CapitulumSecundum
tis obiectoꝝ vtriuſqꝫ vt dictū eſt. intellectꝰſimpliciter ē altior et nobilior volūtate. Necē ire in infinitū. quia ītellectꝰ qui mouet voluntatē: nō mouetur ſemꝑ a volūtate: ſꝫ pͥncipiū ꝯſiliandi et intelligēdi eſt aliqd̓ ītellectiuū pͥncipiū altiꝰ ītellectu nr̄o: ⁊ hic ē deꝰ.Vtrum voluntas velit. §. ij.C aliquid ex neceſſitate. Rn̄dit. b. tho. vbi ſupͣarti .j. Ꝙ neceſſitas multipliciter dicit̉. Neceſſe em̄ eſt quod non poteſt nō eē. qd̓ quidēꝯuenit alicui dupliciter .ſ. ex principio ītrīſeco vel ex principio extrinſeco. Ex principio quideꝫ intrinſeco dupliciter .ſ. vel ex materiali vel ex formali principio. Ex materiali quidem principio ſicut cū dicimus. om̄equod cōpoſituꝫ eſt ex contrarijs: neceſſe eſtcorrūpi. Ex formali ſicut cū dicimus. ꝙ neceſſe eſt triangulū habere tres angulos eqͣles duobus rectis. Et hec ē neceſſitas naturalis et abſoluta. Alio modo ꝯuenit alicuiꝙ nō poſſit nō eē ex aliquo extrinſeco finevel agēte. Fine quidē. ſicut cū quis nō pt̄ ꝯſequi ſine hoc vel bene ꝯſequi aliquē finemvt cibus dicitur neceſſarius ad vitā: ⁊ equꝰad iter. Et hec vocatur neceſſitas finis. queinterdū etiā dicitur vtilitas. Ex agēte autēhoc alicui ꝯuenit. ſicut cū aliquid cogiturab aliquo agente. ita ꝙ nō poſſit contrariūagere: et hec dicitur neceſſitas coactionis.¶ Hec ergo neceſſitas coactōnis: repugnatvolūtati. Nā hoc dicimus violentū. quod ēꝯͣ inclinationē naturaleꝫ rei. Ip̄e aūt modꝰvolūtatis ē inclinatio quedā in aliqͥd. Et iōſicut dicitur aliquid naturale. quia ē ẜm inclinationē nature. Ita dicitur aliquid volūtarie. quia eſt ẜm inclinationem volūtatis.Sicut ergo ē impoſſibile ꝙ ſit aliquid ſimulviolentū ⁊ naturale. ita eſt impoſſibile ꝙ aliquid ſimul ſit ſimpliciter coactū et voluntariū. Neceſſitas finis nō repugnat volūtati. quādo ad finem non pt̄ ꝑueniri. niſi vnomodo. Sicut ex voluntate trāſeundi mare.fit neceſſitas in volūtate: vt velit nauī. Similiter neceſſitas nature nō repugnat volūtati. qͥnymo neceſſe eſt vt ſicut intellectus īheret pͥmis pͥncipijs: ita volūtas īhereat vltimo fini. qui eſt beatitudo. Finis em̄ ſe habet in operatiuis ſicut pͥncipiuꝫ in ſpeculatiuis. vt dr̄. ij. phiſicoꝝ. Et ſic ex neceſſitatevult quis beatitudinem.Voluntas non pult om §. iijnia ex neceſſitate. et ſi aliquid vt beatitudinēPro cuius declaratione dicit. b. tho. vbi ſupra. arti. ij. ꝙ ſicut intellectus naturaliter ⁊ex neceſſitate inheret primis principijs: itavolūtas vltimo fini. Sūt aūt quēdā intelligibilia. que nō habēt neceſſariā ꝯnexioneꝫad prima pͥncipia. ſicut ꝯtingētes ꝓpoſitōes
et talibus non de neceſſitate aſſentit intelle 9ctus. Sic ex ꝑte volūtatis ſūt quedam ꝑticularia bona. que non habent neceſſariamꝯnexionē ad beatitudineꝫ. quibꝰ .ſ. hmōi qͥsdeo inheret. in quo ſola ꝯſiſtit vera beatitudo. Sed tamē anteꝙͣ ꝑ certitudinē diuine viſionis neceſſitas hmōi ꝯnexionis demōſtretur volūtas nō ex neceſſitate īheret deo nechis que ſūt dei. Sed volūtas videntis deū ꝑ eeſſētiaꝫ ex neceſſitate inheret deo: ſicut nūcex neceſſitate volumus eē beati. Patet gͦ ꝙvolūtas in nihil tēdere pt̄. niſi ſub rationeboni. Sꝫ quia bonū multiplex eſt: nō ꝓpterhoc ex neceſſitate determinat̉ ad vnum.¶ Capitulum ſecunduꝫ. de libero arbitrio.E libero arbitrio. hocſic diffinit mgr̄ ſnīarū ī. ij. li. dicēs. Liberū arbitriū ē facultasrōis ⁊ volūtatis. qͣ bonū grā aſſiſtēte eligit̉. ⁊ malū grā deſiſtēte .i. defitiente¶ Ex pͥma ꝑticula huiꝰ diffinitōis on̄dit̉. ꝙlibeꝝ arbitriū ē potētia nō actꝰ vl̓ habitusdr̄ eī facultas hic potētia expedita .i. liberaNeqꝫ em̄ pt̄ dici actꝰ. qꝛ actꝰ nō ſēper manetin hoīe ſꝫ trāſit: libeꝝ arbitriū ſꝑ manet inhoīe. Sꝫ neqꝫ habitꝰ dici pt̄. Et rō ē. qꝛ habitus dicunt̉ ẜm qͦs nos habemꝰ bene vel male ad actus vel paſſiones. vt dicit̉ in. ij. ethicoꝝ. Nā ꝑ tꝑantiā bene nos habemꝰ circa ꝯͣcupīas: ꝑ intꝑantiā aūt male. ꝑ habitū ſcīebene nos habemꝰ ad actū intellectꝰ. dū ꝑ eācogͦſcimꝰ veꝝ: ꝑ ꝯͣriū habitū male. Liberuꝫaūt arbitriū īdifferēter ſe habet ad bene vl̓male eligendū. Un̄ īpoſſibile ē ꝙ libeꝝ arbitriū ſit habitꝰ. Sſt gͦ potētia. Ꝙͣuis em̄ ẜmꝓpriā ſignificatōꝫ vocabuli nominet quēdāactū. tn̄ ẜm cōmunē vſū loquēdi. libeꝝ arbitriū dicimꝰ id qd̓ ē pͥncipiū huiꝰ actꝰ .ſ. qͦ hōlibere iudicat. Principiū aūt ī nobis actꝰ eſtpotētia vel habitꝰ. Sꝫ ꝓbatū ē ꝙ habitꝰ eſſenō pt̄: gͦ potētia ē. ¶ Ex ſecūda ꝑticula diffimitōis. cū .ſ. dr̄ rōis ⁊ volūtatis. nō dat̉ ītelligi ꝙ iſta potētia ſit vna ꝯpoſita ex rōneet volūtate. vel ꝙ ſit vtraqꝫ: ſꝫ ꝙ ad actū liberi arbitrij ꝯcurrūt rō ⁊ volūtas. vt dicit.b. tho. in. pͥma ꝑte. q. lxxxiiij. ar. ij. Pro cuiꝰdeclaratōe dicit. b. tho. vbi ſupͣ. arti. iij. ꝙ libeꝝ arbitriū ē electō. ꝑ hoc dicimur liberi eēarbitrij. qꝛ poſſumꝰ vnū reciꝑe de duobꝰ aliorecuſato qd̓ ē elige̓. Et ideo naturā liberi arbitrij ex electōne ꝯſiderare oportet. Ad electōꝫ aūt ꝯcurrit aliquid ex ꝑte cognoſcitiue virtutis: et aliquid ex ꝑte appetitiue. Exꝑte cognoſcitiue reqͥritur ꝯſiliū. ꝑ quod diiudicat̉ quid ſit tandē ꝓferendū. Ex ꝑte appetitiue reqͥrit̉ ꝙ appetēdo acceptet̉ qd̓ ꝑ ꝯſiliū dijudicatur. Un̄ ph̓us in. vj. ethicoꝝ ſubdubio reliquit. Utrū electio principaliꝰ ꝑti-