CapitulūSecundum

tem arbitrij. quia in iudicio noſtro cōſiſtit.vt hoc ſequamur vel non. Ubi nota. ꝙ libeꝝarbitriū habet officiū iudicis ⁊ arbitri. Primo habet officiū iudicis. ⁊ hoc quo ad ratōnem. quia ſicut iudex ī iudicando debꝫ ſequileges. et artat̉ ad ſequendum eas. Sic liberum arbitriū habet officium iudicis. quo adratōnem: quia inꝙͣtum deliberat debet ſequileges. Secūdo inꝙͣtuꝫ liberū arbitrium libere vult. tenet formā arbitris. Hoc em̄ ad voluntatem ꝑtinet. libere hoc vel illud velle vl̓eligere. Et ideo magis dicitur libeꝝ arbitriūꝙͣ iudiciū. ¶ Secūdo eſt aliquid ī humanisactibꝰ. quod nō tm̄ eſt licitū. ſed etiaꝫ vtileQuia omnia mihi licēt: ſed nō omnia expediunt. vt dicit apl̓s. j Corinth̓. vj. Et ẜm hocaſſignat ⁊ diſtinguit Bern̄. libertatem conſilij. Nam conſiliū eſt de meliori bono. quoteſt expediens ad ſalutem. ¶ Tercio ī humanis actibus eſt aliquid bonū eligendū quoddelectat. Et reſpectu huiꝰ aſſignat Pern̄. libertatem complaciti. Un̄ dicit ibideꝫ Bern̄.ꝙ libertas arbitrij habet diſcernere quid liceat. Liber tas arbitrij habꝫ ꝓbare quid expediat. Lib̓tas arbitrij habet exꝑiri quid libeat. hec. h Thomas ſuꝑ. ij. ſenten. diſ. xxv.¶ Tercio dico ꝙ liberū arbitrium admittitid eſt habeat variatōem. Et cum ſit triplexlibertas vt dictum eſt. liberū arbitriū ꝙͣtumad libertateꝫ que a neceſſitate ſeu coactōnecompulſiua. ꝑ ſe non augetur vel minuiturſed equaliter habetur: quia hoc eſt naturale⁊ eſſentiale libero arbitrio. vt ſufficiēter nōcogatur coactōne compellēte. Et hoc .ſ. nonpoſſe ſufficienter cogi ⁊ compelli. ſequitur liberum arbitriū in quolibꝫ ſtatu .ſ. ante peccatū ⁊ pꝰ pct̄m. Nō gͦ ꝑ ſe auget̉ vl̓ minuiturlibertas arbitrij. ſed per accidēs tm̄ .i. ratione nature ī qua inuenitur. et quā liberū arbitrium cōſequitur. Et hoc ſic ꝓbatur. Oīsꝓprietas que conſequit̉ aliquam naturaꝫ. ꝙͣto illa natura in aliquo inuenitur nobilius.tanto etiam illa ꝓprietas ꝑfectius participatur ab illo. ẜm quem modum homo diciturminꝰ intelligēs ꝙͣ angelus. Unde quia libertas arbitrij conſequit̉ naturam. et potentiāintellectus et volūtatis. ⁊ hec ꝑfectiſſime ſūtin deo. et ī angelo nobilius ꝙͣ ī homine. Ideolibertas a neceſſaria coactōne ꝑfectius reperitur et nobilius in deo. ꝙͣ in angelo. et ī angelo ꝙͣ in homine. ⁊ in vno angelo magis ꝙͣin vno alio. Vnde patet. ꝙ libertas arbitrijnō variatur ex ꝑte ſue nature vel eſſentie. ſꝫꝑ accidēs .ſ. ex parte ſue cauſe. que eſt intellectus et voluntas. Naꝫ ẜm ꝙ natura inuenitur intellectiua nobilius ī vno ꝙͣ ī alio vl̓minꝰ nobilius. ſic libertas iſta intendit̉ velremittit̉. ¶ Libertas ſecunda que .ſ. ē a pec-

cienti. que impulſio vel diſpoſitio nuncupatur. vt ſunt habitus et diſpoſitōnes interio­ Ores peccatoꝝ. augetur talis libertas vel minuit̉ in homine ẜm diuerſos actꝰ. Quod ſicdeclarat̉. Libertas iſta a peccato eſt cōmūīstriplici ſtatui hominis .ſ. ī innocētia. In reparata gratia. In gloria. Et tamen augeturet minuit̉ an̄ peccatū et poſt peccatum. Un̄magiſter ſent. lib. ij. diſ. xxv. Semꝑ volūtashominis libera eſt: ſed nō ſemꝑ bona eſt. Nōem̄ eſt bona. niſi a peccato liberata ſit. Et ſb̓dit. Libeꝝ ergo arbitrium cū ſemꝑ ⁊ in ſingulis ſit bonū. nō tamē eſt pariter liberū in ºbonis et in malis. et ad bona ⁊ ad mala. Eiberius eſt em̄ ī bonis vbi liberatū ē .ſ. a peccato per gratiam. ꝙͣ in malis vbi liberatumnō eſt. et liberiꝰ ad malum quod ꝑ ſe agit. ꝙͣad bonū quod niſi gratia adiuuet̉ et liberet̉nō pōt. hec magiſter. In ſtatu innocētie poeterat hō peccare ⁊ non peccare. In ſtatu nature reꝑate. poteſt peccare. et nō poteſt nonpeccare ſaltim venialiter. In ſtatu glorie po &terit nō peccare. et nō poterit peccare. Sedin ſtatu nature deſtitute gͣtia. non poteſt nōpeccare etiaꝫ mortaliter .i. non eſſe ī mortali quod commiſit: quia ex ſe nō poteſt exire.vel non poteſt difficulter nō incurrere aliamortalia. ſemper tamen voluntas a coaction eſt libera. ¶ Libertas a miſeria que eſtꝯtraria coactōni imperfecte ⁊ inſufficienti.que dicitur impellens vl̓ inducens. ſicut ſūtpenalitates exteriores. vt fames. ſitis. infirmitas corporalis. mutabilitas mentis. temptatio hoſtis. et huiuſmodi. non eſt eque inomnibus hec libertas. ſed magis et minꝰ reperitur in diuerſis. Naꝫ perfectiſſime ī deo.poſt deum maxime in angelo bono. minor īhomine bono. minima ī homine malo: nulla in demone vel damnato homine. vt dicitmagiſter ſententiaꝝ diſtinct. xxv. Omnis tamen miſeria mentis et corporis ꝙͣtumcunqꝫmagna. neceſſitatem coactionis ſemper exclubit: quia nunꝙͣ in ſtatu vite preſentis adtantam miſeriam deuenitur mentis vel corporis. vt liberum arbitrium cogi poſſit. al̓snon diceretur liberum nec efficeretur meritorium vel demeritorium. beatꝰ Thomas ſuper ſecūdo ſentētiaꝝ Raÿnerius. Hinc Ambroſius. Quorum nos domini ſumus ſcilicetactuū noſtrorum ⁊ peccatorū. eorum principia extrinſecus non requiramꝰ. nec deriuemus in alios. ſed agnoſcamꝰ que proprie noſtra ſunt. quod poſſumus non facere ſi volumus. Huiuſmodi electōnem mali. nobis potius debemus aſſcribere ꝙͣ alijs. Ideo ⁊ in iudicijs iſtiuſmodi voluntarios non neceſſitate compulſos. culpa conſtringit. pena cōdemnat. xv. q̄ſtiōe. j. Ila. Et. §. j. eiuſdē queſtionis dicitur. Ex voluntate peccata proce-