QuartusCitulus

homo autem non ſic. vt patet in paruulo qͦhabet impedimentū a carne. et expectat tēpus vt habeat vſum ratōnis. Ergo ꝑfectiuseſt liberum arbitriū in angelo ꝙͣ ī homine.¶ Si auteꝫ obijtiatur ſic. Ubi eſt maior lib̓tas ibi perfectius libeꝝ arbitriū. Sꝫ ī hoīemaior libertas videtur: qꝛ homo pt̄ cōuertia bono in malum. et inde a malo in bonum.Sed angelus ſemel vertitur in bonū vl̓ malum ſine reuerſione. ergo ⁊cͣ. Reſpondeturꝙ vtiqꝫ maior vertibilitas eſt in homine ꝙͣ īangelo: ſed non maior libertas. Liberum v̓oarbitrium attenditur penes libertateꝫ. nonvertibilitatem. Alia em̄ ratione eſt libertasin creatura. alia vertibilitas: quia libertaseſt dignitas exiſtēs in creatura ratōnali velintellectuali: per conuenientiam et conuerſionem ad primū .ſ. deum. Uertibilitas autēſequitur ipſam naturam creature rationalis ẜm ſe. Et id̓o non ſequitur. ꝙ vbi eſt maior vertibilitas ſit maior libertas. Hec Alexander in ſecūda parte ſumme. ¶ Iteꝫ ꝙͣuiselectio que pertinet ad liberū arbitrium. ſiteoruꝫ que ſunt ad finem: et angelis aduenerit finis eoꝝ: quia .ſ. coniuncti ſunt ip̄i deo īſeꝑabiliter. ac etiam ſancti in patria: nō tamen ſequitur ꝙ ceſſꝫ in eis electio. nec ꝑ cōſequens liberum arbitriū. Et ratio eſt. quiaid quod eſt ordinatum ad finem eſt duplex.Quoddaꝫ vt diſtans a fine: ⁊ in hmōi adueniente fine. ceſſat electio eiꝰ quod ordinaturad illum finē. Sicut nunc qͥs eligit velle credere et ſperare. que electio ceſſabit ī patria.Aliud ordinatum ad finē eſt vt coniunctumfini. Et huiuſmōi electio nō ceſſat adueniēte fine. ſed manet cū fine. beatꝰ Tho. ſuꝑ. ij.ſententiaꝝ. Iteꝫ ſciendū. ꝙ hoc pertinet adꝑfectionē libertatis arbitrij. ꝙ poſſit diuerſa eligere ſeruato tamen debito ordine finis.Sed ꝙ eligat aliquid deuiando ab ordine finis: vt fit in peccando: hoc pertinet ad effectum libertatis: ⁊ ideo maior libertas eſt inangelis ⁊ ſanctis qui peccare nō poſſunt. ꝙͣin viatoribꝰ. b Tho. prima ꝑte. q. lix. art. iij.¶ In homine eſt liberū arbitriū. ⁊ an̄ pct̄m⁊ poſt peccatū: aliter tn̄ ⁊ aliter. Un̄ Hiero.ad Damaſū. Nos dicimꝰ hoīeꝫ ſꝑ peccare etnō peccare poſſe. vt ſꝑ nos liberi ꝯfiteamurarbitrij. Si em̄ poſt peccatū mortale cōmiſſum. non poſſꝫ quis vitare peccatū. iaꝫ nonpeccaret: quia Aug. dicit. ꝙ nullus peccat īeo ꝙ vitare nō poteſt. Greg. etiaꝫ dicit. ꝙ debilis eſt hoſtis. qui nō poteſt vincere niſi volentē. gͦ non neceſſitat̉ exquo eſt volens. Etꝙͣuis habēs habitū neceſſario faciat ẜm habitū. nō tn̄ oportet ꝙ peccator ſemper faciatẜm habitū peccatū. Sꝫ ꝑ libeꝝ arbitriū pt̄pti habitu. et non vti. Et facere pt̄ aliquādoꝯtra ip̄m habitū peccati. licꝫ cū difficultate.

Tamen manente habitu. nō poteſt cōtingere ꝙ diu maneat nihil agens ẜm habitum.Iteꝫ videtur ꝙ peccator nō habeat liberūarbitriū. quia liberū arbitriuꝫ diffinitur. ꝙeſt facultas volūtatis et rationis qua bonūgratia aſſiſtente eligitur. Sed peccator nonhabet gratiaꝫ. ergo non poteſt libere elicerebonū. ⁊ ita nō habꝫ libeꝝ arbitriū ad bona.Rn̄detur ꝙ ille qui nō habet gratiam. poteſteligere bonū: ſed nō meritoriū. Hoc autē nōderogat libertati arbitrij. Dicitur em̄ homoeſſe liberi arbitrij. ẜm ꝙ poteſt agere hoc velillud. Et nō ẜm ꝙ pt̄ agere ſic vel ſic. taliterſ. qualiter virtuoſus agit. niſi inqͣtū pōt acquirere habitū virtutis. Vel etiaꝫ ſic poteſtaliter reſponderi. Licet gͣtiā qua homo poſſit meritoria oꝑa facere. nō poſſit quis ex libero arbitrio promereri ſeu acqͥrere: poteſttn̄ ad eā gratiam habendā ſe preparare. queei a deo nō denegabit̉. ſi faciat quod ī ſe eſt.et ideo non eſt oīo extra poteſtatē arbitrijoꝑa meritoria facere. ꝙͣuis poteſtas arbitrijꝑ ſe ad hoc non ſufficiat. eo ꝙ modus qui admeritū requirit̉. facultateꝫ nature excedit:nō autē modus qui ē in oꝑibus ex virtutibꝰpoliticis. Nullus auteꝫ dice̓t homīeꝫ nō eſſeliberi arbitrij: qͥa nō poteſt taliter velle eligere. ſicut deus vel angelꝰ. ¶ Qd̓ aūt Aug.dicit. ꝙ neceſſe ē hominē peccare ante reꝑationeꝫ damnabiliter. Intelligit̉ aliquo poſito tn̄ reſpectu nullius habet neceſſitateꝫ. Ul̓dicas ꝙ de hoc eſt duplex opinio. Quidā dicunt ꝙ homo ī mortali exiſtēs. nō poteſt diumanere quin peccet mortaliter. pōt tn̄ vitare hoc vel illd̓ mortale. ſicut coīter om̄es dicunt de venialibꝰ. Quidā alij dicūt. ꝙ ī mortali exiſtēs poteſt vitare om̄e mortale. nō tn̄pōt vitare. quin ſit ſub peccato: quia nō pt̄ꝑ ſe reſurgere ſine gratia. ſicut potuit per ſecadere. ⁊ ẜm hoc libertas arbitrij ſuſtinet̉..§. iij.Notādum igitur. ꝙduplex error extat circa liberum arbitriū.Unus eſt eoꝝ qui dicunt ꝑ liberū arbitriumpoſſe hoīeꝫ ſufficienter mādata implere oīaet meritorie agere ſine gͣtia dei. Sꝫ per gratiaꝫ facilius oꝑatur bene. Et hoc eſt hereſispelagianorum. xxiiij. q. iij. c. penul̓t. Et condemnatur de ꝯſecͣ. diſ. iiij. placuit iij. Ubi dicitur. Placuit vt quicunqꝫ dixe̓it ideo nobisdari grāꝫ iuſtificatōis. vt qd̓ facere iubemurꝑ liberū arbitriū. faciliꝰ poſſimus implere ꝑgratiam: tanꝙͣ etſi gratia nō daretur. nō qͥdeꝫ facile. ſed tn̄ poſſumꝰ ſine illa gratia implere mādata diuina: anathema ſit. Scd̓userror eſt eoruꝫ qui dicūt actus humanos exneceſſitate ꝓcedere. et hoc vel ex ꝯſtellatōibꝰſub quibus homines naſcūtur. vel ex immutabilitate diuine preſcientie. Sed pͥmū .ſ. de