Titulus

Quartus

Atas ferri non poteſt niſi feratur in finem.Sic igitur voluntas in finem fertur dupliciter. Uno modo abſolute ẜm ſe. Alio modoin ratione volendi ea que ſunt ad finē. Manifeſtū eſt ergo. ꝙ vnus ⁊ idem motus volūtatis eſt quo fertur in finem. ẜm ꝙ eſt ratiovolendi ea que ſunt ad finē. ⁊ in ipſa que ſūtad finem. Sed alius actus eſt quo fertur īipſum finem abſolutē. Et quādoqꝫ procedittempore. Sicut cum aliquis pͥmo vult ſanitatē. ⁊ poſtea deliberans quō poſſit ſanari.pult conducere medicum vt ſanet̉. Exēplū.Quādocūqꝫ videt̉ color videt̉ ⁊ lumen eodeꝫactu. poteſt tamē videri lumen abſqꝫ hoc. ꝙvibeatur color. Et in executione quidē operis ea que ſunt ad fineꝫ ſe habent vt mediafinis autem vt terminus. Sed in volitioneeſt econuerſo. Nam voluntas per finem. tāꝙͣ per medium deuenit ad volendum ea queſunt ad finem. Sicut intellectus deuenit inconcluſiones. per principia que media dicūtur. Unde ſicut intellectus aliquando intelligit medium. ⁊ ex eo non procedit ad concluſionem. et ambulans ad aliquem locum.aliquando ꝑſiſtit in medio itineris. et nonperuenit ad terminum. Sic et voluntas aliquando vult finem. et non ꝑtingit ad volendum id quod eſt ad finem.Ꝙͣtum ad ſecūdū circa. §actum voluntatis .ſ. a quo ſit ipſe actus ſeumotus voluntatis. Ubi ſciendum ꝙ motusvoluntatis eſt a deo vt a primo motore omnium. Eſt a potentia volitiua ꝙͣtum ad exercitium actus. ẜm rationeꝫ finis. precipuein volendo finem. quia ꝑ hoc ꝙ vult finem.mouet voluntas ſeipſam in volendo ea queſunt ad finem. Eſt et motus voluntatis abintellectu ipſius volentis. vt a preſentanteei obiectum ſuum. quod eſt bonū apprehenſum ꝑ intellectuꝫ. Eſt quandoqꝫ ab appetituſenſitiuo vt a trahente ipſum. ꝑ paſſionemſub apparentia boni. ¶ Et ꝙͣtum ad primūꝙ actus voluntatis ſit a deo. oſtendit apl̓usPhi. ij. dicens. Deus eſt qui operat̉ ī nobisvelle et ꝑficere. Pro cuiꝰ declaratione dicitb. tho. prima ſcd̓e. q. ix. arti. vj. ꝙ ſicut motūnaturalem rei cauſare nō poteſt. niſi quodeſt aliqualiter cauſa rei. vt ꝙ lapis moueat̉deorſum. Nam cum mouetur ſurſum per iactum hominis. qui homo naturam lapibisnon cauſat: motus ille non eſt naturalis ſꝫpiolentus. Ita et ſi homo habēs voluntatēmoueri poſſit ab aliquo quod nō eſt cauſaeius. vt ab alio homine ꝑ violentiā: motustamen volūtatis eius ꝙ ſit ab aliquo extrīſeco. quod nō ſit cauſa eius eſt impoſſibile.Uoluntatis autem cauſa nihil aliud eē poteſt. ꝙͣ deꝰ. Et hoc dupliciter. Primo ex hocꝙ voluntas eſt potentia anime rationalis.

que a ſolo deo cauſat̉ per creatōem vt dictūeſt ſupra. Scd̓o ex hoc patet. ꝙ volūtas habet ad vniuerſale bonum ordinem. Om̄e autem aliquid bonū ꝑ participationem dicit̉et eſt quoddā bonum particulare. Particūlaris autem cauſa nō dat inclinatōꝫ vniuerſalem. Unde nec materia prima que eſt ī potentia ad omnes formas. poteſt cauſari abaliquo particulari agente. Nec tamē ſequitur. ꝙ cum homo vult malum. deus moueat voluntatem eius ad illud malum. quiaip̄e eſt motor voluntatis: qm̄ ẜm b. tho. vbiſupra. Deus mouet voluntatem hominis. ſicut vniuerſalis motor. ad vniuerſale obiectum volūtatis. quod eſt bonū. Et ſine hacvniuerſali motōe homo non poteſt aliquidvelle. Sed homo ꝑ ratōeꝫ determinat ſe advolendum hoc vl̓ illud. quod eſt vere bonūvel apparens bonū. Sed interdū mouet ſpecialiter deus aliquos ad aliquid determinate volendum. quod eſt bonum. ſicut in hisquos mouet per gratiam. ¶ Rouetur etiāvoluntas ad actum ſuum ab intellectu. Un̄de ph̓us dicit in. iij. de anima. ꝙ appetibile ītellectum eſt mouens nō motum. Volūtasautem eſt mouens motū. Motuꝫ .ſ. quia mouetur ab ītellectu. Mouēs quia mouet aliaspotentias. etiam ipſum intellectum ꝙͣtumad exercitium actus .i. ad intelligendū. Nōtamen mouet intellectus voluntatem ex neceſſitate. Unde augꝰ tractans illud pͣs. Concupiuit anima mea deſiderare iuſtificatōestuas ⁊cͣ. ait. Preuolat intellectus. ſequiturtarbus aut nullus affectus. Scimus bonūnec tamē delectat agere. Cuiꝰ ratō eſt ẜm b.tho. quia ſicut ÿmaginatō forme ꝯueniētisvel nociui. ſine extimatione non mouet appetitum ſenſitiuum. Ita nec apprehenſio veri. ſine ratione boni nec appetibilis mouetvoluntateꝫ. Unde intellectus ſpeculatiuusnō mouet: ſed practicus. vt dicitur in. iij. deanima. ¶ Pro maiori hoꝝ declaratōe dicitb. tho. pͥma ſcd̓e. q. ix. arti. j. Intantū aliqͦdindiget moueri. inꝙͣtum eſt in potentia adplura. Oportet enim vt id quod eſt in potētia reducatur ad actum per aliquid quoteſt actu. et hoc eſt mouere. Duplex autemaliqua vis anime inuenitur eſſe ī potentiaad diuerſa. Uno modo ꝙͣtum ad agere ⁊ nōagere. Alio modo ꝙͣtum ad agere. hoc vel ilud. Sicut viſus quandoqꝫ videt actu. ⁊ quādoqꝫ non videt. et quādoqꝫ videt albū. quandoqꝫ nigrū. Indiget igitur mouente ꝙͣtū adduo .ſ. ꝙͣtuꝫ ad exercitium et vſum actus. etꝙ tum ad determinatōeꝫ actus. Quoꝝ pͥmūeſt ex ꝑte ſubiecti. qd̓ inuenit̉ qn̄qꝫ agēs qn̄qꝫ non agens. Aliud eſt ex ꝑte obiecti ẜm ꝙſpecificat̉ actus. Motio autē ip̄ius ſubiectieſt ex agente aliquo. Et cū om̄e agens agat