Druckschrift 
1 (1478)
Entstehung
Seite
38
Einzelbild herunterladen
 

SecundusCitulus

pit̉ et ẜm eiꝰ diuerſitatē potētie diſtinguūt̉.Eſt at̄ duplex immutatō. Una naturalisalia ſpūalis. Naturalis qͥdeꝫ ẜm for̄a immutātis recipit̉ ī mutato ẜm eſſe naturale.ſicut calor ī calefacto. Spūalis auteꝫ ẜmfor̄a immutātis recipit̉ ī mutato ẜm ſpirituale. vt for̄a coloris in pupilla fithoc colorata. Ad oꝑatōeꝫ aūt ſenſus requirit̉ immutatio ſpūalis quā intentio for̄eſenſibilis fiat in organo ſenſus. Sed ī quibuſdam ſenſibꝰ inuenit̉ immutatio ſpūalistm̄. ſicut ī viſu. In qͥbuſdaꝫ at̄ immutatione ſpūali etiaꝫ immutatio naturalis. Ethoc vel ex ꝑte obiecti tm̄ vel etiā ex ꝑte organi. Ex ꝑte at̄ obiecti inuenit̉ immutationat̉ alis ẜm locū. vt ī ſono eſt obiectū aubitꝰ. ſonus ex ꝑcuſſione cauſat̉ et aerisꝯmotione. Scd̓m alteratōꝫ v̓o ī odore eſtobiectū olfactꝰ. Oportꝫ em̄ per calidū aliqͦmodo alterari corpꝰ. ad hoc ſpiret odorē.Ex ꝑte at̄ organi eſt immutatio naturalis ītactu guſtu. Naꝫ et manꝰ tāgēs calida caleſcit. et lingua humectat̉ humiditatē ſaporū. Organū v̓o olfactꝰ et auditꝰ nulla naturali immutatōe immutat̉ ī ſentiēdo: niſi accn̄s. Uiſus at̄ ē maxīe ſpūalis qꝛ ē abſqꝫaliqͣ immutatōe naturali organi vl̓ obiectiet ꝑfectōr inter oēs ſenſus cōior. Et poſthūc auditꝰ. deinde olfactꝰ. Tactꝰ aūt et guſtus ſūt maxīe materiales. Et inde eſt alijtres ſenſus fiūt mediū cōiūctū. ne aliqͣnaturalis trāſmutatio ꝑtingat ad organū.vt accidit ī his duobo. ¶Eſt at̄ triplex ſenſibile obiectū .ſ. ꝓpriū. cōe. et accidēs.ſibile ꝓpriū eſt. qd̓ pͥmo et ſe immutat ſenſum. vt color viſū. ſonꝰ auditū. hmōi.ſibile cōe eſt. qd̓ primo ſe mouet ſēſū.ſꝫ rōe ſenſibilis qͣlitatis exiſtētis ī eo. vt ſuꝑficies rōne coloris hmōi. Senſibile v̓oaccn̄s aliquā dr̄ſitateꝫ facit ī mutatōe ſenſꝰ. Capitulū terciū de ſingulis qͥnqꝫ ſenſibꝰ.Epiſiōe corporali quofiat. Plato Empedocles opinatiſūt. modꝰ vidēdi fieret extͣmittēdo radios ab oculis: intꝰ ſuſcipiēdo ſicut eſt veritas. Qd̓ ꝓbabant hacrōne. Si viſio ꝑficeret̉ ſuſcipiēdo intꝰ. tunc eſſꝫ neceſſe vt qn̄ aliquis acute vellet videre. niſi aperiret ocl̓os. ꝙͣtomagis aꝑiret tomagīs vide̓t formā. Sed ꝯͣriū apparet. hoc tenet Areſto. qꝛ qn̄ aliqͥs vult acute videre magis ꝯſtrīgit palpebras et artatoculos. ita ille conatꝰ deſigt aliqͥd a ſe eijcere emittere reciꝑe. Sed iſta opinio ſit falſa et impoſſibilis .ſ. viſio fit extramittēdo. ita lux piramidalis egrediat̉a viſione vt dicūt illi: on̄dit̉ hoc luxpot̄ egredi a viſu niſi qͣtuor modis. Primoqꝛ lux erit ꝯtinuata vidēte. et tota re

viſa ꝯiūcta. Scd̓o aut lux ī viſione cōiūgit̉ tota re viſa. et ſeꝑat̉ tota a vidēte. Tertōaut lux egrediēs eſt ꝯiūcta tota re viſa ſed aliqͣ ꝑte eiꝰ. Quarto aut lux ꝑficiens viſionē ſeꝑatur ab vtroqꝫ .ſ. re viſa vidente. Et primū quidē eſſe pt̄ .ſ. luxegrediēs ꝯtinuet̉ tota re viſa vidente.Huiꝰ eſt. qꝛ cuꝫ videamꝰ aſtra celi ſeq̄ret̉ lux egrediēs extēderetur uſqꝫ ad aſtra celi. qd̓ eſt impoſſibile egredi ſit niſi corpoꝝ. lux at̄ eſt corpꝰ. Scd̓m etiā .ſ.tota lux ſeꝑaret̉ a vidēte et ꝯiūgatur reviſa qd̓ eſſe pt̄. qꝛ qd̓ ꝯtingit vidētem videtur. Un̄ hoc ſil̓e eſſꝫ ac ſiqͥs ſentiēdotangat manu abſciſa. Terciū .ſ. luxiūgatur aliqͣ ꝑte rei viſe. Hoc pt̄ eſſe.qꝛ tūc nulla res videretur ẜm ſe totā. ſedꝑte a luce tāgit̉. Quartū .ſ. lux egrediens ꝯtinuetur nec re viſa nec cumvidēte ſꝫ ab vtroqꝫ ſeꝑet̉. Hoc etiā pt̄qꝛ ſi lux ꝯtinuatur vidēte. videbit.Si ꝯtinuatur re viſa: non videbitur.Sic inuanū ponitur luceꝫ egredi a viſu. Ad rōeꝫ at̄ predicte opinioīs. .ſ. dr̄volēs videre acute aꝑit oculos: ſꝫ potiꝰcōſtringit.. hoc fit. lux exprimat̉vel emittatur a viſu. ſꝫ potiꝰ vt criſtallinushumor vniatur ac virtꝰ viſiua et adiuuet̉ꝯfortet̉. qꝛ virtꝰ vnita eſt fortior diuiſa. Un̄natura ordinauit cilia eminētia groſſa etnigra: vt adiuuēt viſum. ne ꝯfundatur diſgregatꝰ a luce vel lumine exteriori. Cuiꝰ ſignū eſt aliquis vult videre ſubtiliteracute. obūbrat viſū. vt vmbrā virtꝰ viſiuaꝯgreget̉. Alb̓. Tho. ī cōmēto ſuꝑ li. de aīa.Fit viſio per receptionē ẜm Areſtoteleꝫ emiſſionē radiorū ab oculis. Ad quā viſionē corꝑaleꝫ neceſſe eſt qͣtuor ordinē ꝯcurrere. Et primūeſt color ī obiecto viſus. Color em̄ mouet diaphanū ad ſui ſuſceptōꝫ. qui motꝰ eſt localis ſed motus alteratōis. alteratō ē motus ad for̄aꝫ eſt qͣlitas rei viſe. Ubi ſciēdū color ī corꝑe colorato. ē qualitas ꝯpleta īſuo eſſe naturali. Secūdū qd̓ requiritur addiſionē eſt diaphanū .i. aliqd̓ corpꝰ ꝑſpicuūputa: vitꝝ. aqͣ. vel aer. qꝛ ſi inter viſibile etviſum eſſꝫ mediū trāſparens ſed vacuū. ī vacuo poſſit eſſe ꝯtactꝰ. tūc viſibile immutaret. et viſꝰ immutaret̉. Terciū qd̓ reqͥritur eſt lumeꝫ. qd̓ lumen eſt neceſſariū. qͥdeꝫ ex ꝑte coloris de ſe eſt viſibilis: ſꝫ ex ꝑte diaphani. Nam color ſitlux obſcurata. ex admixtione corꝑis opaci. mouet diaphanū ꝑfecte. et in vltima diſpoſitōe: ſꝫ lumē ī vltīa diſpoſitōe facit diaphanū receptiuū coloris. Quartuꝫ qd̓ reqͥritur eſt potētia ſenſitiua ſimul organopotētia em̄ ſenſitiua eſt principiū viſionis.