Capitulum

Undecimum

rū de rebus materialibus notitiā habemusſicut platonici poſuerunt ꝙ per ſolam ꝑtiiꝑationem ydeaꝝ ſcientiam haberemus.Intellectiua cognitio. §. vj.accipitur a rebus ſēſibilibus. nō tamen totaliter et perfecte: ſꝫ quedā eſt materia media cauſe cognitionis. ẜm illud ph̓i in pͥmomethaphi. Omnis noſtra cognitio ortū habet a ſēſu. Pro cuiꝰ declaratōne dicit. b. tho.vbi ſupͣ. arti. vj. Ꝙ circa hec fuit triplex opinio ph̓oꝝ. Democritus dixit. ꝙ nulla alia ēcauſa noſtre cognitōnis. niſi cū ab his corporibus que cogitamꝰ veniūt atꝫ ſubintrātymaginationes in animas noſtras. Et ſicpoſuit iſte cognitionē noſtraꝫ fieri ꝑ ÿdolaet defluxiones. Ut areſto. dicit de eo in li. deſomno et vigilia. Et hmōi poſitōis ratio fuit. quia ip̄e ⁊ antiqui nō ponebāt intellectūdifferre a ſenſu. Plato v̓o poſuit intellectūeſſe virtutē immaterialē organo corporeo n̄ꝑtentē. Sed intellectualem cognitionē a ſēſibili nō procedere. ſed ꝑ ꝑticipationē ydearū vt dictū ē ſupra. nec etiā ſenſibilē cognitōꝫ a ſēſibilibꝰ ꝓcede̓: ſꝫ ꝙ ſolū ſenſibilia excitāt aīaꝫ ad ſentiendū: ſicut etiam ad intelligendū. Areſtoteles aūt media via proceſſit.poſuit quidē cū platōne differre intellectuꝫa ſenſu. Et cū democrito. ꝙ operatōes ſenſitiue partis cauſentur ꝑ impreſſionē ſenſibiliū in ſenſu. Sed nō tamen ꝑ modū defluxionis vt democritꝰ poſuit: ſꝫ ꝑ quandā operationē. Intellectū v̓o poſuit habere oꝑatōꝫabſqꝫ cōicatōe corporis. Nihil aūt īcorporeum imprime̓ pt̄ in rē īcorporeā. Et ideo adcauſandū intellectualē operatōꝫ. nō ſufficitimpreſſio ſenſibiliū corporū: ſed requirituraliquid nobilius. eo ꝙ agens ē nobilius patiente. P aūt ſuperius et nobilius ē ẜm areſto. intellectus agens d̓ quo ſupra. Hic facit fantaſmata accepta a ſenſibus intelligibilia in actu per modū abſtractionis cuiuſdāScd̓m hoc ergo intellectualis cognitio a ſēſibilibus cauſatur ex parte fantaſmatū. ſꝫquia fantaſmata nō ſuffitiūt immutare intellectū poſſibilē: oportet ꝙ fiant intelligibilia in actu per intellectū agentē. Et ideo nōpoteſt dici ꝙ cognitio ſenſibilis totalis ⁊ ꝑfecta cauſa ſit cognitionis intellectualis.Intellectus humanus. §. vinō poteſt actu intelligere per ſpecies intelligibiles quas penes ſe habet. niſi ꝯuertendo ſe ad fantaſmata in vita preſenti. Undeph̓us in li. de anima dicit. ꝙ nihil intelligitanīa ſine fantaſmate. Et ꝯͣriū dicit. b. tho.vbi ſupra arti. vij. eſſe īpoſſibile. qd̓ ẜm ip̄mapparet duobꝰ inditijs. ¶ Primo quidem qꝛcū intellectus ſit quedā bis. nō vtens organō corporali: nullo modo impediret̉ a ſuoactu ꝑ leſionē alicuius organi corꝑalis: ſi n̄

requireret̉ ad actū eius actꝰ alicuiꝰ potētieptētis organo corporali. vt ſenſus. imaginatio et alie vires ꝑtinētes ad partē ſenſitiuāUnde manifeſtuꝫ eſt ꝙ ad hoc ꝙ intellectusactu intelligat. nonſolū accipiendo ſcientiāde nouo: ſed etiam vtendo ſcientia iā acquiſita: requiritur actus ymaginationis et ceterarū virtutū. Uidemus em̄ ꝙ impedito actu virtutis memoratiue (vt accidit ī litargicis) per leſionem organi corporalis impeditur homo ab intelligendo in actu. etiā eaquoruꝫ iam ſcientiam habuit. ¶ Secundoquia hoc quilibet in ſeip̄o experiri poteſt.ꝙ qn̄ aliquis conatur aliquid intelligere:format ſibi aliqua fantaſmata ꝑ modū exēploruꝫ. in quibus quaſi inſpitiat qd̓ intelligere ſtudet. Et inde eſt. ꝙ quando volumꝰ aliquē facere intelligere aliquid. ꝓponimus eialiqua exempla ex quibus ſibi fantaſmataformare poſſit ad intelligendū. Huius autēratio ē. quia potētia cogͦſcitiua ꝓportionat̉cognoſcibili. Unde intellectus angeli qui eſttotaliter a materia ſeparatus. obiectū ꝓpriūeſt ſubſtantia intelligibilis a corpore ſeꝑataet per huius intelligibile materialia cognoſcit. Intellectus v̓o humani qui eſt cōiūctꝰcorpori: eſt obiectū ꝓpriū. quidditas ſeu natura in corporali exiſtens materia. et ꝑ huiuſmobi naturas viſibiliū rerū cognoſcit. ⁊etiā ad aliqualē notitiā inuiſibiliū aſcenditDe ratione aūt huius nature eſt. ꝙ in aliqͦindiuiduo exiſtat qd̓ nō eſt abſqꝫ corporalimateria. Sicut de ratione equi nature eſt.ꝙ ſit in hoc equo: et ſic de alijs. Unde natura lapidis vl̓ cuiuſlibet rei ī materia corporali exiſtentis: non poteſt complete et verecognoſci niſi ẜm ꝙ cognoſcitur vt in particulari exiſtens. Particulare autē apprehendimus per ſenſum et ymaginationeꝫ. Et iōneceſſe eſt ad hoc ꝙ intellectus intelligat ſuum obiectū propriū. ꝙ conuertat ſe ad fantaſmata vt ſpeculetur naturā vniuerſalemin particulari exiſtentem. Nec ſufficit conſeruatio ſpecierum intelligibilium in intellectu poſſibili ad hoc ꝙ actu intelligat: ſedoportet ꝙ eis vtat̉ ẜm ꝙ ꝯuenit rebus. qͣrūſpecies ſunt nature in ꝑticularibus exiſtentes. Incorporea aūt quorū non ſunt fantaſmata: cognoſcuntur a nobis ꝑ comꝑatōeꝫad corporalia ſenſibilia. quorum ſūt fantaſmata. Deum aūt vt dicit dÿoniſius cognoſcimus vt per cauſam. ꝑ exceſſū et ꝑ remotionē. Alias etiā ſubſtantias incorporeas inſtatu vite preſentis cognoſcere nō poſſumꝰniſi per remotionem vel aliquam comparationem ad corporalia. Et ideo cum de hmōialiquid intelligimus: neceſſe habemus conuerti ad fantaſmata corporum: ſed ip̄oruꝫnon ſunt fantaſmata.