rei licite. tunc aut adhibuit debitādiligentiam. aut non. Et ſi non adhibuit debitam diligentiam. non excuſatur a peccato. licet malū ſequens ſit contra eiꝰ volūtatem: puta ſiquis ꝓijciat tegulas de tecto adip̄m reꝑandum. et nō ponat aliquod ſignūante domū. nec dicit aliquid cum proicit. etſic cum vna ipſarū interficiat tranſeuntemꝑ viam. Aut ſiquis proijceret lapibē ad aīalia bruta: ⁊ non reſpiciens tranſeūtem ꝑ viam. a caſu interficeret aliquē contra volūtatem ſuā. ei imputaret̉ peccatum et penaiudicialis: quia non adhibuit diligente ſollicitudinem ad opus illud iactatōnis. Ubiero adhibeat debitam diligentiā oꝑi licitoSi qd̓ malū a caſu ꝯtingat. nō ei imputat̉uta. ſiquis incidendo arborē. dum ea proernit. alius ſubito tranſit ſubtus eam. ⁊ ſicerimitur. cum tn̄ ille non videret eum necaberet extimare aliquē tranſiturum indet diſ. l. Sepe. et. xv. q. j. Siquis nō iratusnde et Iacob excuſat̉ in cognoſcendo lÿn. que non erat vxor ſua loco rachelis vxis ſue. ¶ In his aūt que ſunt de genere boorum factis ex ignorantia iuris vel facti.on habet̉ meritum. ex quo ibi nō eſt volūis ſeu intentō ad meritū actualis vel habialis. Ad quod facit quod ait Ambroſiꝰō ſatis eſt benefacere. niſi id ex bono fon.i. ex bona voluntate proficiſcat̉. diſ. lxxvj. Non ſatis. Et Hiero. Deus voluntateꝫon opus reſpicit .ſ. ſine voluntate. xv. q. j.iquis non iratus. Uerbi gratia. Siquisat pauperi vnū florenū elemoſinaliter. vons dare tm̄ vnū quatrenuꝫ. opus iſtud fatum etiam in gratia non habet meritū vniis floreni: ſed vnius quatreni. quia volunis non fuit ad florenū: ſed ad quatrenumimiliter ſiquis iret ad miſſam die feſtiuoel ieiunaret die inſtituta ab eccleſia. vl̓ dieret officium exiſtens ordinatus in ſacris.ec aliqd̓ hoꝝ facit actu vel habitu vt ſatiſciat p̄cepto eccleſie. Preſuppoſito ꝙ illudnoret. vel etiā ſi ſcit. non habet intentōeꝫillud: ſed a caſu vel ꝓpter ſocietatē facitliquod predictoꝝ. talis in hmōi nō meret̉.

ex quo non habet voluntatē ad illa oꝑa. Di 8 ꝯcit em̄ auctoritas. de pe. diſ. j. ꝙ voluntas remunerat̉ non opus .i. voluntas principaliter facit opus remunerandi. ¶ Ꝙͣtum autēad opera que fiunt ex certa ſcientia ſiue inbonis ſiue in malis. imputant̉ ad meritumvel demeritū inꝙͣtum voluntas aſſentit operi. et ſi non ipſi operi inꝙͣtum meritoriū veldemeritorium. quod habet in coactione conditionali. Verbi gratia. Datur infideli optōvt aut recipiat baptiſmum aut occidet̉ velamittet ſua bona. eligit talis baptizari neꝑdat vitam vel bona. In huiuſmōi oꝑe bono. iſte non acquirit nec meritum nec ſalutem. ex eo ꝙ non habet voluntatem ad opꝰbaptiſmi ſuſcipiendū. inqͣtum bonum eſt ⁊ſalutiferum ar. ad hoc. de pe. diſ. j. tres actōnes. ¶ Similiter in malis operibus. Ꝙͣuisem̄ aliquis non velit aliquo modo opus malum facere. inꝙͣtum malum et demeritoriū.tamen aſſentit opus agere quod ſcit eſſe malum: ne incurrat aliquod damnū. tale opusnon excuſatur a peccato. Verbi gratia. Deierat quis ne amittat ſuam cauſam iuſtam.qui tamen al̓s nullo mō vellet peierare. Adquod optime facit quod ait Auguſtinus.Si diligenter inſpiciatur. forte ipſuꝫ peccare nemo velit: ſed ꝓpter illud quod vult peccat. Omnes quippe homines qui ſcientes faciunt quod nō licet. vellent licere. Uſqꝫ adeoipſum peccare nemo appetit. ꝓpter hoc ip̄mſed ꝓpter illud. quod exeo conſequitur. xv. qj. merito. Unde ⁊ lucretia nobiliſſima romana. que aſſentit filio tarquini in adulteriū.ne incurreret infamiam adulterij. ex eo ꝙille minabatur ei ꝙ ſi non aſſentiret interficeret eam et vnum ex ſeruis iuxta eam. etdiceret marito ſuo collatino. ꝙ eos interfecerat. quia inuenerat eos pariter cōmiſceriOb vitandam igitur talem infamiam aſſenſit operi nephario: de quo tamen tantaꝫ diſplicentiam habuit. ꝙ ꝓpter hoc corā ꝯſanguineis ſuis ſe occidit. Non excuſatur a peccato adulterij: quia potius debet quis om̄iamala tollerare ꝙͣ malo cōſentire .ſ. peccati.vt dicit Augꝰ. xxxij. q. v. Ita ne.Ꝙtum ad terciā par­ §. iiij.tem prime ⁊ principalis diuiſionis. cū .ſ. voluntas reꝑitur cum opere exteriori. Sciēdum ꝙ voluntas ip̄a naturaliter ſemꝑ p̄cedit actū exteriorem: ſicut cauſa p̄cedit ſuūeffectum et tanꝙͣ regina potentiarū et omnibus alijs habet imperare ẜm doctores. Tēpore vero aliquādo voluntas eſt ſimul cumopere. aliquādo in diuerſo tempore. Et qn̄eſt ſimul cū opere exteriori vel īmediate exequitur ip̄m. ꝓ vno actu meriti vel demeriti computatur. Sed completius et grauiusin ipſo opere exteriori. vt dictum eſt ſupra.