Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Libri de cauſa motus aīaliū Tractatus ſecūdus

Uidet̉ āt bene naturalit̓ hn̄s ad ſit motiuū et exhibeat ꝟtutē. oꝑa aūt motus pulſiotractio. quare oꝫ organū augeri poſſe vt breuiari. talis aūt eſt ſpūs. natura etenī ſine violentiacorrecta tractiua pulſiua. ꝓpter eandē cāꝫet hꝫ grauitatē ad ignea. leuitatē ad ꝯtraria.Hic ꝯn̄r ponit. p. ſcd̓am rationē ad ꝓbādū ſpūm eſſeqͦddā organice mouens Et duo facit. nam pͥº ponit rōnē declarat qͦddam poſitū in ea Scd̓m. ibi Oportet āt qd̓futuꝝ eſt Quātū ad primū ponit rōnē dicēs Illud qd̓ eſtmouens organice in naturalibꝰ debet tale vt poſſit benemoueri a mouēte pͥncipali. habeat ꝟtutē mouēdi aliadefacili ſine violētia. Motus aūt mouent̉ aīalia ſineviolētia ē motꝰ pulſus tractꝰ. In motu aūt pulſus o mouēs impellat a ſe ad aliud In motu aūt tractꝰ oꝫab alio trahat ad ſe vel ad alia. manifeſtū ē in vtroqꝫmotu oꝫ mouēs organice eſſe ꝯiūctū mouēti pͥncipali. etꝯn̄r mobili non mouēti. aūt p̄t niſi mouēs organice poſſit augeri minui. ergo oꝫ mouēs organice in motu aīali eſſe. qd̓ natū ſit augeri minui. augeri rarefactionē. minui per ingroſſationē. tale aūt ē ſpūs. Spūs em̄p̄t ꝯtrahi iterū pelli trahi augeri minui ſine violētia ꝓpter eandē cām qꝛ ſpūs hꝫ grauitatē leuitatē ẜm oꝯꝑat̉ ad diuerſa. ẜm ꝯꝑatur ad ignea hꝫ grauitateꝫInquantū aūt in ip̄o ſpū manēt corꝑa ꝯdēſabilia rarefactibilia. ad grauia ꝯꝑatꝰ. hꝫ leuitatem. qꝛ leuia manentin ip̄o ꝟtute poteſt rarefieri. qꝛ manifeſtuꝫ ē ſpūs pōtaugeri minui. ita hꝫ potētia vt de facili poſſit impelliet vt de facili moueat̉. ꝟtutem quā poſſit de facili mouere vel vt de facili moueat. eſt ſpūs organice mouensin animalibusOportet aūt qd̓ futurū ē mouere alteratōe tale. obtinēt em̄ ẜm exceſſū naturalia corꝑa īuicē. leue qͥdē deorſuꝫ a grauiori deuictumgraue aūt ſurſuꝫ a leuiori Qua qͥdē igit̉ mouetmota ꝑte aīe dcm̄ ē ꝓpter quā cāmHic ꝯn̄r manifeſtat qd̓ dcm̄ eſt de ſpū videlicet poſſit augeri diminui. qꝛ ſcꝫ hꝫ grauitateꝫ leuitatem. declarat ergo quō ſpūs habeat iſta dicēs illud qd̓ mouetorganice debet eſſe tale ſcꝫ graue leue. alteratōe ſoluꝫſed ꝯꝑatione. ꝯtingit em̄ aliqͥd alteratōneꝫ graue. vtignis ingroſſari poſſit a frigido ſic grauitatem ꝯparatiue accipit. ſed vt ignis ē naturaliter ſed potiꝰ violēter. ſil̓r ſpūs grauitatē accipit alteratōeꝫ vt ſi īgroſſeturvl̓ infrigidet̉. leuitatē accipit ſi calefiat rarefiat Etſolū ſpūs hoc leuitatē grauitatem hꝫ alteratōneꝫſed ex ꝯparatōne Si em̄ ſolū ẜm alteratōnē habere grauitatē vel leuitatē poſſit ſine violētia ꝯſtringi vel ꝯdēſari aut rarefieri Uidemus em̄ illa ſunt alteratōne grauia vel leuia continere ſe inuicē violeter vt leue a grauiori ꝯtineat̉ deorſum. graue a leuiori ſurſum. ſi ſpūs ſine violentia p̄t īgroſſari rarefieri extēdi remitti. manifeſtū ē ſolū alteratōe ē grauis leuis ſed ꝯꝑatiōeRecapitulādo ergo d̓t in qua ꝑte aīe exn̄s mouet corpus ꝓpter quā cām dictū ēExiſtimādū aūt cōſtare aīal quēadmodū ciuitatē bene legibꝰ rectā. In ciuitate em̄ quādoſolū ſtabilitꝰ fuerit ordo nihil opus eſt ſepara-

to monarcha quē oportebat adeſſe per ſingulaeorū que fiūt ſed ipſe quilibet facit que ipſiꝰ vtordinatuꝫ eſt. Et fit hoc poſt hoc propter conſuetudinem. In animalibꝰ aūt idem hoc propter naturā fit Et quia natū eſt vnūqͦdqꝫ ſicſtātiū facere ꝓpriū opꝰ vt nihil opꝰ ſit in vnoquoqꝫ eſſe aīaꝫ Sed in qͦdam prīcipio corporisexiſtēte alia qͥdem viuere eo ad nata ſunt. facere aūt ꝓpriū opꝰ propter naturāPoſtqͣꝫ in p̄cedentibꝰ determinauit. p. de pͥncipijs in motus aīaliū. hic ꝯn̄r ꝯꝑat motꝰ fiūt in aīali ab aīamotibꝰ eorū fiunt in ciuitate a monarcho. Et duo facitpͥº facit qd̓ dcm̄ eſt. recapitulat. ibi. Quō quidē igiturQuantū ad primū dicit exiſtimandū eſt aīal ad mo progreſſiuū ſe habere ſicut ciuitas bene ꝯſtituta legibus ordinata Sicut em̄ ciuitas ꝯpoſita eſt ex ꝑtibꝰ habētibꝰ ordinē ad inuicē ad aliqd̓ vnū. ſic aīal ꝯpoſitū eſtex ꝑtibus habētibꝰ ordinē ad īuicē ad aliqd̓ vnū. ſicutin ciuitate oēs ꝑtes recipiūt virtutē oꝑandi moduꝫ abaliquo vno bonū ſuū ordinant in bonū illius. ſic ē in aīali. oēs em̄ partes eius ꝟtutē modū accipiūt ab aliqͦ vnoet bonū ſuū ordināt in bonū illius Et ſicut videmꝰ in ciuitate qn̄ ordo policie ſemel bene ſtabilitus ē legē velſuetudinē. non oꝫ in oꝑatiōe eius ſit ſꝑ pn̄s monarchaẜm ſubſtātiā ſed qͥlibet facit ad ip̄m ꝑtinēt. ẜm ordinatū ē. vnū fit poſt aliud ꝓpt̓ ꝯſuetudinē vel legē. ſic ſil̓rin animalibꝰ accidit. ꝯtingit em̄ aīal ꝯſtitutū ē ẜm oēsſuas ꝑtes tūc q̄libet ꝑs naturaliter oꝑat̉ ẜm nata ē oꝑari Nec ncc̄e eſt aīam cuilibet ꝑti corꝑis pn̄teꝫ eſſe. ſaltemẜm ptātiuū. lꝫ ſit ncc̄ario pn̄s cuilibet ẜm eſſētiā. ſedpoteſtatiuū pn̄s ē vni parti. alie āt nate ſunt ſic poteſtatiue viuere moueri eo ꝯiuncte ſunt adunate illi partiin qua ē aīa. oꝑat̉ āt q̄libet ꝑs ꝓpoſitū opus ꝓpter naturaꝫ ꝓpter ꝯſuetudinēQuomodo qͥdē igitur mouētur volūtarijs.motibꝰ animalia et ꝓpter quas cauſas dcm̄ eſtHic recapitulat d̓t qn̄ aīalia mouent̉ motibꝰ volūtarijs et ꝓpter quas cās dcm̄ eſtMouēt̉ aūt et aliqͥbꝰ inuolūtarijs quedampartiū. plurimis aūt volūtarijs. Dico aūtinuolūtarios. vtputa qui cordis et qui pudēdi. Multotiēs em̄ apparēte aliquo tamēiubēte intellectu mouentur voluntarios ātvtputa ſomnū vigiliā reſpirationē qͥcūqꝫalij tales ſunt. nulliꝰ em̄ hoꝝ differētia ſimpl̓iē neqꝫ phātaſia neqꝫ appetitusPoſtqͣꝫ. p. determinauit in p̄cedēti capl̓o de cauſis motus volūtarij. hic ꝯn̄r determinat de cauſis motus inuolūtarij Et diuidit̉ in duas ꝑte In pͥma ponit intētōnē ſuā exequit̉ intētū. ibi Sed qm̄ ncc̄e Quantū ad pͥmā ꝑteꝫdicit ſicut aīalia mouētur motibꝰ volūtarijs. ſic ꝯtingitipſa moueri motibꝰ inuolūtarijs hoc ē motibꝰ volūtarijs. pluribꝰ volūtarijs mouētur qͣꝫ inuolūtarijs. Etexponit ſunt motꝰ īuolūtarij volūtarij dicēs motus inuolūtarij ſunt motꝰ fiūt ſenſuꝫ vel imaginatio ſed mediāte appetitu aīali vel intellectuali ſed naturali magis. ſicut ſepiꝰ ꝯtīgit in corde genitalibꝰ Cōtin-