CapitulumPecimum

motione a ad liquid agendum. Manifeſtumē autem. ꝙ ratio poteſt ordinare de actu voluntatis. Sicut em̄ poteſt iudicare ꝙ bonūeſt aliquid velle. ita poteſt ordinare in operādo ꝙ homo velit. Et ſic patet. ꝙ actus volūtatis poteſt eſſe imꝑatus. Et vt dicit Auguſtinus. cum animus perfecte imperat ſibivt velit. tunc iam vult. Sed ꝙ aliquādo imperet ⁊ non velit hoc contingit ex hoc ꝙ nōperfecte imperat. Imꝑfectum autem imperium ꝯtingit ex hoc. ꝙ ratō ex diuerſis partibus mouetur ad imperanduꝫ vel non imperandū. vnde fluctuat inter duo ⁊ non perfecte imperat. Item ſicut in membris corporalibꝰ quodlibet mēbrum operatur. nonſibi ſoli ſed toti corpori. ſicut oculus videt toti corpori. Ita in potentijs anime. Nam intellectus intelligit nonſolū ſibi ſꝫ omnibuspotentijs. et voluntas vult nonſolū ſibi: ſedomnibꝰ potentijs. et ita homo imperat ſibiactum voluntatis. inꝙͣtum eſt intelligens ⁊volens. Item cum imperium ſit actus ratōnis ille actus imperatur qui ſubditur ratōni. primus autem voluntatis actus non eſtex ordinatōne ratōnis ſed ex inſtinctu ſuperioris cauſe. ⁊ ideo non oportet ꝙ eat in infinitum. ¶ Imperatur etiam actus ratōnisDicit enim Damaſcenus. ꝙ homo libero arbitrio. exquirit. ſcrutatur. iudicat et diſponit. Et hi ſunt actus ratōnis. Pro cuius declaratōne dicit. b Tho. vbi ſupra. arti. vj. ꝙquia ratō ſupra ſeip̄am reflectitur ſicut ordinat de actibꝰ aliaꝝ potentiaꝝ. ita etiā ordinare poteſt de actu ſuo. Unde ⁊ actus ſuꝰpoteſt etiam eſſe imꝑatus. ¶ Sꝫ attendēdūꝙ actus ratōnis poteſt conſiderari triplicit̓Uno modo ꝙͣtum ad exercitium actus. ⁊ ſicactus ratōnis ſemper imꝑari pōt. ſicut cumindicitur alicui ꝙ intendat et ratione vtat̉.Alio modo ꝙͣtum ad obiectū reſpectu cuiusduo actus rōnis attendūtur. Primo quideꝫvt veritatem circa aliquid apprehēdat. ⁊ hocnon eſt in poteſtate noſtra. Hoc em̄ ꝯtingitꝑ virtutē alicuius luminis naturalis vel ſupernaturalis. Et id̓o ꝙͣtum ad hoc actus rōnis non ē in poteſtate noſtra nec imꝑari p̄tAlius aūt actus ratōnis ē dum his que apprehēdit: aſſentit. Si igitur ſint talia apprehenſa quibꝰ naturalit̓ intellectus aſſentiat.ſicut prima principia. aſſenſus taliū vel diſſenſus non ē in poteſtate noſtra. ſed in ordine nature. et ideo ꝓprie loquendo nec imꝑioſubiacent. Sunt aūt quedam alia apprehenſa. quę non ita ꝯuincunt intellectum. quinpoſſit diſſentire vel aſſentire. vel ſaltī aſſenſum vel diſſenſum ſuſpendere ꝓpter aliquamcauſam. Et in talibꝰ aſſenſus ip̄e ⁊ diſſenſusin poteſtate noſtra cadit et ſub imperio eſt.Imperatur etiā appetitus ſenſitiuus et ſub-

iacet imperio rationis ſed nō totaliter. Qd̓ſic declarat. b Tho. vbi ſupra. arti. vij. Appetitus ſēſitiuus in hoc differt ab appetitu intellectiuo qui dicitur voluntas. quia appetitus ſenſitiuus eſt virtus organi corꝑalis. nōauteꝫ voluntas. Omnis aūt actus virtutisvtentis organo corporali. depēdet nonſoluꝫex potentia anime. ſed etiam ex corꝑalis organi diſpoſitōne. Sicut viſio ex potētia viſiua et qualitate oculi. ꝑ quā iuuatur vel impeditur. Unde actus appetitus ſenſitiui. nōſolum depēdet ex vi appetitiua. ſed etiam exdiſpoſitōne corporis. Illud autem quod eſtex parte potentie anime. ſequitur apprehenſionē. Apprehenſio autem imaginatōnis cūſit particularis. regulat̉ ad apprehenſioneꝫratōnis que eſt vniuerſalis. ſicut virtus actiua ꝑticularis. a virtute actiua vniuerſali.Et ideo ex iſta parte actus appetitus ſenſitiui. ſubiacet ratōnis imꝑio. Qualitas auteꝫet diſpoſitio corporis. non ſubiacet imꝑiorationis. et ideo ex hac parte impeditur. neappetitus ſenſitiui motus ſubdatur totaliterimperio ratōnis. ¶ Cōtingit etiam qn̄qꝫ. ꝙmotus appetitus ſenſitiui ſubito concitaturad apprehenſionē imaginatōnis vel ſenſus.et tunc ille motus eſt preter imperium ratōnis. ꝙͣuis potuiſſet impediri a ratōne ſi preuidiſſet. Unde et ph̓us dicit in primo politice. ꝙ ratio preeſt concupiſcibili et iraſcibilinon pͥncipatu diſpontico qui eſt ad liberos.qui n̄ totaliter ſubduntur imperio. Et ꝓpterhoc dicit Apl̓us Ro. vij. Non enim quod volo bonum hoc ago. quia .ſ. vult non concupiſcere. et tamē concupiſcit. Saltim quo adprimos motus. quod prouenit ex diſpoſitione corporis per quam impeditur appetitusſenſitiuus. ne totaliter imperium ratōnis ſequatur. Contingit etiam hoc ꝓpter ſubitummotum concupiſcentie. ¶ Actus autē ani­ 4me vegetabilis vt digeſtio. formatio corporis per generatōnem et huiuſmōi. nullo mōſubijciuntur imperio ratōnis. Quod ſic probat. b Tho. vbi ſupra. arti. viij. Ratio imperat ꝑ modum apprehēſiue virtutis. Cum autem omne agēs aliquo modo appetat fineꝫ.appetitus naturalis non ſequitur aliquā apprehēſionē ſicut appetitus animalis aut intellectiuus. Et ideo illi actus qui proceduntab appetitu animali vel intellectiuo: poſſūta ratōne imꝑari. Non aūt illi qui ꝓcedūt abappetitu naturali. Huiuſ. autem ſunt actusanime vegetabilis. Vnde Greg. nicenus dicit. ꝙ vocatur naturale. quod ē generatiuūet nutritiuū. et huiuſmodi non ꝑſuadetur aratōne. ¶ Imperio rōnis mouent̉ membracorporis ad actus ſuos. niſi cor et membruꝫgenitale. Qd̓ ſic declarat. b Tho. vbi ſupͣ. ar