Citulus

Quartus

motu locali a ſuperiori mouēte. Sic principiū intrinſecū voluntarij actꝰ. quod eſt viscognoſcitiua vel appetitiua. eſt primū principiū ī genere appetitiui motus. ꝙͣuis moueatur ab aliquo alio exteiori ẜm alias ſpecies motus..§. ij.Volūtarium dicitualiquid dupliciter .ſ. directe ⁊ indirecte. Procuius declaratōe dicit beatꝰ Tho. vbi ſupraꝙ volūtariū dicit̉ quod ē a volūtate. Ab aliquo auteꝫ dicit̉ aliquid dupliciter. Uno mōdi recte. quod .ſ. ꝓcedit ab aliquo inꝙͣtuꝫ eſtagēs. ſicut calefactio a calore. Alio modo indirecte ex hocip̄o ꝙ nō agit. Sicut ſubmerſio nauis dicitur eſſe a gubernatore inꝙͣtumdeſiſtit a gubernando. ¶ Sed ſciendū. ꝙ nōſemper illud quod cōſequitur defectū actōnis reducitur ī agens ſicut in cauſam: ex eoꝙ non agit: ſed ſolum tūc. cū poteſt et debetagere. Si em̄ gubernator nō poſſet nauē dirigere. vel non eſſet ei commiſſa gubernationauis. non imputaretur ei nauis ſubmerſioque per abſentiam gubernantis ꝯtingeret.Quia igitur volūtas volendo et agendo poteſt impedire hoc. quod ē nō velle ⁊ nō agere. ⁊ aliquādo debet hoc. quod eſt nō velle etnō agere: imputat̉ ei quaſi ab ip̄o exiſtens.cū ſcilicꝫ debet impedire et nō facit. et ſic volūtariū poteſt eſſe abſqꝫ actu. Et qn̄qꝫ quideꝫabſqꝫ actu exteriori cum actu interiori. ſicutcū bult nō agere. Aliquādo etiaꝫ abſqꝫ actuinteriori. ſicut cū nō vult. ¶ Probat̉ et hocratōne tali. Id cuius domini ſumꝰ dicit̉ voluntariū. Sed nos domini ſumus eius quodeſt agere et nō agere. velle et non velle. ergoſicut agere et velle eſt volūtarium. ita et nōagere ⁊ nō velle. Ad quod facit qd̓ ait Amb̓.v. q. j. Nō eſt.Inuolutariū dicitiquod quis nullo modo pult. Et quia qd̓ fitper violentiam ſeu coactionem abſolutam.homo nullo modo vult. Ideo dīc philoſophꝰet Damaſ. ꝙ eſt aliquid inuolūtariū per violentiam. Item quia etiam quod fit ꝑ ignorantiam facti. premiſſa debita diligentia homo nō vult: ideo dicit etiam philoſophꝰ. eſtaliquid inuoluntariū per ignorantiam. Lexetiā dicit ꝙ errātis nulla eſt volūtas. ¶ Sꝫpro maiori horum declaratione dicit beatusTho. vbi ſupra. ꝙ duplex eſt actꝰ volūtatis.Unus quidem qui eſt eius immediate velutab ipſa elicitus ſcilicet velle. Alius auteꝫ eſtactus volūtatis ab ea imꝑatus. ⁊ mediantealia potētia exercitus. vt ambulare et loquiqui actꝰ a volūtate imperātur mediante potentia motiua. Ꝙͣtum igitur ad actus a volūtate imperatos voluntas violentiam patipoteſt. inꝙͣtum per violentiā exteriora mē-

bra impediri poſſunt. ne exequant̉ imperiūvolūtatis. Sed ꝙͣtum ad ꝓprium actum voluntatis nō poteſt ei violētia inferri. Et hꝰratio eſt. quia actꝰ voluntatis nihil eſt aliudꝙͣ inclinatio q̄daꝫ. ꝓcedens ab interiori pͥncipio cogͦſcente ſicut appetitꝰ naturalis eſt q̄daꝫ inclinatio ab interiori pͥncipio abſqꝫ cognitōne. Qd̓ aūt eſt coactū vl̓ violentū eſt abexteriori pͥncipio. vn̄ ꝯͣ rōneꝫ ipſiꝰ actus volūtatis eſt. ꝙ ſit coactus vel violētꝰ. ſicut eſtetiam ꝯtra rationem naturalis inclinatōnisvel motus. Poteſt em̄ lapis per violentiamſurſum ferri. ſed ꝙ iſte motus violētus ſit exnaturali inclinatōne eius eſſe nō poteſt. Similiter etiaꝫ pt̄ homo ꝑ violentia trahi: ſedꝙ hoc ſit ex voluntate eius. repugnat ratōni violentie. ¶ Et nota ẜm beatum Tho. vbiſupra. ꝙ ſicut naturale dicit̉ quod eſt ẜm inclinationem nature. ſiue inclinatio ſit ī natura ſicut a principio actiuo. ſcꝫ ad agēdumnaturale eſt igni caleface̓: ſiue inclinatio ſitin natura ſicut a principio paſſiuo ad recipiēdum. ſicut motus celi dicitur naturalis.quia habet naturaleꝫ aptitudinem ad talemmotum licet mouēs ſit voluntariū. Ita voluntariū dicitur quod eſt ẜm inclinationemvolūtatis. Et hoc poteſt eſſe dupliciter. Anomodo ẜm actionē: puta. cū aliquis vult agere. Alio modo ẜm paſſionem. vt cuꝫ aliquisvult pati ab alio. Unde cū actio infertur abaliquo exteriori manēte ī eo qui patitur voluntate patiendi. non eſt ſimpliciter violentum: quia licet ille qui patitur nō conferatagendo. confert tamen volēti pati. Unde nōpoteſt dici inuoluntarium. Iteꝫ ẜm beatū Tho. Licet id in quod tendit volūtas peccando. ſit contra naturam id eſt contra naturam rationalem. et malum ẜm rei veritatem: tamen apprehenditur illud vt bonum etconueniens nature. inꝙͣtum eſt conuenienshomini ẜm aliquā paſſionem ſenſus. vel habitum corruptum: et ideo non ſequitur ꝙ ſimotus violentus ſit contra naturaꝫ. motusvoluntatis ī peccando ſit piolentus. quia volūtas tendit in actū pct̄i vt ī reꝫ ẜm naturā..§. iiij.tum ex voluntario et inuolūtario dicitur. quod fit ex metu ſeu coactione conditionata. Et quod fitex ignorantia craſſa. Et ꝙͣtum ad primū dicit philoſophus in tercio ethicorum. et Gregorius nicenus. ꝙ que per metum agunturmixta ſunt ex voluntario et inuoluntario.Pro huiꝰ declaratōne dicit beatus Thomasprima ſecunde. q. vj. articulo. vj. ꝙ id quod pͥmetum agitur in ſe conſideratum nō eſt boluntarium. ſed fit voluntarium in caſu ſcilꝫad vitandum malum quod timetur. Sꝫ ſiqͥsrecte conſideret. magis ſunt iſta poſuntaria