Citulus

Quartus

gligit corrigere delinquentē cum debet. Unde ait dn̄s. Recedite et exite inde. et īmundūne tetigeritis Iſa. lij. Suꝑ quibꝰ verbis dicitAug. Hoc eſt inde exire et īmundum nō tāgere. voluntate non ꝯſentire. et ore non peccare. xxiij. q. iiij. recedite Nam ẜm re. iur̄. irvj. Qui tacet cōſentire videtur. cum .ſ. poteſtet debet reprehēdere. Hic tamē minori pensꝯſtringitur ꝙͣ peccans.Capitulum decimū. De imꝑio volūtatis.mum videndum eſtde actibꝰ imꝑatis a voluntate.Ubi primo ſciendū. ꝙ imꝑare ēactus ratōnis. p̄ſuppoſito tamenactu volūtatis ẜm. b Tho. pͥma ſcd̓e. q. xvij.Unde et ph̓s dicit. ꝙ appetitiuū obebit ratōni. ex quo ſequit̉ ꝙ rationis eſt imꝑare. Eſtautem actus rōnis imꝑare eſſentialit̓. Imperans em̄ ordinat eum cui imperat. ad aliquid agendū intimādo vel denūciando. Sicat̄ ordīare ꝑ modū cuiuſdā intimatōnis eſtrōnis. Sed ratio p̄t aliquid intimare dupliciter. Uno modo abſolute. que quidem intimatio expͥmitur per verbū indicatiui modiSicut ſi aliquis alicui dicat hoc tibi faciendum eſt. Secundo modo ratō intimat aliqͥdalicui mouendo ip̄m ad hoc. Et talis intimatio exprimitur per verbum imꝑatiui modi:puta cū alicui dicitur. Fac hoc. Primū aūtmouens in viribꝰ anime ad exercitiū actuseſt voluntas. vt ſupradictū eſt. Cum igit̉ ſecundum mouens nō moueat niſi in virtuteprimi mouentis. ſequitur ꝙ ip̄m quod ratiomouet imperando: fit ei ex virtute voluntatis. Unde relinquit̉ ꝙ imꝑare ſit actus ratōnis p̄ſuppoſito actu voluntatis. in cuius virtute rato mouet per imperiū ad exercitiumactus. ¶ Et nota ſcd̓m. b Tho. vbi ſupra. ꝙradix libertatis eſt voluntas. ſicut ſubiectūSed ratio ſicut cauſa eſt libertatis. Ex hocenim voluntas poteſt libere ad diuerſa ferri. quia ratō poteſt habere diuerſas ꝯceptōnes boni. Et ideo philoſophi diffinierunt liberum arbitriū ꝙ eſt liberum de ratōne inditium. qͣi ratio ſit cauſa libertatis. Ex his ſequitur ꝙ imperare ꝓprie non conuenit brutis. Nam nihil aliud eſt imperare (vt dictumeſt) ꝙͣ ordinare aliquem ad aliquid agendū.Ordinare aūt eſt actus ꝓprius rationis. quacarēt animalia bruta. Et ꝙͣuis per imperiūfiat impetus ad opus. non tamen ꝑ hoc bruta dici poſſunt habere imperiū. quia habētimpetum ad opus. nam homīes faciunt impetū ad opus per ordinatōnem ratōnis. vnde in eis talis impetus habet ratōnem imperij. Sed bruta hoc faciunt ex inſtinctu nature. quia ſtatim appetitus eorum apprehenſo

ꝯuenienti vel incōuenienti: naturaliter mouentur ad ꝑſecutōnem vel fugam.Imperiū preceditpſum et eſt vnus actus tm̄. Quod ſic probatb. tho. vbi ſupͣ. arti. iij. Uſus eius quod ē atfinē ẜm ꝙ eſt in ratōne referente ip̄m in finēprecedit electionem vt ſupradictū eſt. Undemultomagis p̄cedit imꝑium. Sed vſus eiusquod eſt ad finē. ẜm ꝙ ſubditur potentie executiue: ſequitur imꝑium. eo ꝙ oſus vtentisꝯiūctus eſt cum actu eius quo qͥs vtit̉. Nonem̄ vtitur aliquis baculo anteꝙͣ aliquo mōoꝑetur ꝑ baculum. Imꝑium aūt non ē ſiml̓cum actu eius cui imꝑatur. Sꝫ naturaliterprius eſt imꝑium ꝙͣ imperio obediat̉. et aliquādo etiam ē prius tꝑe. Et ſic patet ꝙ imperium eſt prius ꝙͣ vſus. Unde Damaſcenꝰdicit. ꝙ impetus ad opus qd̓ fit per imperiūp̄cedit vſum. ¶ Poſt determinatōnem enimꝯſilij que eſt iuditiū ratōnis: volūtas eligit.et poſt electōnem ratio imꝑat ei per qd̓ agēdum eſt quod eligit̉. ⁊ tunc demum volūtasalicuius incipit vti exequendo imꝑium ratōnis. qn̄qꝫ quidem voluntas alterius cuꝫ aliquis imperat alteri. quandoqꝫ aūt voluntasip̄ius imꝑantis cum aliquis imperat ſibipſiEſt aūt imperium vnus actus cū actu imperato. Nihil em̄ prohibet (vt dicit. b Tho. vbiſupͣ. art̉. iiij) aliqͣ eſſe ẜm qͥd multa ⁊ ẜm qͥdvnū. Sicut aūt in genere reꝝ naturaliū. aliquod totum ꝯponitur ex materia et forma.vt homo ex anima et corpore. qui eſt vnumens naturale. licet habeat multitudinē partium. Ita etiam in hūanis actibꝰ. actus inferioris potētie materialit̓ ſe habet ad actūſuperioris. inꝙͣtum inferior potētia agit inpirtute ſuperioris mouentis ip̄m. Formaliter ſe habet ad actum inſtrumēti. Et ſic patet ꝙ imperium ⁊ actus imꝑatus ſunt vnusactus humanus ſicut quoddaꝫ totum. ſꝫ eſtmulta ẜm partes. Qn̄ enim vna potentia eſtmouens alterā. tunc actus eaꝝ ſunt quodāmodo vnus. Nam ibem eſt actus mouentis ⁊moti ẜm philoſophum.ꝑtenditur aūt iſtudimꝑium ad actū volūtatis. ad actuꝫ rōnis. lad actū appetitus ſenſitiui. et ad mēbra corporis. Non aūt ad actus aīe vegetabilis. Etd̓ ſingulis hoꝝ videndū. Et ꝙ actus volūtatis ſit imꝑatus. ꝓbat ſic. b. tho. vbi ſupͣ. arti. v. Om̄e qd̓ eſt in pt̄ate nr̄a ſubiacet imperio nr̄o. Sed actus volūtatis ſunt maximein pt̄ate nr̄a. Nam om̄es actus nr̄i intantūdicūtur eſſe in poteſtate noſtra. inquantumſunt voluntarij. Unde ſequitur. ꝙ actus voluntatis imperētur a nobis. Patet ideꝫ etiāex hoc. quia (vt dictū eſt) imꝑium nihil eſtaliud ꝙͣ actus rōnis ordinantis cum quadā