TitulusQuartus

¶ O operetur in intellectū hominis. confortando lumē ip̄ius ⁊ illuſtrādo fantaſmata. nontamē operat̉ in voluntateꝫ mouēdo ipſam.¶ Sed nec a corporibꝰ celeſtibus ſeu planetis poteſt moueri voluntas directe. Nec inip̄am poſſunt īprimere vel operari directe.Et ratō eſt ẜm b. tho. pͥma ſcd̓e. q. ix. arti. v.Quia nullum corpus poteſt agere in rē incorporeā: ſed ecōuerſo. Intellectus et volūtas ſunt potētie anime. que nō ſūt affixe organis corporeis: ſed ſunt pure īmaterialeset ideo impoſſibile eſt. ꝙ vlluꝫ corpus celeſtedirecte impͥmat intellectum vel voluntatē.Indirecte poſſunt imprimere. inꝙͣtum videlicet voluntas moueri poteſt ad aliquid abappetitu ſenſitiuo per paſſiones eius. In appetitum autē ſenſitiuū ſicut et in alias vires ſenſitiuas. imprimere poſſunt corporaceleſtia. quia affixe ſunt organis corporeisQue organa corporis ſicut et ipſa corporaomnia inferiora ſubiacēt influentijs et impreſſionibꝰ corpoꝝ celeſtiū. Sicut autē voluntas ipſa nō cogit̉ ad ſequendū appetitūſenſitiuū. ꝙͣuis inſtigetur: ſed libera eſt. Necetiā cogitur ad appetendum ipſa ſenſibiliaque ꝓponunt̉. in que habent impreſſioneꝫ ⁊operatōnem corpora celeſtia. Ita nō cogit̉a conſtellatōnibꝰ et influentijs corporū celeſtium ad volendum.De tercio .ſ. de modoᵐ. §. iij.quo mouetur voluntas ad actu ſuū. Sciēdum ꝙ mouetur ad quedā de neceſſitate etnaturaliter. vt ad volendum bonū in cōmuni. et vltimū finem ſeu beatitudinem. ⁊ queꝯueniunt alijs potentijs. vt cognitionem veri que cōuenit intellectui. et eſſe et viuere ⁊alia hmōi. que reſpiciunt conſiſtentiā naturalem. Ad quedā alia mouetur contingenter ⁊ nō naturaliter vt ad om̄ia alia. Prohorum declaratione dicit b. tho. pͥma ſcd̓e. ꝙx. arti. ij. Ꝙ voluntas mouetur dupliciter.Uno modo ꝙͣtum ad exercitiuꝫ actus .ſ. at̄velle et non velle. Alio modo ꝙͣtum ad ſpecificationem actus .ſ. ad velle hoc aut illudPrimo modo voluntas a nullo obiecto exneceſſitate mouetur. poteſt em̄ aliquid de qͦcunqꝫ obiecto nō cogitare. et ꝑ ꝯſequēs necactu vel illud. Sed ꝙͣtum ad ſcd̓m motōnismodū. voluntas ab aliquo obiecto ex neceſſitate mouet̉: ab aliquo aūt non. In motuem̄ cuiuſlibet potentie a ſuo obiecto conſideranda eſt ratō. ꝑ quā obiectū mouet potētiam. Uiſibile em̄ mouet viſū ſub ratōne coloris actu viſibilis. Unde ſi color ꝓponat̉ viſuiex neceſſitate mouet viſū. niſi aliquis viſumauertat quod pertinet ad exercitium actusSi autē ꝓpone retur aliquid viſui. quod nōomnibus modis eſſet color in actu: ſed ẜmaliquid eſſet tale. et ẜm aliquid nō tale. nō

ex neceſſitate viſus tale obiectum videret.poſſet em̄ non intendere in ip̄m ex eapte qͣnō eſt coloratū in actu. ⁊ ſic ip̄m nō videret.Sic ut autē coloratū in actu eſt obiectū viſus. ita bonū eſt obiectū volūtatis. Unde ſiꝓponatur aliquod obiectum volūtati quodſit vniuerſaliter bonū. et ẜm omnē ꝯſiderationem ex neceſſitate voluntas in illud tenderet ſi aliquid velit. Nō em̄ poteſt velle oppoſitū. Si autē ꝓponatur eī aliquod obiectum. qd̓ nō ẜm omnē conſideratōꝫ ſit bonūnō ex neceſſitate voluntas fert̉ in illud. Etquia defectus cuiuſlibet boni habet ratōemnō boni. ideo id ſolum bonū quod eſt perfectum ⁊ cui nihil deficit. eſt tale bonū. qd̓ voluntas nō poteſt nō velle. qd̓ eſt beatitudo.Alia aūt ꝑticularia bona inꝙͣtum de ficiūtab aliquo bono poſſunt accipi vt nō bona.et ẜm hanc conſideratōeꝫ poſſunt repudiarivel acceptari a voluntate. que poteſt ī idemferri ẜm diuerſas ꝯſideratōes. Sicut em̄ intellectus d̓ neceſſitate mouet̉ ab obiecto qd̓eſt ſemꝑ et ex neceſſitate veruꝫ nō ab eo qd̓poteſt eſſe verum et falſum .ſ. a contingente. Sic et voluntas a bono ꝑfecto. cui nihildeficit. pult etiā de neceſſitate ea que ſūt adfinem. ſine quibus finis haberi non poteſt.vt eſſe. viuere et huiuſmōi. ¶ Et que vult homō ex neceſſitate. vult etiam naturaliter.Ꝙͣuis em̄ voluntas diuibat̉ contra naturāſicut vna cauſa contra aliam: quedā em̄ fiunt naturaliter et quedā volūtarie. Et aliꝰmodus cauſandi eſt ꝓprius voluntati. que ēdomina ſuoꝝ actuū. et habet viam ad oppoſita. Alius mobus cauſandi eſt ꝓprius nature. que eſt determīata ad vnū nec habet viāad oppoſitū. Tamē quia volūtas in aliquanatura fundat̉. neceſſe eſt ꝙ modus ꝓpriusnature ꝙͣtū ad aliqͥd ꝑticipet̉ a boluntate.ſicut qd̓ eſt prioris cauſe. partic ipatur a poſteriori. Eſt autem in vnaquaqꝫ re primumipſum eſſe quod eſt ꝑ naturā. ꝙͣ velle quod ēper voluntatem. Et inde eſt. ꝙ voluntas aliquid vult naturaliter. et ita determīate. qd̓non habet viam ad oppoſita. vt beatitudinēbonū in ꝯmūi eſſe viuere. Et dicitur hic naturale. ẜm ꝙ natura dicitur quelibet ſubſtatia. et quodlibet ens. Et ẜm hoc dicitur naturale rei. quod ꝯuenit ei ẜm ſuam ſubſtantiam. et hoc eſt ꝙ ꝑ ſe ineſt ei. Et ſic accipiendo ſemper principium in his que conueniunt rei. oportet ꝙ ſit naturale. ⁊ hoc apparet ī intellectu. Nā prīcipia naturalis ꝯgnitōnis ſūt naturaliter nota. Similiter pͥncipiū volitiuoꝝ oportet ꝙ ſit aliqͥd naturalit̓volitum: et hoc eſt bonum in ꝯmuni. et vltimus finis. ¶ Motus voluntatis cū ſit a deo (vt a primo mouēte. nō tamē eſt motꝰ necelſarius ille ſed ꝯtingens. niſi in his que na-