SecundusCitulus
pit̉ et ẜm eiꝰ diuerſitatē potētie diſtinguūt̉.Eſt at̄ duplex immutatō. Una naturalis ⁊alia ſpūalis. Naturalis qͥdeꝫ ẜm ꝙ for̄a immutātis recipit̉ ī mutato ẜm eſſe naturale.ſicut calor ī calefacto. Spūalis auteꝫ ẜm ꝙfor̄a immutātis recipit̉ ī mutato ẜm eē ſpirituale. vt for̄a coloris in pupilla q̄ nō fit ꝑhoc colorata. Ad oꝑatōeꝫ aūt ſenſus requirit̉ immutatio ſpūalis ꝑ quā intentio for̄eſenſibilis fiat in organo ſenſus. Sed ī quibuſdam ſenſibꝰ inuenit̉ immutatio ſpūalistm̄. ſicut ī viſu. In qͥbuſdaꝫ at̄ cū immutatione ſpūali etiaꝫ immutatio naturalis. Ethoc vel ex ꝑte obiecti tm̄ vel etiā ex ꝑte organi. Ex ꝑte at̄ obiecti inuenit̉ immutationat̉ alis ẜm locū. vt ī ſono qͥ eſt obiectū aubitꝰ. Nā ſonus ex ꝑcuſſione cauſat̉ et aerisꝯmotione. Scd̓m alteratōꝫ v̓o ī odore qͥ eſtobiectū olfactꝰ. Oportꝫ em̄ per calidū aliqͦmodo alterari corpꝰ. ad hoc ꝙ ſpiret odorē.Ex ꝑte at̄ organi eſt immutatio naturalis ītactu ⁊ guſtu. Naꝫ et manꝰ tāgēs calida caleſcit. et lingua humectat̉ ꝑ humiditatē ſaporū. Organū v̓o olfactꝰ et auditꝰ nulla naturali immutatōe immutat̉ ī ſentiēdo: niſiꝑ accn̄s. Uiſus at̄ ē maxīe ſpūalis qꝛ ē abſqꝫaliqͣ immutatōe naturali organi vl̓ obiectiet ꝑfectōr inter oēs ſenſus ⁊ cōior. Et poſthūc auditꝰ. deinde olfactꝰ. Tactꝰ aūt et guſtus ſūt maxīe materiales. Et inde eſt ꝙ alijtres ſenſus nō fiūt ꝑ mediū cōiūctū. ne aliqͣnaturalis trāſmutatio ꝑtingat ad organū.vt accidit ī his duobo. ¶Eſt at̄ triplex ſenſibile obiectū .ſ. ꝓpriū. cōe. et ꝑ accidēs. Sēſibile ꝓpriū eſt. qd̓ pͥmo et ꝑ ſe immutat ſenſum. vt color viſū. ſonꝰ auditū. ⁊ hmōi. Sēſibile cōe eſt. qd̓ nō primo ⁊ ꝑ ſe mouet ſēſū.ſꝫ rōe ſenſibilis qͣlitatis exiſtētis ī eo. vt ſuꝑficies rōne coloris ⁊ hmōi. Senſibile v̓o ꝑaccn̄s aliquā dr̄ſitateꝫ facit ī mutatōe ſenſꝰ.¶ Capitulū terciū de ſingulis qͥnqꝫ ſenſibꝰ.Epiſiōe corporali quofiat. Plato ⁊ Empedocles opinatiſūt. ꝙ modꝰ vidēdi fieret extͣmittēdo radios ab oculis: nō intꝰ ſuſcipiēdo ſicut eſt veritas. Qd̓ ꝓbabant hacrōne. Si viſio ꝑficeret̉ ſuſcipiēdo intꝰ. tuncnō eſſꝫ neceſſe vt qn̄ aliquis acute vellet videre. niſi ꝙ aperiret ocl̓os. ⁊ ꝙͣtomagis aꝑiret tā tomagīs vide̓t formā. Sed ꝯͣriū apparet. ⁊ hoc tenet Areſto. qꝛ qn̄ aliqͥs vult acute videre magis ꝯſtrīgit palpebras et artatoculos. ita ꝙ ille conatꝰ deſigt aliqͥd a ſe eijcere ⁊ emittere ⁊ nō reciꝑe. Sed ꝙ iſta opinio ſit falſa et impoſſibilis .ſ. ꝙ viſio fit extramittēdo. ita ꝙ lux piramidalis egrediat̉a viſione vt dicūt illi: on̄dit̉ ꝑ hoc ꝙ lux nōpot̄ egredi a viſu niſi qͣtuor modis. Primoqꝛ lux erit ꝯtinuata cū vidēte. et cū tota re
viſa ꝯiūcta. Scd̓o aut lux ī viſione cōiūgit̉cū tota re viſa. et ſeꝑat̉ tota a vidēte. Tertōaut lux egrediēs nō eſt ꝯiūcta cū tota re viſa ſed cū aliqͣ ꝑte eiꝰ. Quarto aut lux ꝑficiens viſionē ſeꝑatur ab vtroqꝫ .ſ. re viſa ⁊ vidente. ¶ Et primū quidē eſſe nō pt̄ .ſ. ꝙ luxegrediēs ꝯtinuet̉ cū tota re viſa ⁊ vidente.Huiꝰ rō eſt. qꝛ cuꝫ videamꝰ aſtra celi ſeq̄ret̉ꝙ lux egrediēs extēderetur uſqꝫ ad aſtra celi. qd̓ eſt impoſſibile cū egredi nō ſit niſi corpoꝝ. lux at̄ nō eſt corpꝰ. ¶ Scd̓m etiā .ſ. ꝙtota lux ſeꝑaret̉ a vidēte et ꝯiūgatur cū reviſa qd̓ eſſe nō pt̄. qꝛ qd̓ nō ꝯtingit vidētemnō videtur. Un̄ hoc ſil̓e eſſꝫ ac ſiqͥs ſentiēdotangat manu abſciſa. ¶ Terciū .ſ. ꝙ lux cōiūgatur cū aliqͣ ꝑte rei viſe. Hoc nō pt̄ eſſe.qꝛ tūc nulla res videretur ẜm ſe totā. ſed ꝑꝑte q̄ a luce tāgit̉. ¶ Quartū .ſ. ꝙ lux egrediens nō ꝯtinuetur nec cū re viſa nec cumvidēte ſꝫ ab vtroqꝫ ſeꝑet̉. Hoc etiā nō pt̄ eēqꝛ ſi lux nō ꝯtinuatur cū vidēte. nō videbit.Si nō ꝯtinuatur cū re viſa: non videbitur.Sic gͦ inuanū ponitur luceꝫ egredi a viſu.¶ Ad rōeꝫ at̄ predicte opinioīs. cū .ſ. dr̄ ꝙvolēs videre acute nō aꝑit oculos: ſꝫ potiꝰcōſtringit. ℟. ꝙ hoc nō fit. ꝙ lux exprimat̉vel emittatur a viſu. ſꝫ potiꝰ vt criſtallinushumor vniatur ac virtꝰ viſiua et adiuuet̉ ⁊ꝯfortet̉. qꝛ virtꝰ vnita eſt fortior diuiſa. Un̄natura ordinauit cilia eminētia ⁊ groſſa etnigra: vt adiuuēt viſum. ne ꝯfundatur diſgregatꝰ a luce vel lumine exteriori. Cuiꝰ ſignū eſt ꝙ cū aliquis vult videre ſubtiliter ⁊acute. obūbrat viſū. vt ꝑ vmbrā virtꝰ viſiuaꝯgreget̉. Alb̓. ⁊ Tho. ī cōmēto ſuꝑ li. de aīa.Fit gͦ viſio per receptionē ẜm Areſtoteleꝫ nō ꝑ emiſſionē radiorū ab oculis. Ad quā viſionē corꝑaleꝫ neceſſe eſt qͣtuor ꝑ ordinē ꝯcurrere. Et primūeſt color ī obiecto viſus. Color em̄ mouet diaphanū ad ſui ſuſceptōꝫ. qui motꝰ nō eſt localis ſed motus alteratōis. q̄ alteratō ē motus ad for̄aꝫ q̄ eſt qͣlitas rei viſe. Ubi ſciēdūꝙ color ī corꝑe colorato. ē qualitas ꝯpleta īſuo eſſe naturali. Secūdū qd̓ requiritur addiſionē eſt diaphanū .i. aliqd̓ corpꝰ ꝑſpicuūputa: vitꝝ. aqͣ. vel aer. qꝛ ſi inter viſibile etviſum nō eſſꝫ mediū trāſparens ſed vacuū.cū ī vacuo nō poſſit eſſe ꝯtactꝰ. tūc viſibilenō immutaret. et viſꝰ nō immutaret̉. Terciū qd̓ reqͥritur eſt lumeꝫ. qd̓ lumen eſt neceſſariū. nō qͥdeꝫ ex ꝑte coloris qͥ de ſe eſt viſibilis: ſꝫ ex ꝑte diaphani. Nam color cū ſitlux obſcurata. ex admixtione corꝑis opaci.nō mouet diaphanū ꝑfecte. et in vltima diſpoſitōe: ſꝫ lumē ī vltīa diſpoſitōe facit diaphanū receptiuū coloris. Quartuꝫ qd̓ reqͥritur eſt potētia ſenſitiua ſimul cū organopotētia em̄ ſenſitiua eſt principiū viſionis.