Druckschrift 
1 (1478)
Entstehung
Seite
118
Einzelbild herunterladen
 

TertiusTitulus

Iuditiuꝫ intellectus. §. viij.impedit̉ ligamentū ſenſus. Un̄ augꝰ. dicit. ī dormiēdo ea que cōtra licitos morescontingūt imputant̉ ad peccatū. qd̓eſſet ſi homo haberet liberū vſū rōis et ītellectus. quod etiā ſic declarat be. tho. vbi ſupͣarti. viij. ꝓpriū obiectū intellectui nr̄o ꝓporcionatū eſt natura rei ſenſibilis. ꝑfectū aūt iuditiū de re dari poteſt. niſi omnia que ad ꝑtinent: cognoſcant̉. Un̄ impoſſibile ē.ſit in nobis ꝑfectū iuditiū intellectus ligamēto ſenſus. per quē rerū ſpecies cognoſcimus. Sed ſciendū ſenſus ligatur indormientibus ꝓpter euaporatōes quaſdā. etfumoſitates reſolutas. vt dicit̉ in li. ſom.et vigilia. Et ideo ẜm diſpoſitōnē hmōi euaporatōnū contingit eſſe ligamentū ſenſꝰ maius et minus. Quādo em̄ multus fuerit motus: ligatur nonſolū ſenſus: ſed etiā ymaginatio vt nulla appareant fantaſmata. ſicutp̄cipue accidit cuꝫ aliquis incipit dormire.poſt multū cibum potū. Si v̓o motus vaporū fuerit aliquantulū remiſſior: apparentfantaſmata: ſed diſtorta et īordinata. vt accidit in febricitantibus. Si v̓o adhuc motus magis ſedetur: apparēt fantaſmata ſedmagis ordinata. ſicut maxime ſolet accidere in dormitionis fine. in his qui ſūt ſobrijet qui habēt fortē ymaginationē. Si at̄ modicus fuerit motus. nonſolū ymaginatio remanet libera: ſꝫ etiā ip̄e ſenſus cōis ſoluiturex ꝑte. ita vt homo in dormiendo interdumiudicet ſomnia que videt. quaſi dijudicāsinter res et rerū ſimilitudines: ſꝫ tamen exaliqua ꝑte remanet ſenſus ligatus. Et ſꝑlicet aliquas ſimilitudines diſcernat a rebꝰ.ī aliquibus tamen decipitur. Sic igitur permoduꝫ quo in dormiendo ſoluitur ſenſus etymaginatō: ſic et̄ liberat̉ iuditiū ītellectꝰtamen ex toto. Unde illi qui dormiēdo ſillogiſant excitantur: ſemper recognoſcunt ſein aliquo defeciſſe.De modo ordine in­ .§. iv.telligendi et primo intellectus noſter ītelligat abſtrahendo a fantaſmatibus et quō.Pro cuius declaratione dicit. b. tho. in pͥmaꝑte. q. lxxxv. arti. j. intellectus noſter medio modo ſe habet inter ſenſū noſtrū et ītellectū angelicū. Non em̄ intellectus eſt actusalicuius organi corporalis: ſicut ē ſenſus.ideo ꝓpriū ip̄ius ſenſus eſt cognoſcere formāin materia corporali indiuidualiter exiſten ſicut colorē in iſta vel in aliare particulari. Nec etiā ip̄e intellectus noſter eſt actꝰ alicui materie corporali ꝯiūctus. ſicut ē ītellectus angelicus. Et ideo angelici intellectus obiectū ē forma ſine materia ſubſiſtēsꝘuis em̄ etiā materialia cognoſcat: ta-

ea niſi in īmaterialibus ītuet̉ .ſ. vl̓ in ſeip̄is vel ī deo. Sed intellectus noſter ſitvirtus anime. que eſt forma corporis:priū eiꝰ eſt cognoſcere formā ī materia corporali indiuidualiter exiſtentē: non tamenꝓut ſūt in tali materia. Cognoſcere aūt idquod in materia indiuiduali eſt. non prouteſt in tali materia eſt abſtrahere formam amateria indiuiduali. quā repreſentant fantaſmata. Et ideo neceſſariū eſt dicere. ītellectus noſter intelligit īmaterialia abſtrahendo a fantaſmatibus. Et materialiaſiderata deuenit etiā in cognitionē aliqualēīmaterialiū. ſicut ecōuerſo angeli materialia īmaterialia cognoſcūt. Ad declarā v̓o modū huius abſtractionis. ſciendumẜm be. tho. vbi ſupra. dupliciter ꝯtingit ītellectū abſtrahere. Uno modū ꝯpoſitionis et diuiſionis. ſicut intelligimꝰ aliquid non in alio: vel eſſe ſeꝑatum ab eo.Alio modo modū ſimplicis et abſoluteſideratōis. ſicut intelligimus vnū: nihilꝯſiderando alio. Abſtrahere intellectūẜm primū modū abſtrahendi. ea que ẜm reꝫ ſūt abſtracta: eſt abſqꝫ falſitate. Sedabſtrahere intellectū ſecundo modo. ẜmrem ſūt abſtracta: eſt falſitate. ſicut videmus in ſenſibꝰ. Si em̄ intelligimusvel dicimus colorē non eſſe in colorato corpore. vel eſſe ſeꝑatū ab eo: ē falſitas in opinione et in locutōe. Sed ſi ꝯſide remꝰ coloreꝫet ꝓprietatē eiꝰ: nihil ꝯſiderando de pomo colorato: erit abſqꝫ falſitate opiniōis. Pomūem̄ eſt de ratione coloris: et nihil ꝓhibetītelligi colorē nihil intellecto de pomo. Similiter ea que ꝑtinēt ad rationē ſpeciei cuiuſcūqꝫ rei materialis. puta lapidis aut hominis et alia huiuſmodi: poſſunt conſiderari ſine principijs indiuidualibus que ſūtde ratione ſpeciei. Et hoc eſt abſtrahere vniuerſale a ꝑticulari. vel ſpeciē intelligibilema fantaſmatibus. conſiderare .ſ. naturaꝫ ſpeciei ſine indiuidualiū cōſide ratione pͥncipiorum. que per fantaſmata repreſentanturSi ergo obitiatur intellectus ē falſus intelligēdo rem aliter ꝙͣ eſt. Reſpondetur ve eſt ſi aliter referatur adrem intellectamTūc em̄ intellectus eſt falſus. quādo intelligit rem aliter eſſe ꝙͣ ſit. Sicut ſi abſtraherꝫſpeciem lapidis a materiaº. vt ītelligeretnon eſſe in materia. Sed ſi aliter referaturex parte ītelligētis: eſt intellectus abſqꝫ falſitate. eſt em̄ hoc abſqꝫ falſitate. vt ſit aliusmodus intelligēdi ꝙͣ modus rei in exiſtendoquia intellectū eſt in ītelligēte īmaterialiterper modum intellectus: non autem materialiter per modum rei materialis.Fit authec abſtractio a. §. x.mat̉ia ī diuiduali mat̓ia cōi. Eſt mat̓ia