Druckschrift 
1 (1478)
Entstehung
Seite
120
Einzelbild herunterladen
 

CitulusTertius

9 Q idem ſubiectum perfici pluribus formis. vnius generis et diuerſarū ſpecieruꝫ. Sicutimpoſſibile eſt idem corpus ẜm idē coloretur diuerſis coloribus ſimul: vel figuret̉diuerſis figuris. Om̄es aūt ſpecies intelligibiles ſūt vnius generis. quia ſūt perfectōnes vnius potētie intellectiue. licꝫ res qua ſūt ſpeciēs ſint diuerſorum generuꝫ. Impoſſibile eſt ergo idem intellectus ꝑfitiat̉diuerſis ſpeciebus intelligibilibus ad inteligendum diuerſa in actu.Intelligit aūt intelle. §. xiij.ctus noſter ꝯponendo et diuidendo ẜm. be.tho. vbi ſupra. ar. v. em̄ intellectus hūanus exeat de potētia in actū: ſimilitudinemquandā habet rebus generabilibus.ſtatī ſuā ꝑfectionē habēt: ſꝫ ſucceſſiue acquirūt. Et ſimiliter ītellectꝰ humanꝰ ſtatim inꝓpria apprehenſione capit ꝑfectaꝫgnitionē rei. Sꝫ primo apprehendit aliquidde ip̄a re .ſ. quidditatē rei. que ē ꝓpriū pͥmūobiectū intellectus. deinde intelligit accidētia et ꝓprietates et habitudines circūſtātesrei eſſentiā. Et ẜm hoc neceſſe habet apprehenſū vnū alijs componere et diuidere. Etex vna cōpoſitōe et diuiſione ad aliam ꝓcedere. quod eſt ratiocinari. Intellectus aūtdiuinus et angelicus ſe habent ſicut res incorruptibiles. que ſtatim a pͥncipio habenttotā ſuam perfectionē. Unde intellectus diuinus et angelicꝰ: ſtatī ꝑfecte cognitionemtotā rei habēt in cognoſcēdo quidditatemrei: cognoſcit de re quicquid nos cōponendo et diuidendo et ratiocinādo poſſumus ītelligere abſqꝫ hoc ꝯponat. diuidat vel ratiocinetur. Intellectus noſter circa ꝓprium obiectū eius .ſ. quidbitatē rei. ſe loquēdo poteſt eſſe falſus: ſed circa ea que circūſtant eſſentiam rei ẜm. b. tho. vbi ſupra.ar. vj. Un̄ ph̓us in. iij. de anima. ꝙͣtū ad hocaſſimilat intellectū ſenſui. Senſus em̄ circaꝓpriū obiectū decipitur. ſicut viſus circacolorē: niſi forte accidens ex impedimētocirca organū ꝯtingēte. Sicut guſtus febricitantiū dulcia iudicat amara. ꝓpter hoclingua malis humoribus ē repleta. Circa ſēſibilia v̓o cōmunia decipit̉ ſenſus. ſicut ī magnitudine et figura iudicādo. vt cuꝫ iudicatquis ſolē eſſe pedaleꝫ. qui tn̄ maior eſt terraEt multomagis decipitur circa ſenſibiliaaccidens. vt iudicat fel eſſe mel ꝓpter coloris ſimilitudinē. Et huius ratio ē ī euidentiquia ad propriuꝫ obiectū vnaqueqꝫ potētia ſe ordinatur. ẜm ip̄a. que aūt ſūt hmōiſemꝑ eodē modo ſe habēt. Unde manēte potētia: deficit eius iuditiū circa propriumobiectū. Abiectū at̄ intellectꝰ propriū ē qͥdditas rei. Un̄ circa quidditatē rei fallit̉.Sꝫ circa ea circūſtāt quidditateꝫ rei falli

pt̄. vnū ordinat ad aliud. vel cōponendovel diuidendo vel ratiocinādo. Et ꝓpter hoccirca illas propoſitōes ītellectus errarept̄. ſtatī cognoſcunt̉ ꝯgnita terminorumquidditate. ſicut accidit circa prima principia. Circa cōcluſiones tamen accidenstīgit ītellectū decipi. Circa v̓o quidditatemī rebꝰ ꝯpoſitis. ꝯtingit ītellectū decipi. nonex ꝑte organi. quia intellectus ē vtēs organo corporali: ſed ex ꝑte ꝯpoſitōis interueniētis circa diffinit ꝯnē. .ſ. diffinitio vniꝰrei eſt falſa de alia. ſicut diffinitio circuli detriangulo. vl̓ aliqͣ diffinitō ē falſa īplicāsꝯpoſitionē incōpoſſibiliū. vtſi accipiat̉ hicvt diffinitio alicuiꝰ aīalis irratōnalis: ratōnale aīatuꝫ. Un̄ in rebꝰ ſimplicibꝰ. ī quaruꝫdiffinitōibꝰ ꝯpoſitō īteruenire pt̄: pōtdecipi ītellectꝰ. Sꝫ deficimꝰ in attīgendo. vtdicit ph̓s ī nono methaph̓. Error aūt ī peccātibꝰ ꝯtīgit ex applicatōe rōis ad ꝑticulareCum queritur vtruꝫ. §. x.vnā et eandē vnꝰ alio melius ītellige̓ poſſit. Rn̄det. b. tho. vbi ſupͣ. arti. vij. intelligi aliqͥd melius vel magis ab vno ꝙͣ altero:pt̄ ītelligi dupliciter. Uno magis velmeliꝰ determinet actū intelligēdi ex ꝑte reiītellecte: et ſic pt̄ vnꝰ eandē magis intellige̓ ꝙͣ aliꝰ. qꝛ ſi ītelligeret illā aliter ꝙͣſit. vel melius vel peius falleret̉ ītelligeret. Alio pt̄ intelligi vt determinet actū intelligēdi ex ꝑte intellectꝰ. Et ſic vnuspoteſt magis vel melius intelligere vnā reꝫꝙͣ alius. qꝛ melioris eſt virtutis ī intelligēdo. Sicut etiā melius videt aliquid vnꝰ ꝙͣ alius. inqͣtū virtus ꝑfectior vidēdi ē ī vnoin alio. Sic etiā inuenit̉ exꝑientiaꝫ vnusalio ꝓfūdius intelligere. Sicut ꝓfundius ītelligit. qui aliquā ꝯcluſionē pt̄ induce̓ inma pͥncipia cauſas p̄mas. qui poteſt reducere ſolū ī cauſas ꝓximas. Contingithoc. .ſ. vnꝰ intelligat melius altero duplici ex cauſa. Primo ex ꝑte diſpoſitōis corporis. qꝛ quāto ē corpus meliꝰ diſpoſitū. tantomeliorē ſortitur aīaꝫ. qua mediāte melius ītelligit. Secūdo ꝯtingit hoc ex ꝑte inferiōꝫvirtutū. quibꝰ intellectus īdiget ad ſui operationē. Illi em̄ in quibus virtus imaginatiua. cogitatiua et memoratiua ſūt meliusdiſpoſita: ſūt melius diſpoſiti ad ītelligēdū.Si queritur vtruꝫ pri. §. xv.us intelligatur diuiſibile ꝙͣ īdiuiſibile? Rn̄det. b. tho. vbi ſupͣ. arti. viij. īdiui ſibile aliquid dicitur tripliciter vt dicitur ī tertiode aīa. Uno ſicut ꝯtinuū īdiuiſibile. qꝛ ēindiuiſū actu. licet ſit diuiſibile potētia. Ethmōi indiuiſibile pͥus ē intellectū a nob̓ ꝙͣeiꝰ diuiſio ē ꝑtes. quia cognitio confuſaprius ē ꝙͣ diſtincta vt dictū ē ſupͣ. Scd̓o