CapitulumCercium
ꝙͣ inuolūtaria. Sunt em̄ voluntaria ſimpliciter. Inuoluntaria ẜm quid. Unumquodqꝫem̄ dicitur eſſe ſimpliciter ẜm ꝙ eſt in actu.ẜm autem ꝙ eſt ſolū in apprehenſione. nō eſtſimpliciter ſed ẜm quid. hoc auteꝫ quod permētum agitur. ẜm hoc eſt in actu ẜm ꝙ fit.Cuꝫ em̄ actus in ſingularibꝰ ſint. ſingulareaūt inqͣtū huiuſmodi: eſt hic ⁊ nunc. ſed hocid quod fit eſt actu ẜm ꝙ eſt hic ⁊ nūc. ⁊ ſubalijs conditōnibꝰ indiuidualibꝰ. Sic autemhoc quod fit per metū eſt voluntariū. inqͣtūſ. eſt hic ⁊ nūc. prout .ſ. in hoc caſu eſt impeditiuū maioris mali quod timebatur. Sicutproiectio mertiū in mare fit voluntariū. tēpore tempeſtatis ꝓpter timoreꝫ periculi. Un̄maīfeſtum eſt. ꝙ eſt ſimpliciter voluntariū.Naꝫ competit ei ratto voluntarij. quia principiū eius eſt intra. Sed ꝙ accipiat̉ hoc qd̓per metum fit. vt extra iſtū caſum exiſtens.prout repugnat volūtati. hoc nō eſt niſi ẜmconſiderationē tm̄. Et ideo eſt inuoluntariūẜm quid .i. prout conſideratur extra iſtū caſum exiſtens. Et licet quod ꝑ metum fit. voluntas nō feratur in illud ꝓpter ſeipſum: tn̄fertur in illud ꝓpter aliud .ſ. ad repellenduꝫquod timetur malum. vnde voluntariꝰ motus eſt. Sufficit em̄ ad rationem voluntarijꝙ fiat ꝓpter aliud. Voluntarium em̄ eſt. nōſolum quod volumus vt finē ſed etiam quodvolumus ꝓpter aliud. vt ꝓpter finem. Sed īeo quod fit per vim .ſ. abſolutā. voluntas interior nihil agit. Vnde differūt quod agiturper vim. et quod agitur per metuꝫ: ſicut inuoluntarium et voluntariū. Concupiſcētiaauteꝫ que eſt paſſio. non cauſat inuoluntarium etiaꝫ ẜm quid ſicut timor. Ratio eſt qꝛtimor eſt de malo. Concupiſcentia auteꝫ reſpicit bonū. Malū auteꝫ ẜm ſe ꝯtrariat̉ voluntati. Sed bonum eſt voluntati conſonū.vnde magis ſe habet timor ad cauſandū inuoluntariū ꝙͣ concupiſcentia. immo concupiſcentia auget voluntariū.Quod fit ex ignoran .§. v.tia dicitur etiaꝫ mixtū voluntario ⁊ inuolūtario. Sed nō intelligit̉ hoc de quacūqꝫ igrantia. Pro cuius declaratione dicit beatusTho. prima ſecūde. q. vj. arti. viij. Ꝙ ignorātia tripliciter ſe habet ad actū voluntatis .ſ.Concomitāter. Conſequēter. Antecedenter.¶ Cōcomitāter qͥdem primo modo. qn̄ ignorātia eſt de eo qd̓ agit̉. tn̄ etiāſi ſciret̉ nihilominꝰ ageretur. Tūc em̄ ignorātia nō inducit ad volendū. vt hoc fiat. ſed accidit ſimuleſſe aliquid factū ⁊ ignoratū. ſicut ī hoc exēplo. Cū aliquis vellet quidē hoſtem occidereſꝫ ignorās occidit eū putās occidere ceruū.Et talis ignorantia non facit inuoluntariūvt philoſophꝰ dicit: qꝛ non cauſat aliquid qd̓
repugnet voluntati. ſed facit non voluntarium quia nō poteſt eſſe actu volitum quodeſt ignoratum. Conſequenter auteꝫ ſe habet ignorantia ad voluntatem. inꝙͣtum ip̄aignorantia eſt voluntaria. Et hoc contingitbupliciter ẜm duos modos voluntarij ſupͣpoſitos. Uno modo quia actꝰ voluntatis fertur in ignorātiaꝫ. ſicut cum aliquis vult igͦrare vt excuſatiōem habeat de peccato ſuo.vel vt non retrahatur a peccando. ẜm illudIob. xxj. Scientiam viarum tuarum nolumus. Et hec dicit̉ ignorātia affectata. Aliomodo bicitur ignorantia eius quod quis p̄tſcire et debet. Sic em̄ non agere et nō vellepoluntarium dicitur indirecte. Hoc igr̄ modo dicitur ignorantia. Siue cū aliquis actunon conſiderat quod conſiderare poteſt ⁊ debet. que eſt ignorantia male electōis ex paſſione vel habitu proueniens. Siue cuꝫ quisnoticiā quā debet nō curat acquirere. Et ẜmhunc modū ignorantia vniuerſaliū iuris. q̄quis ſcire tenetur. voluntaria dicitur. quaſiper negligentiaꝫ veniens. Cū autē ignorantia ſit volūtaria aliquo iſtorum modorū. nōcauſat ſimpliciter inuolūtarium. ſed cauſattamen ẜm quid inuoluntariū. inꝙͣtum p̄cedit motum voluntatis ad aliquid agendumqui nō eſſet ſcientia p̄ſente. ¶ Antecedenterſe habet ignorantia ad voluntatem. quandonon eſt volūtaria. et tamen eſt cauſa volendi. ꝙ al̓s hoc non vellet. cum homo ignorataliquam circūſtantiaꝫ actus. quā non tenebatur ſcire. Et ex hoc aliquid facit quod nōfaceret ſi ſciret. Puta cuꝫ aliquis diligentiaadhibita neſciret aliqueꝫ tranſire per viam.proijcit ſagittam que interficit tranſeūtem.et talis ignorantia que dicitur facti. cauſatinuoluntariū ſimpliciter.De predictis .ſ. volū .§. vj.tario et inuolūtario ⁊ mixto ex vtroqꝫ. multa habentur ī iure. vnde e pluribꝰ aliqua ponent̉. Ubi ſciendū. ꝙ regulare eſt. ꝙ ea q̄ vimetus ve cauſa fiūt. carēt roboris firmitate. extͣ. de his que vi me. ve cau. fi. c. ad audientiam. Et talia ſūt inuolūtaria ſimplicitervel ẜm quid. ¶ Pro cuiꝰ declaratōe nota ẜmRaÿ. Ꝙ vis eſt maioris rei impetus. qui repelli non poteſt. ff. qd̓ me. ca. l. j. Metus v̓oeſt inſtantis vl̓ futuri periculi cauſa mentistrepidatio. Et idem beatꝰ Thomas in qͣrto.Uis autem ſeu coactio eſt duplex ẜm Tho. īquarto. Et ẜm glo. ſuper ca. de iudeis. di. xlv.ſcilicet abſoluta et conditōnata. Et de abſoluta coactione intelligitur diffinitio ſupradicta de vi data. Et hec quidem. quia eſt in (uoluntaria ſimpliciter. ī materijs peccatorum excuſat a toto. ſicut ſiqua mulier violenter cognoſcatur. vel ſi violenter manus