CapitulūQuartum

ꝓpter finem. principium huiꝰ motōis eſt exfine. Et inde eſt ꝙ ars ad quā ꝑtinet finis.mouet artem ad quā ꝑtinet id quod eſt adfinem ſuo imperio: ſicut gubernatoria arsimperat nauifactiue. Bonum autē in ꝯͣmini quod habet rationem finis. eſt obiectumvoluntatis. Et ideo ex hac parte voluntasmouet alias potētias anime ad ſuos actusvtimur em̄ ⁊ alijs potentijs anime cū volumus. Nam fines ⁊ ꝑfectiones omniū aliaꝝpotentiaꝝ cōprehendunt̉ ſub obiecto voluntatis. ſicut quedaꝫ ꝑticularia bona. Semꝑem̄ ars vel potentia ad quam ꝑtinet vniuerſalis. mouet ad agendum artem vel potentiam ad quaꝫ pertinet finis ꝑticularis ſubillo vniuerſali cōprehenſus. Sicut dux exercitus qui intendit bonū ꝯmune. ẜm ordinem tocius exercitꝰ mouet ſuo imperio aliquē ex tribunis. qui intēdit bonū vniꝰ acieiObiectū auteꝫ mouet determinando actumad modum principij formalis. a quō ī rebꝰnaturalibus actio ſpecificatur: ſicut calefactio a calore. Primū autē principiū formale eſt ens et verum vniuerſale. quod eſt obiectum intellectus. Et ideo iſto modo motōnis intellectꝰ mouet voluntatē. ſicut rep̄ſentans ei obiectū ſuū. Mouet̉ volūtas etiāad actū ſuū a ſeipſa. Cum em̄ ſit domīa ſuiactus: et ipſa ſit velle ⁊ nō velle. qd̓ nō eſſetſi nō haberet in poteſtate ſua mouere ſeipſāad volendū. ſequit̉ ꝙ a ſeipſa mouet̉. Undedicit̉ Eccͣi. xv. Poſuit deus ante illuꝫ .ſ. hominem bonū et malū ad quodcūqꝫ volueritextendat manū ſuam. ¶ Pro huiꝰ declaratōne dicit b. tho. prima ſcd̓e. q. ix. arti. iij. Advoluntatem ꝑtinet mouere alias potentiasex ratione finis. qui eſt obiectum voluntatis. Sed hoc modo ſe habet finis in appetibilibus. ſicut principiū in intelligibilibꝰ. Manifeſtum eſt autē ꝙ intellectus ꝑ hoc ꝙ cognoſcit principium. reducit ſeip̄m de potentia in actum ꝙͣtum ad cognitionē ꝯcluſionum. Et hoc modo mouet ſeip̄m. Et ſimiliter voluntas ꝑ hoc ꝙ vult finem. mouet ſeipſam ad volendū ea que ſunt ad fineꝫ. Nōauteꝫ eodem modo mouet̉ ab intellectu ⁊ ſeipſa. Sed ab intellectu mouet̉ ẜm rationeꝫobiecti. inꝙͣtum ipſum ſibi repreſentat. Aſeipſa mouetur ẜm rationem finis. inꝙͣtuꝫpult ea que ſunt ad finem propter finē. Necẜm idem voluntas mouet ⁊ mouetur: ſꝫ ẜmdiuerſa: quia cum vult finem. eſt quidem inactu voluntas quo ad finem. In potentiaautem quo ad illa que ſunt ordinata ad illum finem. Cum auteꝫ vult actu ea que ſūtad finem. reducit ſe de potentia in actū reſpectu illorum. et ſic vt mouens eſt inꝙͣtuꝫvult finem. vt mota inꝙͣtum vult ea que ſūtpropter finem. ¶ ouet̉ voluntas ad actū

ſuum quandoqꝫ ab appetitu ſenſitiuo. ſicut 9ab alliciente. Unde Iacō. j. dicitur. Unuſqͥſqꝫ temptatur a concupiſcentia ſua abſtractus eſt illectus. Non em̄ abſtraheret̉ quisa concupiſcentia niſi voluntas eius moueretur ab appetitu ſenſitiuo. in quo eſt cōcupiſcentia. ¶ Pro huius declaratōne dicit b.tho. prima ſcd̓e. q. ix. arti. ij. ꝙ id quod app̄henditur ſub ratione boni et conuenientis.mouet voluntatē ꝑ modum obiecti. Ꝙ autēaliquid videatur bonū et conueniēs ex duobus contingit .ſ. ex conditōne eius qd̓ ꝓponitur. et eius cui ꝓponitur. Cōueniens enimẜm relationē dicitur. vnde ex vtroqꝫ extremo dependet. Et hinc eſt ꝙ guſtus diuerſimode diſpoſitus. nō eodem modo accipit aliquid vt conueniēs et vt nō cōueniens. Unde ⁊ ph̓us dicit in. iij. ethicoꝝ. Qualis vnuſquiſqꝫ eſt. talis finis videtur ei. Manifeſtuꝫeſt autem. ꝙ ẜm paſſionem appetitus ſenſitiui. īmutatur homo ad aliquam diſpoſitionem. Unde ẜm ꝙ homo ē in paſſione aliquavidetur aliquid ei vt conueniens. quod nonvidetur eidem extra paſſionem exiſtenti. ſicut irato videtur quod non videtur quieto.Et ꝑ hunc modum ex parte obiecti appetitus ſenſitiuus mouet voluntatem. Et ꝙuisvolūtas ſit preſtantior appetitu ſenſitiuo ſīpliciter loquēdo. et agens et mouens ſit naturaliter preſtantius paciente et moto. ẜmAuguſti. tamen quo ad illum in quo paſſiodominatur. appetitus ſenſitiuus eſt preſtantior voluntate. et ideo voluntas vt mota etpaciens ſubiacet appetitui ſenſitiuo. Et ꝙͣuis voluntatis actus ſit vniuerſalis. quia ſequitur apprehenſionem intellectus qui eſtvniuerſalium: tamen quia actus et electiones hominū ſunt circa ſingularia. Inde eſtꝙ quia appetitus ſenſitiuus eſt virtus ꝑticularis. quia ſequitur apprehenſionem ſenſus qui eſt particularium rerum. habet magnam virtutem ad hoc ꝙ ſic diſponatur. vtei aliquid videatur. ſic vel aliter circa ſingularia. ¶ Aouetur etiam quandoqꝫ volū 6tas a rebus ſenſibilibus ſibi propoſitis exterius. Nam voluntas mouetur ab obiectoSed obiectum volūtatis poteſt eſſe aliquares exterior ſenſui propoſita: ſicut Berſabee viſa a Dauid. mouit voluntatem eiꝰ adconcupiſcendum. Unde et Ioh̓. dicit primaepiſtola. Nolite diligere mundum neqꝫ ea q̄in eo ſunt .ſ. ſenſibilia. Dilectio eſt actus voluntatis. Mouent ergo iſta exteriora volūtatem. ſicut obiecta. non de neceſſitate. Necetiā mouēt eo modo quo mouet̉ voluntas.ꝙͣtū ad exercitiū actus. ab aliquo exterioriagēte et impͥmente in ip̄am voluntatē et influente. Sic em̄ a ſolo deo mouetur. nō autem ab angelis etiā bonis. Ꝙͣuis eī angelꝰ