CapitulumNonum

Et quia in loth fuit turbatō in ſenſualitatenon in ratione deliberata: ſed ſubitus motꝰfuit in eo. ideo peccatū fuit veniale. Aliquitamen dicūt ꝙ peccauit mortaliter. ¶ Quītꝑ ꝯtingit ligatio ex ebrietate. Etſi ebrietasaccidat ex excedenti ⁊ libidinoſa potatōe vl̓aduertēter: ē ibi ⁊ pena et culpa ⁊ cauſa culpe q̄ ī ebrietate cōmittit̉. Sicut accidit lothqn̄ inebriatus fuit a filiabus ſuis Gen̄. xixRaÿneriꝰ poſt thomā in ſumma.¶ Capitulum nonum de Sindereſi.Indereſis nō eſt potētia aīe: ſꝫ quidā habitꝰ. Circaquā tria poſſūt conſiderari. ſcꝫQuidditas. impeccabilitas et īextingibilitas. ¶ Et ꝙͣtū ad primū ſciendū.ꝙ ſindereſis eſt quidā ꝯnaturalis habitꝰ ſiuecōnaturale lumē. cuiꝰ actus vel offitiū ē hominē retrahere a malo. murmurādo ꝯͣ peccatū: et inclinare ad bonū. Ꝙ aūt in nobisſit iſtud lumē .ſ. ſindereſis: ꝓbat̉ ſic. Sicutem̄ in anima noſtra eſt aliquis habitus velaliquod lumen reſpectu cognoſcibiliū. queꝫhabitū vocamus intellectū principioꝝ .ſ. lumē intellectꝰ agētis. ita in anima noſtra eſtquidam habitus naturalis. ſiue quoddā lumen naturale pͥncipioꝝ oꝑabiliū. q̄ ſūt ꝑ niuerſalia principia iuris naturalis. quod .ſ.lumē vocamꝰ ſindereſim. que omni malo reſiſtit: et omni bono ꝯſentit. Un̄ augꝰ. in li. d̓baptiſmo paruuloꝝ diffiniēs ſindereſim dicit ſic. Sindereſis ē lumē īnatū et aīe cōcreatū. quo dirigimur et mouemur ad faciendū ea. que pertinēt ad iuſtificationē culpe etpene: et adeptōnem glorie. Hanc baſiliꝰ appellat naturale iudicatoriū. Ita ꝙ ſind̓reſiset naturale lumen rationis. quo reſiſtimusomni malo: et aſſentimus naturaliter om̄ibono. ¶ Pro cuiꝰ declaratōe ſciendū. ꝙ ratio anime habet tria facere .ſ. cognoſcere. d̓liberare et iudicare. Primo em̄ ē cognitiuaoꝑabilium. Et talis ratio nō eſt ſindereſis.Cuius ratio eſt. quia in cogitatione boni vl̓mali vt ſic. non cōſiſtit meritū vel demeritūIn ſindereſi aūt ſic. Secūdo modo ratio ē d̓liberatiua oꝑabilium: ⁊ talis etiā ratio nōdicitur ſindereſis. Cuius ratio eſt. Quia ẜmcognitionem deliberatiuā ꝯtingit peccare.Sinde reſis autē peccare nō poteſt. Tertiomodo ratio eſt iudicatiua operabiliū. ⁊ hocduobus modis. videlicet vel operabiliū quead mores nō ſpec tant. ⁊ talis ratio nō ē ſindereſis. vel credibiliū aut oꝑabiliū que percinent ad bonos mores. et tale lumen naturale rōnis dicitur ſindereſis. Item nota ꝙ licet ſindereſis naturaliter inclinet ad bonuꝫnō tamen in opus meritorium ex puris naturalibus ſine gratia dei. Item liberum arbitrium nō eſt idem ꝙ ſindereſis. quia liberū

arbitriū habet iuditium de particulari operabili. Sindereſis autē de operabili iudicatin vniuerſali. Sed nec ſindereſis eſt idē ꝙ cōſciētia. quia cōſcientia recipit errorem ⁊ ꝑturbationem: nō aūt ſindereſis. Tamē cōſcientia ex parte ſuperiori ẜm rem reducit̉ad ſidere ſim. tho. prima parte. q. lxxix. arti.xij. Et in queſtionibus de veritate. Et alexander ſecūda parte ſumme Raÿnerius.¶ Ꝙͣtū ad ſecundum .ſ. impeccabilitatem. (ſciendū ꝙ ſindereſis peccare non poteſt triplici ratione .ſ. oppoſitionis. operationis etimitatōnis. Et primo ratione oppoſitōnis:probatur ſic. Sindereſis et fomes opponuntur eo ꝙ ꝯtrarias inclinatōnes habent. Sedfomes ſemper inclinat ad malū: ergo ſindereſis ſemper inclinat ad bonum. Secundoſcꝫ ratione naturalis operatōnis: probaturſic. Quod naturaliter ineſt ſemper ineſt. ſednaturale eſt ſindereſi. ꝙ remurmuret et reſiſtat peccato. quod eſt contrarium ad cōſentire peccato: ergo nūꝙͣ in malū cōſentit: etpercōſequens nūqͣ peccat. Tertio. ſcꝫ rōneimitatōis: ſic probatur. Sindereſis reſpicitet imitatur ſuperiorē ꝑtem ratōis. ſicut fomes inferiorem. Sed pars ſuperior ratōispeccare nō poteſt: ergo nec ſindereſis. tho. īqueſtionibus de veritate Rarnerius.Circa tertiū .ſ. inextingibilitatē. ſciendūꝙ ſindereſis ꝙͣtū ad eius effectuꝫ qui ſūt inclinatio ad bonū et diſplicentia mali culpeCum queritur vtrum poſſit extingui. ſciendum ꝙ hec extinctio poteſt ītelligi quadruplex. Primo ex parte habitualis luminis.Et ſic nō poteſt ſindereſis extingui. quia ſicut impoſſibile ē ꝙ anima priuetur lumineintellectus agētis. per quod hmōi ſpeculabilia et operabilia innoteſcūt. cū ſint de eſſētia anime: ita impoſſibile eſt ꝙ aīma priuetur lumine ſindereſis: cū ſit de natura ip̄iusanime. Secundo modo poteſt intelligi ſindereſis extingui. ex parte organice leſioniset hoc modo nō corrumpitur: ſed aliquādoextinguitur .i. intercipitur actus eius ī nōhabentibus vſum liberi arbitrij. vel in nonhabētibus vſum rationis ꝓpter impedimentum ꝓueniens ex leſione organoꝝ corporaliū. a quibus ratio noſtra indiget accipere.Tertio modo poteſt intelligi extingui ex ꝑte paſſionis. et hoc modo non in vniuerſaliſed in particulari. actus ſindereſis reſpectuꝑticularis eligibilis et operabilis extinguipoteſt. Quod patet quia vis cōcupiſcentievel alterius paſſionis. ita rationem in particulari abſorbet. vt in eligendo ſindereſisvniuerſale iuditium: ad actū particulare n̄applicet. Quarto modo poteſt intelligi hecextinctio ex parte criminis. Et ſic ille qͥ habet habitū alicuiꝰ vitij: ē qͥdē corruptꝰ circa