Titulus
Tertius
tute. licet aliquis tutiori mobo. Iteꝫ quia dr̄cccͣi. iij. Qui amat periculū peribit in illo.Hinc eſt ꝙ be. tho. et alij dicūt. ꝙ ille qui agit id de quo ē dubiū. Utruꝫ ſit mortale velnon: peccat mortaliter. quia periculo ſe exponit mortalis. Cū ergo in aliqua materiamorali ſūt varie et ꝯtrarie opiniones. ille qͥadheret opinioni latioris vie: videtur ſe exponere periculo mortalis. quia in dubio cūpoſſit illa opinio eſſe falſa et contraria vera. Sed ad hoc reſpondetur. ꝙ vtiqꝫ ille qͥagit ſcienter id de quo dubitat eſſe mortaleꝑmanente dubitatione mortaliter peccat. etiā ſi illud in ſe non eſſet mortale. ſumendoꝓprie et ſtricte dubitationē. videlicet ꝓut rationes ſūt eque ponderantes ad vtrāqꝫ ꝑteꝫnec magis declinat quis ad vnā ꝙͣ ad aliaꝫSed ſi dubitet leuiter quis. et ꝑ modū ſcrupl̓i. ſicut dubitat ſeu formibat habēs opinionē de aliquo. quia ita inheret ip̄i ſententieꝙ tamen formidat d̓ oppoſito. Sic agendo ꝯͣtale dubium non peccatur. dū adheret opinioni alicuius doctoris. et habet rationes ꝓbabiles ꝓ ip̄a magis ꝙͣ ꝓ oppoſita opinione.etiam ſi ip̄a opinio quam tenet nō eſſet veraet hoc niſi ip̄a opinio ſūpta eſſet contra manifeſtum teſtimoniū ſcripture vel determinationē eccleſie. Talis em̄ non operatur indubio mortalis: ſed ẜm opinionē ꝓbabilemquod magis declarabitur in ſeptima regulaQuod etiā greg. dicit. Bonaꝝ mentiū ē ibiculpas agnoſcere vbi culpa non eſt. diſt. v.Ad eius. dicit glo. agnoſcere .i. timere ⁊ nōꝑ aſſenſū firmum determinare. Hoc eī ſtultum eſſet et periculoſū ẜm cancellarium.Septima regula eſt ꝓ ſcrupulorum depoſitione preceptorum diſcreta epicaizatio. ideſt interpretatio vel declaratio. Equitas em̄quā ph̓us nominat epicheiā: p̄ponderat iuris rigori ẜm iuriſperitos. Eſt aūt equitasiuſtitia penſatis omnibus circūſtantijs ꝑticularibus: dulcore miſericordie temperata.Et ſapiens ait. Noli eſſe nimis iuſtꝰ qui ꝑitin iuſtitia ſua: ꝑtinet aūt ad virtutem epicheie conſiderare non nubū de ſe preceptumſed circūſtantias omnes ꝑticulariter ipſuꝫpeſtientes. Un̄ ph̓us. v. ethicoꝝ dicit. ꝙ epicheia īterp̄tatiua legū: eſt melior ꝙͣ iuſtitialegalis. Et ẜm hanc virtutē epicheie poſſumus precepta dei et eccleſie p̄latorū ſeu iudicū benigne interpretari. Et in foro quidemꝯtentioſo eius eſt interpretari. cuius eſt cōdere vel ſentētiare. Sed in foro conſcientiecirca precepta et humana et diuina. dico ꝙpertīet ad quemlibet pro facto ſuo. Si tamrationabiliter interpretetur. Et ẜm ioh̓de amb. Septuplex doctrina ꝑ virtuteꝫ epicheie ſcrupuloſe ꝯſciētie proficua dari poteſt. Quarum prima eſt inter duram et be-
nignam circa precepta ſententiam. ꝙ beni 9gna eſt potius ceteris paribus interpretatio facienda. quod etiam aſſerit Vilh̓. Huius ratio eſt. quia precepta dei et eccleſie nōſunt ad tollendam omnem ſpiritualē dulcedinem. qualis certe tollitur quando nimisſcrupuloſe et timide precepta interpretant̉.Secūda doctrina ẜm virtuteꝫ epicheie ē ẜꝙ nec deꝰ nec eccl̓ia ꝑ ſua p̄cepta ītedit obligare ad vix poſſibile alicui. Cū eī ẜm r̄gulāiuris nemo poſſit ad impoſſibile obligari.extra. de re. iu. li. vj. Nonſolum dicitur impoſſibile quod abſolute nō eſt poſſibile. Sꝫetiam videtur interpretandum ẜm virtutēępicheie in lege noua eſſe impoſſibile. quodvix eſt poſſibile. vtputa nimiā habens difficultateꝫ: al̓s quomodo ſaluaretur illud: Onus meū leue Math̓. xj. Tertia doctrinaeſt ꝙ nec deus nec eccleſia intendit ſuis preceptis aliquem obligare ad hoc ꝙ ſit fatuusid eſt talia precepta loco et tempore non obligant. quibus eorum obſeruantia fieret ridiculoſum ſaltem apud diſcretos et bonosviros. patet igitur a ſimili de potis ex diuinō precepto deo reddendis. que tamen ſi ſtulta ſint ẜm doc. nullus obligatur implere. adqd̓ facit glo. Inno. ſuꝑ. c. nouerit. d̓ ſē. excoQuarta doctrina eſt. ꝙ in dubijs bonoꝝvita alijs debet eſſe viuendi regula. et tātomagis quanto meliores ſunt. Unde hieroni.Inter bonos ſemper ſectare meliores. ꝓpterquod et xp̄c diſcipulos ſuos vocat ſal terrequia videlicet ex moribus ip̄oruꝫ populi ſūtcondiendi. Et ratio huius regule eſt. quiatales ẜm virtutem epicheie preſumi debenthabere rectum iuditiū. quia habent rectumaffectum. ſicut ſanus bene iudicat de ſaporibus. quia non haqet guſtum infectum.Quinta doctrina eſt. quia in his que ſolum ſunt mala quia prohibita. vt cōmuniter poſitiua precepta: multum excuſat velin toto vel ī tanto cōſuetudo ſi ſit preſcriptaymmo aliquando tollit legē ſcriptam poſitiuam. vt diſtī. iiij. Statuimus et. §. ſequēti.Sicut enim epicheia eſt interpretatiua legum: ſic et conſuetudo eſt optima legum īterpres. extra. de. conſuetu. Cum dilectus.Sexta doctrina eſt quam tradit pe. d̓ pa.lude in. iiij. ſen. ꝙ homo vbi non peccat mortaliter: nūꝙͣ incurrit ſententiam excōicationis iuris. Cum em̄ per excōmunicationeꝫab homine nullus debeat eici ab eccleſia niſi pro mortali vero vel preſūpto ẜm. b. tho.in. iiij. quia maxima pena eſt. ſic etiam cuꝫſentitea iudicis nō ſit īiuſta: pt̄ hō formareſibi ꝯſcīaꝫ. ꝙ vbi nō peccat mortaliter n̄ in-