CapitulumOctauum

quidem ſpeculatiuus. Ille v̓o practicꝰ. id ēoꝑatiuus. Dicit etiā ph̓us ibidē. ꝙ intellectus ſpeculatiuꝰ ꝑ extenſionem fit practicꝰEt ex hoc ꝓbatur ꝙ n̄ ſūt diuerſe. quia vnapotētia nō pt̄ mutari ī aliam. tho. vbi ſupͣ.Ratio diſtinguit̉ in ſuꝑiorē et inferioremEt circa hoc tria poſſūt ꝯſiderari ꝓ declaratione huius materie. videlicet.Offitium vel actum quo diſtinguuntur.Uitiuꝫ vel peccatum quo infitiuntur.Gradum vel reatum quo intendunturꝘͣtū ad primū .ſ. actum. §. j.vel offitiū quo diſtinguunt̉. Sciendū ꝙ rōinferior vel ſuꝑior nō ſūt diuerſe potētie: ſꝫvna que ẜm diuerſa offitia et diuerſos actꝰquos habet gēminat̉ ⁊ diſtinguit̉. Et ꝓbat̉tripliciter. videlicet rōne. ſimilitudine ⁊ auctoritate. ¶ Ratōe aūt ꝓbatur ſic. Quantopotentia ē īmaterialior et ſimplitior: tantoexiſtēs vnita ſe extendit ad plura. Quod patet quia omnia ſenſibilia que diuerſis ſenſibus apprehendunt̉: ſenſus cōmunis vna potētia exiſtēs apprehēdit ⁊ diſcernit. Sꝫ ītellectus ē ſimplitior ⁊ īmaterialior omni potētia ſenſitiua. et ꝑticulari ſiue cōi: ideo adplura ſe pt̄ extendere. ¶ Similitudine v̓o ideꝫ ꝓbat̉. Exꝑimur em̄ ꝙ eadē potētia ſenſitiua .ſ. viſu ſuꝑiora. vt corꝑa celeſtia. ſolemet lunā ⁊ hmoi. et inferiora vt corpora terreſtria. metalla ⁊ aīalia ⁊ hmōi. cernimus ⁊videmꝰ. Ergo multomagis eadē potētia ītellectiua. que ratio dicit̉ ſuꝑior vel inferior:eterna ⁊ tꝑalia ītueri valꝫ. Et ſuperior qͥdēratio dr̄ ꝓut ea eterna ꝯtēplamur. Inferiorꝓut ea tꝑalia ītuemur. ¶ Auctoritate ideꝫꝓbatur. Dicit em̄ augꝰ. xij. de ciui. dei. ꝙ ratio ſuperior ē q̄ intēdit rebus eternis aſpitiēdis vel ꝯſulēdis. Et ip̄is rebus eternis cōſpitiendis ītēdit ſicut obiecto. ẜm ꝙ eternain ſeip̄is ratio ſuperior ꝯtemplat̉. Sed rebꝰeternis ꝯſulēdis intendit tāꝙͣ medio. ẜm ꝙex eternis ratō ſuꝑior accipit regulas agēdoꝝ. vel ẜm ꝙ eterna applicat ad dirigendāvolūtatē et actōꝫ. Verbi gratia. Cū aliquisꝑ iuditiū rationis deliberat d̓ agēdis. ex hocꝙ aliqͥd ē deo acceptuꝫ: vel diuina lege p̄ceptū vel ꝓhibitum. tūc tale iuditiuꝫ rationisattribuitur rationi ſuꝑiori. Sed cū aliquisꝑ iuditiū rationis ꝯſiderat de agēdis ꝑ cauſas inferiores: vtpote. furtū vel adulteriuꝫnl̓ aliud peccatū: nō ē faciendū ꝯſiderandoactus turpitudinē. rationis dignitatē. offēſa hominū. et quantū peccatū ſit damnoſū⁊ ihoneſtū: tūc tale iuditiū attribuit̉ ratōiinferiori. Hec Raÿneriꝰ poſt beatū tho. ī pͥma ꝑte. ⁊ in queſtionibꝰ de veritate. Et pͥncipiū vel habitus cui ratio ſuꝑior attribuitur: ē ſapiētia. Principiū v̓o vel habitꝰ cuiratio īferior attribuit̉: ē ſciētia. His v̓o du-

obus ſapientie ⁊ ſciētie: directe opponunturſtultitia et ignorātia. Stultitia quidem ſapiētie: ⁊ ignorantia opponit̉ ſciētie. Omniaaūt alia peccata indirecte predictis duobushabitibus .ſ. ſapiētie et ſciētie opponūt̉ inꝙͣtū regimen ſapiētie et ſciētie in quolibet opere requiritur: deprauatur. ratōe cuius omnis malus ſtultus dicitur ⁊ ignorās Raÿnerius poſt tho. in prima parte.Ꝙͣtuꝫ ad ſecundū ꝯſide. §. ij.randū .ſ. vitiū quo ratio ſuperior et inferiorinfitiuntur. Notandū eſt ꝙ in vtraqꝫ .ſ. ī ratione ſuperiori ⁊ inferiori poteſt eſſe peccatū. Hoc autem ſic probatur. Peccatum cuiuſſibet potentie conſiſtit in actu eius. Ratio autem habet duplicē actū .ſ. cognitiuuꝫet directiuuꝫ. Ratio em̄ primo ē cognitiuaveri: et nūꝙͣ ratio in commūi errat reſpectuperi. Et ſimiliter voluntas nūꝙͣ errat reſpectu appetitus boni in cōi: et ſic nūꝙͣ in eis ēpeccatū. Si in particulari ſic. Nam defectꝰrationis ī cognoſcēdo verū cauſatur ex tribus .ſ. ex omiſſione. ex electione et ex paſſion. ¶ Ex omiſſione primo cauſatur defectus rationis. quādo videlicꝫ quis habꝫ circa ignorantiam veritatem vel erroreꝫ. ex eoꝙ omittit ſcire vl̓ cognoſcere aliquid quodpoteſt ⁊ debet ſcire: et tūc eſt peccatum defectus talis rationis. Un̄ auguꝰ. Illis omninō ignoſci nō poterit. qui a quo diſcerēt cōpiam habētes operā nō dederūt. di. xxxvij.ca. fi. ¶ Secundo cauſatur defectus ratōisin cognoſcendo veritatē ex electione. quando quis affectat et eligit neſcire quod debꝫſcire et poteſt. vt liberius et licentius peccet: et talis defectus rationis aggrauat peccatum. de quo. pͣs. Noluit intelligere vt bene ageret. ¶ Tertio defectꝰ rōis circa cognitionem veri: cauſatur ex paſſione. Sed hicnotandū ꝙ paſſio nō abſorbet rationem invniuerſali: ſed in ꝑticulari. Unde quia volūtas ſequitur iubitium rationis. ſicut ratiopeccat ex aliqua paſſione iudicando hoc eēbonum. quod non eſt bonum: ita voluntaspeccat in eligendo. quando ſcilicꝫ voluntasex defectu rationis bonum aliquod eligit:quod non debet. Uerbi gratia. Accipiāturet ꝓponātur tria. duo vniuerſalia ⁊ vnuꝫ ꝑticulare. Et primum eſt iſtud. Nulla fornicatō ē cōmittenda. In iuditiū rōis ī vniuerſali ē ꝑfectū. eo ꝙ in vniuerſali ratio nūꝙͣ exrat vel peccat. Secūdo ꝓponat̉ alia vniuerſalis. hec .ſ. omnis fornicatō eſt delectabilisIn hoc etiā eſt perfectum iuditiū rōis. Tertio ex his duabus ꝓpoſitōibꝰ enūerabilibꝰ accipiat̉ vna particularis .ſ. hec. Accedere adhanc mulierem eſt fornicatō. Tunc em̄ ſi ratio fuerit adeo fortis. vt nec etiā in particulari paſſione vīcat̉: erit recta electio ꝯclu-