CapitulumDecimum

factum de ꝯſcientia mea .i. neſcio vl̓ neſciuian hoc eſſꝫ factum. ẜm ꝙ dicitur Gen̄. xliij.Non eſt in cōſcientijs noſtris quis poſueritpecuniā in ſaccis noſtris. Uel etiā applicat̉ſcientia vel cognitio noſtra ad aliqͦd quotſit factū. ẜm ꝙ dr̄ eccͣs. vij. Scit conſcientiatua ꝙ tu crebro maledixiſti alijs. ¶ Secūdo applicatur ſciētia vel cognitio noſtra videlicet. an actus factus ſit rectus vel nō. ẜmꝙ iudicamus hoc qd̓ factū eſt eē benefactuꝫvel nō benefactū. ¶ Tertio mō applicat̉ ſcientia et cognitio noſtra ad aliquē actū anſit fiendū vel nō. ẜm ꝙ ꝑ ſcientiā iudicamꝰan aliquid ſit fiendū vel non fiendum.Secundum hec poteſt. §. ij.ꝯſiderari triplex offitiū ſeu actus ꝯſcīe. ⁊ ſicpatet ꝙ ꝯſcīa importat actū. primus ē teſtificari. ſecūdus eſt accuſare. tertius eſt ſolue̓vel ligare. ¶ Primꝰ igit̉ actus ꝯſciētie ē teſtificari in p̄terito. inꝙͣtum ꝯſcientia ꝑhibꝫteſtimoniū. ſicut illud in quo eſt ſcriptū aliquid: illud teſtificatur ſiue bonū ſit vel malū. Unde apl̓us No. ij. Teſtimoniuꝫ illis reddente ꝯſciētia eorū. Et augꝰ. qn̄ deus iudexerit: alius teſtis ꝙͣ ꝯſcientia tua nō erit. Inter iuſtū iudicē et cōſcientiā tuā noli time̓.niſi cauſaꝫ tuam. xj. q. iij. Cuſtodi. Dicituraūt cōſcientia eſſe teſtis factoꝝ vel nō factorū. inꝙͣtum cōſcientia retinet illud ꝯͣ quodvolunta sfecit quaſi voluntatē accuſans deeo ꝙ ſibi nō obediuit. Et ſic ꝯſcientia habꝫpirtutē dictaminis. Dictat em̄ cōſciētia analiquid ſit factū vel nō. Iſtud aūt dictamēnil aliud eſt: ꝙͣ ꝑuentio p̄cepti diuini: ad eūqui habet ꝯſcientiā. ¶ Secundus actus ſeuoffitiū cōſcientie. eſt accuſare et excuſarereprehendere et ręmordere de malo cōmiſſoet bono omiſſo. Un̄ apl̓us Ro. ij. Cogitationū inter ſe accuſantiū aut defendentiū indie iuditij ⁊cͣ Augꝰ. quē cōſcientia defendit:liber eſt inter accuſationes. Et liber ſine accuſatione eſſe nō pt̄. ſi ſola que intus adicitcōſcientia accuſet. xj. q. iij. in cūctis. Iſte actus ſecūdus poteſt dici examinatō inꝙͣtuꝫꝯſcientia examinat que iam facta ſunt. anſint recta vel nō recta. an benefacta vel malefacta. Et quādo ꝑ examinatōꝫ inueniturid quod factū ē. diſcordare a ꝯſciētia a quaexaminatur: dicitur ꝯſcientia remordere vl̓accuſare. Quādo inuenit̉ illud qd̓ factū eſtꝓceſſiſſe ẜm formā ꝯſciētie vel ſcīe: dicit̉ cōſcientia defendere et excuſare. ¶ Tertiꝰ actꝰꝯſciētie eſt ligare vel ſoluere. Nam ꝯſcīa obligat ad peccatuꝫ. Quia omne illud qd̓ fitꝯtra ꝯſcīaꝫ. etiā ſi ſit bonū: peccatū eſt. Un̄apl̓us Ro. xiiij. Omne qd̓ nō eſt ex fide: peccatū ē. Super quo verbo ambro. in glo. Omne qd̓ fit. etiā ſi in ſe et de ſe ſit bonū. et tn̄nō ſit ex fide .i. ꝯͣ ꝯſcīam. vt .ſ. credamus eē

malū: peccatū eſt. Et. xxxviij. q. j. oēs. §. ſe. O Idicitur. Omne qd̓ ꝯtra cōſcīam eſt: edificatad gehennam. vbi dicit glo. et bene. Cōtra ꝯͣſcīam .ſ. precepti vel ꝓhibitōis. Hoc eſt ꝓpriefacere ꝯͣ ꝯſcīam .i. facere ꝯͣ illud quod ꝯſcīadictat eſſe in p̄cepto vel ꝓhibitione. Facereaūt aliquid quod cōſciētia dictat eſſe veniale: non eſt niſi veniale. niſi illud de ſe eſſetmortale. Et hoc eſt facere nō ꝯͣ ſed preter ꝯſcīaꝫ. Et iſte actus tertius ꝯſcīe dici poteſtꝯſiliatio. Nā ad ꝯſcīam ꝑtinet de agēdis cōſiliari. Et cū ꝑ ꝯſiliū inuenit̉ an aliquid ſitfaciendū. ẜm hoc ꝯſcīa dicitur inſtigare vl̓ligare. Cū aūt ꝑ ꝯſiliū ꝯſcīa inuenit. ꝙ nonſit faciendū aliquid quod occurrit. tūc ꝯſcīadicitur abſoluere vel retrahere. Et ſic ꝯſcīahabet virtutē ligaminis. inqͣtū ꝯſtringit voluntatē vt nō poſſit ſine nocumēto deformitatis culpe ī aliud tendere: ꝙͣ ratio vel ꝯſcientia iudicat. Sicut ligatus corꝑaliter neceſſitatē habet ꝯſiſtēdi in loco vbi eſt ligatꝰRaÿnerius.Circa effectū ꝯſcientie. §. iij.tria poſſumꝰ ꝯſiderare .ſ. defectū deuiatōis .i.quō neſciētia errat. modū obligatōis .ſ. quōligat. diuerſū ꝯſecutōis .ſ. quō ſequitur magna cōſolatō ex cōſciētia ſi ē recta: et econtͣafflictio ſi ē mala. ¶ Ꝙͣtū ad primū ſciēdūꝙ conſcientia errat duobus modis .ſ. ex falſa aſſūptione ⁊ ex falſa applicationē. Et primo ex falſa aſſūptione. puta qn̄ aliquis aſſumit aliquod malū vel falſū tanꝙͣ bonū veltāꝙͣ veꝝ. Uerbi gratia. vt his qui occidebātapl̓os dictabat cōſciētia. ꝙ ex hoc placerētdeo Ioh̓ .xvj. Uenit hora in qua omnis qͥ interficit vos arbitret̉ obſequiū ſe p̄ſtare deovel quādo ſinde reſis dicit. Omne ꝓhibituꝫ adeo eē vitandū. Cōſcientia aūt fundatur inhoc ꝙ iuramentū ſit a deo prohibitū. et ideofalſo credit illud eſſe vitandū. cū ante ꝑmittat ſe mori ꝙͣ iuret: ſicut facit hereticus.¶ Secundo errat cōſciētia ex falſa applicatione. ſicut cū ex aliquibus veris aliqua cōſcientia erronea formatur. Verbi gratia.vt ex hoc ꝙ deus eſt ſuper omnia diligendꝰaliquis format ſibi hanc cōſcientiam .ſ. ꝙ nihil poteſt ſimul diligi cū eo. Quedā eī concluſiones ſunt in quibus ita relucēt primaprincipia operandorum. ꝙ circa ea cōſcientia errare nō poteſt. Sicut deum nō eſſe diligendum. malum ſciēter eſſe faciendum ethuiuſmodi. Et quedam alia ſunt circa queerrare poteſt et errat. vt ex dictis patet. be.tho. in queſtionibus de veritate. queſt. xvij.Exemplū etiam poteſt poni de eo qui facitid quod habet ſpeciem mali licet non ſit malum: exiſtimans ſibi ſufficere intentionembonam quam habet: non curans de ſcandalo proximi. Sicut faciebant quidam in ec-