Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Li. de ſomno et vigilia Tractatus. ij. De ſomnio

cut in fomno. nec ſpūs quiete mēbroꝝ adeo ꝯueniētergenerat̉ ꝓpter defectū depauperatōem caloris fortificat̉ eius reciprocatōem in ſomno qd̓ ſit in vigilia.Uigenmūterciū dubiūQuale regimē ſomni plus eſt ſalutare expediens dormiēti Sol̓o. vt d̓t Alphorabius Areſtotelē dixiſſe inde regimīe dn̄oꝝ ad Alexandrū. Homo dꝫ ſeruare mediū inter vigiliā ſomnū. Naꝫ nimia vigilia extenuat. etvires debilitat. calorē ſpūs cōſumēdo Preterea. pernimiā vigiliam groſſi vapores derelinquunt̉ incōſumpti generāt grauedinē qn̄qꝫ capitis a liberant̉ niſi jſternutatōem vel ſomnū. Nimiꝰ aūt ſomnꝰ officit ꝓpt̓duo Primo. qꝛ peſſimas inducit infirmitates. eo calorreciprocatus attrahit peccātes malas materias a corde epate. ab inteſtinis ad ſtomachū. ex ꝯn̄ti ad ſpūalia mēbra ea incēdit ibi. Scd̓o qͥa calor reciprocatusſomnū ad interiora inueniēs materiā ex ſpūs valeat cōfortari reparari tūc multiplicatus diffuſus cōſumit humidū vn̄ ſpūs generari deberēt. īmo cōſumit radcale humidū. Tercio nimio ſomno organo ſenſuū oppilati groſſis humoribꝰ ledunt̉. vt ſupra dictū eſt. QuartoNimius ſomnꝰ groſſos generat humores ſpūs et hebetudinē mentis generat. licet robuſtiores reddant̉ex nimio ſomno. ſuppoſito in ſtomacho ſit ſufficiens cibus ad digerendū tn̄ obtuſi fiūt ad vſum rōnis ineptiores. Un̄ ſeqͥtur ruſticis laboratoribꝰ plus eſt ꝯſulē ad exceſſum declinēt ſomni. Et ſil̓r ſenibꝰ defectumpatientibꝰ in hūido nutrimētali. licet phlegmatico.ſulendū eſt bn̄ dormiāt. ſomnꝰ em̄ actuās humidū nutriens valde prolongat eis vitam conſeruatUigeſimū quartū dubi.Utrū ſomnus ſit dimidiū vite Sol̓o ſic. duplici intellectu. Primo qꝛ vita ſit duplex (ſaltē ſenſitiua ſenſuuꝫexteriorū) ſcꝫ prima ſecūda. In ſomno aūt ſuſpendit̉ vita ſecūda remanēte vita pͥma. Ideo vita tota ſenſitiua qͣſi in duas ꝑtes intelligit̉ partiri. ſcꝫ in primā ſecun. ideo pro tāto d̓r ſomnus media vita ſenſitiua. qꝛ eſt ſelum vita pͥma. Eſt aūt media vita ſenſitiua. ſed vegetatiua vel intellectiua. qͥa in ſomno vita vegetatiua tamprima qͣꝫ ſecūda ſunt in dormiente. Uita etiā intellectīaſecūda non ſuſpendit̉ ſe in ſomno. neqꝫ etiā ſemꝑ accidens eo interiores ſenſus ſemꝑ in ſomno ligant̉. ſicut exteriores. que potiſſime intellectuali vite ſecūde ſubſeruiūt. Secūdo d̓r ſomnus ſalteꝫ in hoībus vita mediaquo ad tp̄s. tn̄ regulariter et p̄ciſe. mediuꝫ em̄ tꝑishomīes fere dormiūt. Sed primū dictum rōnabilius eſtqꝛ eſt ſomnus in aīalibus brutis quo ad tp̄s eqͣlis vigilie. nec etiā in hoībus totā vitam. Iuuenes em̄ plusdormiūt qͣꝫ vigilant. ſil̓iter multa aīmalia. Sed rurſusmulta ſunt aīalia plus vigilantia qͣꝫ dormientia. Senesem̄ paꝝ dormiūt ꝓpter ſiccitatē. licet em̄ abundent humido phlegmatico. tamē vero nutrimentaliOſt hoc autē querendū de ſomnio. Etprimo cui eoꝝ que aīme paſſio hec ineſſe videtur. vtrū intellectiue ꝑticulepaſſio eſt hec vel ſenſitiue. his em̄ ſolū eoꝝ quein nobis ſunt cognoſcimus aliquid Iſte eſt ſecūdus tractatus huius libri ẜm diuiſioneꝫ

ſupra poſitā. In quo poſtqͣꝫ determinatū eſt in p̄cedentitractatu de ſomno. determinat hic ꝯn̄ter ph̓s de ſomnioqd̓ accidit dormientibꝰ. Et diuidit̉ prima ſui diuiſionein ſex capl̓a. In quoꝝ pͥmo on̄dit cuius ſomniū ſit paſſioIn ſecūdo ſenſibilia agūt in ſenſum. ita paſſio maneat in ſenſu abeuntibꝰ ſenſibilibꝰ. In tercio on̄dit cauſamdeceptionis ſomnialis in generali. In qͣrto oſtēdit cauſaꝫeiuſdē in ſpēali. In qͥnto oſtēdit qͥd ſit ſomniuꝫ. In ſextooſtēdit quo differēter ſomniū reperiat̉ in diuerſis. Secū ibi (Quid aūt eſt ſomniū) Terciū ibi (Adhuc aūt)Quartū ibi ¶Sedato aūt) Quintū ibi (Qꝭ autē vera.Sextū ibi Iam vero quibuſdā) Primū capl̓m ſubdiuidit̉ in ꝑtē proemialē exequutiua. Pars exequutiua incipit ibi Si itaqꝫ) Quantū ad primā partē proemialē d̓tph̓s poſtqͣꝫ determinatū eſt de ſomno querendū eſt deſomnio. paſſio non ſciatur niſi cognito ſubiecto oportet determinādo de ſomnio inqͥrere cuius ꝑtis aīe paſſioſit An ſcꝫ ſit paſſio ꝑticule intellectiue vel ſenſitiue. Hisem̄ ꝑticulis aīe ſolum cognoſcimꝰ aliqͥd. Et ſomniuꝫad cognitionē ꝑtinet neceſſe eſt ip̄m eſſe paſſionē ꝑticule intellectiue vel ſenſitiue. Ibi nota vt d̓t Alexanderin principio de ſenſu ſenſato natura dedit nobis duoiudicatoria. ſenſum ſcꝫ intellettū. vt entia ꝯgnoſcamus entia his duabꝰ potētijs diſcernimus. vt corꝑaliaſenſibilia ſenſuꝫ. ītelligibilia ꝟo incorꝑalia intellcm̄Si itaqꝫ vſus viſus viſio. auditus audireet oīno ſenſus ſentire. cōmunia aūt ſunt ſenſuūveluti figura motus. magnitudo. alia huiuſmōi. aut ꝓpria veluti color. ſonus. ſapor Inpotētia autē ſunt om̄ia claudētia dormientiavidere. ſimiliter autē in reliquis. Manifeſtuꝫquoniā ſentimus nihil in ſomnis. non ergo ſenſu ſomniū ſentimus Hic ꝯn̄ter in ꝑte exequutīa exeqͥtur intentū. Et diuidit̉ in duas ꝑtes. In pͥma on̄dit cuiꝰ ſomniū eſt paſſioIn ſcd̓a on̄dit cuiꝰ eſt paſſio. Scd̓a ibi (Ponat̉.) Prīaꝑs rurſus ſubdiuidit̉ in duas. In pͥma facit qd̓ dc̄m eſt.In ſcd̓a epilogat d̓t (Qꝭ qͥdē igit̉.) Prīa ꝑs iteꝝ ſubdiuidit̉ in qͣttuor ꝑticulas. In pͥma on̄dit ſomniū ēpaſſio ſenſus. In ſcd̓a on̄dit ſit paſſio opiniōis ſiueintellectus. In tercia on̄dit ſomniū ſine ſenſu. In qͣrta ſit ſine intellectu. Scd̓a ibi (Atuero neqꝫ opinione) Tercia ibi (Palā āt de his) Quarta ibi In ſomnoāt) Quātū ad pͥmā ꝑticulā intēdit hāc ꝯcl̓oem. Sōniū ē paſſio ſenſus. vt ſcꝫ ſenſu ſomniū ſentiamꝰ vel app̄hendamꝰ Quā ꝓbat ſic. Illo ſentimus vel ꝑcipimusſomniū neqꝫ illiꝰ ſomniū ē paſſio qd̓ in ſomno eſt ligatūclauſum impotēs ad ſentiendū ſed oēs ſenſus ſtꝭ in ſomno ligati clauſi impotētes ad ſentiēdū. eſt ſomniūiudiciū ſenſus neqꝫ paſſio eiꝰ. Maior ē nota. Sꝫ minorēꝓbat. qꝛ vſus ſeu operatio ip̄ius viſus ē viſio. et vſus ſeuoꝑatio ip̄ius auditꝰ eſt audire. ſenſus in cōi vſus eſt ſentire ſenſibilia cōia. ſtꝭ. figura. motus. magnitudo. huiuſmōi alia. vel ſenſibilia ꝓpria ſtꝭ color. ſonus. ſapor ⁊c̄.Sed talis oꝑatio ꝑcipiunt̉ hmōi ſenſibilia. cōia vel propria. in ſomno eſſe non poteſt. ergo in ſomno ſenſus exteriores ſunt clauſi et ligati ſeu impotentesAtuero neqꝫ opinione. em̄ ſolum adueniens dicimꝰ hoīem eſſe vel equū. ſꝫ albū vel