Tiber de moripus animalium

¶ Quibus ſic notatis reſpōdetur ad queſitum ẜm Andromicū paſſionem definientem. ꝙ paſſio eſt irrationalisanime motus ⁊ p̄ter naturā motui appropinquās. Dicitur aūt irratōnalis anime motus. quia pars aīe rōnalis paſſionibus non ſubiacet proprie eo ꝙ nullius partiscorporis eſt actus. Paſſio aūt de qua ſermo ſine paſſione corꝑis nullo mō ꝑficitur. Additur aūt appropinquāsmotui p̄ter naturā. qꝛ ſi eſſet motus redactus ad naturācorporis. abſqꝫ dubio nullā faceret om̄ino ſenſus percetionem. ⁊ ita per cōſequens non faceret motū. Eſt ergoprima cauſa paſſionis. ſenſibilis mouentis ⁊ ſenſus moti diſſimilitudo.Decimum duptum elſ.An duabus paſſionibꝰ principalibꝰ. delectationi ſcilicꝫ ettriſticie ꝓportionetur duplex cordis motus puta ſyſtoles ⁊ diaſtoles ¶ Solutio ſic. Et quia qͣttuor pͥme differentie paſſionū quas ponit Andromicus ⁊ omēs peripatētici. ſcꝫ triſticia. timor. ⁊ concupiſcētia. quā quid a ſpemvocant ⁊ delectatio ſiue gaudium ad duas principaliſſimas in cauſis naturalibꝰ et motibus reducunt̉ puta adanguſtiā ſiue triſticiam. ⁊ ad delectationē ſiue gaudiumideo his duabus paſſionibꝰ principalibꝰ ꝓportionant̉ ẜmgradus diuerſos duo motus cordis. ſcꝫ diaſtoles ⁊ ſyſtoles. Anguſtia em̄ ſeu triſticia eſt ex p̄ſenti vel futuro. et ſimiliter delectatio. Et in pͥmo quidē mouet̉ cor ẜm ſyſtolem cōſtringendo ⁊ fugiendo in ſeipſum. In ſecūdo vero mouet̉ ẜm diaſtolē dilatando ſe extra ſeipſum. Cuiusſignū eſt. quia cum homīes ſunt in anguſtia cōſtringūturſuſpirantes. cum aūt ſunt in delectatōe multū intenſa extendūt brachia ⁊ totū corpus. quaſi nō in poteſtate ſuorū exiſtentes. Cā aūt primi eſt. quia cor trahit ad ſeip̄mſpūm ⁊ ſanguinē vt calefacti extendātur in adiutorio corporis ⁊ menbroꝝ. propter quod etiā plurimi pͥmū in pluspauidi ⁊ timentes poſt audaces et feroces inuenti ſunt.Cauſa aūt ſecūdi eſt. quia cor expellēdo dulcedinē completā implet menbra ſpiritu cum impetu a corde ꝓpulſato ⁊ cum ſubtili ſanguine. ⁊ hec cōpulerunt menbra extēdi. Scimus aūt ꝙ nihil fugit id quod eſt naturale ſibi ⁊cōſeruationi ſue. ſed potius quod eſt ſue natura cōtrariuꝫet deſtructiuuꝫ. oportet ergo ꝙ omis motus anguſtie etipſa anguſtia ſit ex hoc quod eſt cōtra naturā. et ex eodeꝫcōuincitur motū dilatationis eſſe ẜm naturā propter idquod eſt nature cōferens app̄henſum. ⁊ ideo in hoc imitatur natura ⁊ proſeqͥtur totū ſpiritū ⁊ corpus extēdit inillud Sed cōtra. Supra dictū eſt paſſionē eſſe motū irratōnalis anime ⁊ p̄ter naturā motui appropinquanteꝫ.ergo delectatio nō eſt ẜm naturā. Ad quod dicendum ꝙdelectatio vt in ꝑfecto eſſe eſt ẜm naturā. ſed ẜm eſſe imperfectū. vt eſt in fieri eſt preter naturā. Et licet delectatio ſit ſicut dictū eſt ex cōiunctione cōuenientis cum ꝯuenienti. vt dicit Dionyſius. tamē hec ẜm Areſtotelem etPlatōnē diuerſimode accepta inueniunt̉. Plato em̄ conſiderans paſſionis eſſe. nō eſſe niſi ẜm corporeas et cordis virtutes. dicit ꝙ om̄is delectatio eſt generatio in ſenſibilē animā. ⁊ triſticia ſimilit̓ corruptio eſt in ſenſibilē animā. cum oppoſita nata ſint fieri circa idem. Areſtotelesaūt in ethicis vult ꝙ omnis virtus ſenſibilis anime et intellectualis nō habens impedimentū in propria et naturali operatōe delectat̉. Et ideo ph̓us ꝑ cauſam definiēsdelectationē dicit. ꝙ delectatio eſt operatio propria et cō

naturalis non impedita. Et hanc definitionem ſequensAuicenna in epl̓a de diſpoſitione. cordiū ⁊ ſpiritibꝰ eoruꝫdicit ꝙ om̄is delectatio eſt apprehēſio ꝑfecte acquiſitiōisꝓprie virtutis. ſicut ſentire dulce. ⁊ odorē bonū delectatio eſt ſenſui. ꝑcipere vindictā virtuti iraſcibili. et ꝑcipereſpeciem virtuti cognitiue ⁊ eſtimatiue. ⁊ theoremata virtuti intellectiue. cum autem om̄is perfectio ſit naturalisoꝑtet neceſſario vt d̓t Auicēna delectationē innaſci cumquelibet virtus ꝑcipit qd̓ naturale eſt ſibi. Ille gͣſtꝭ duecauſe imitatōis vel fuge in om̄i motu animaliūUndecimum dubiū eſt.Quare ſepe de naturalibus et conferētibus bone habitudini quoſdā ꝯtriſtari videmus ⁊ anguſtiari. ſicut de abſentia meretricū vel vini ſuperflui. triſtantur fornicatoreset potatores ¶ Solutio patet ex dictis. nam habitus innaturalis trāſponit animal extra ꝑceptionē fenſus. ⁊ qd̓ſentit contrariū illi habitudini innaturali mouet ad triſticiā. ⁊ quod cōueniēs illi ſenſerit mouebit ad delectationē. ⁊ ideo delectatōes fornicatoꝝ ⁊ potatoꝝ triſticie ſtꝭſicut delectationes egrotatiuoꝝ ⁊ triſticie.Quodecimū dubiuꝫ eſt.Quot potentias anguſtiandi ⁊ delectandi habet quideꝫomne quod mouet̉ motu animalis ¶ Solutio. nō eſt vnaomniū in his naturalis habilitas ⁊ aptitudo. quoniā differentia inter potentiā paſſiuā ⁊ habilitatē ſiue aptitudinem eſt. quia potentia equaliter eſt inter oppoſita. Habilitas aūt inclinata eſt magis ad alterū oppoſitoꝝ. oportꝫautem nos aptitudines iſtas determinare ex diſpoſitōneprimi organi motus. hoc eſt cordis. cuiꝰ ꝯplexiones multe ſunt ſicut ⁊ totius corporis aīaliū Eſt autē om̄is equalitas naturalis. ⁊ egreſſus ab equalitate eſt innaturalis.aut ad innaturalia appropinquat. Dico aūt equalitateꝫꝓportionis geometrice medietatis. ſicut eſt ſepe dictumin ante habitis libris. Quot ſunt autem equalitates cōplexionū in cōmuni alibi dictū eſt. ſcꝫ in libro de natura locoꝝ ¶ Dicendū ergo hic in cōmuni ꝙ cor ꝓportionabiliter in medietate cōſiſtens habet ſue ꝯplexioni correſpōdentē ſpiritū ⁊ ſanguinē. ⁊ precipue thalami cordis in qͦbus eſt ſubtilior ſpiritus ⁊ ſanguis clarior. Poſſunt autem iſta ẜm egreſſum ab equalitate ⁊ ẜm equalitatē multis modis variari. Aut em̄ eſt multus ſubtilis ⁊ clarustēperate cōplexionis ipſe ſpiritus ꝑ humidū ⁊ calidum. ⁊talis ſpiritus maxime accedit ad diſpoſitioneꝫ celeſtium.Aut habet om̄es ꝓprietates his cōtrarias ꝙ ſcꝫ eſt paucus. groſſus. obſcurus. intēperate cōplexionis. ⁊ in frigore excendens. aut in calido vel humido vel ſicco equalitatem ſue cōplexionis derelinquens ꝓpter hoc ꝙ cor et corpus ſimilit recedunt. Aut eſt deficiēs in aliqua qualitate ab illo. vel in quantitate qualitates retinēs. Quod cōtingit multis modis Aut em̄ eſt paucus ſubtilis. clarustēperatus. quod raro contingit. Groſſities em̄ illa prouenit ab aliquo obſcurante eum. ⁊ ideo frequēter ꝯcomitatur ſubtilitas ⁊ claritas ⁊ groſſities ⁊ obſcuritas. Contingit tamē aliquādo obſcuritas ex ſpiritus cōpreſſionelicet ſit clarus in ſeipſo. ⁊ hec cōpreſſio aut cōtingit ex frigore accidentali. aut ex reuolutione ſpūs in ſeipſum. auteſt etiam ſpiritus multus ſubtilis. ſed non clarus. ſed niger ⁊ fuliginoſus ⁊ intēperatus. Et ſunt tot modi ſpirituū quot modis dicti ſpūs conditiones poſſunt cōponi