De diuiſione Etatis in quattuor menbra
Et qꝛ etates in homine magis note ſunt ideo in hominenomina ſpecialia receperūt. Unde pͥma vocata eſt puerilis. ſcd̓a iuuētus ſiue virilis Tercia aūt vocatur ſenectusquarta et vltima ſeniū ſiue etas decrepita. Et harū etatūdrn̄e ſumūtur ẜm lune circulū ita ꝙ differētia circulationis lune eſt differētia etatū Unde luna cū pͥmo accēditureſt calida ⁊ humida per effectū ſicut prima etas. et curritvſqꝫquo efficit̉ dimidia. et talis eſt pͥma etas Et deindeab eo quo dimidia eſt vſqꝫquo fuerit plena eſt effectiuecalida et ſicca ⁊ tūc calido paulatim extrahēte humiduꝫefficitur etas calida ⁊ ſicca. ⁊ eſt etas ſcd̓a. Ab eo vero qͦplena decreſcit vſqꝫ quo fuerit media. fit frigida et ſiccacū ergo tūc cū humido egrediente deficit calidū eo ꝙ humor erat ꝓpriū ſubiectū caloris fit etas tercia que ē frigida et ſicca Cū vero declinauerit luna ab eo vſqꝫ ad finemlunatōis eſt frigida et humida. et tūc frigiditate inualeſcente inducitur humidū extraneū nō nutriēs vel augēsſed extrinſecus humectās quale eſt humidū phlegmaticū et ſic inducit̉ etas quarta ⁊ vltimaTerctum duotum eteQuare etatū drn̄e potius attēdūtur ẜm circuluꝫ lune qͣꝫſolis aut alicuius alioꝝ planetaꝝ. cū tamen ſol ſit planetarū p̄cipuus Solutō Alberti Hoc ꝓuenit ex eo qꝛ luna pͥncipatum habet in corporibꝰ terrenis. Et hoc ꝓptertres cauſas quarū due ſunt pͥncipales. Prima ē vicinitaseius ad hec inferiora. ea em̄ que nō multū diſtāt efficatihec inferiora mouēt. luna aūt eſt ꝓpinquiſſima nobis Secūda cā pͥncipalis eſt qꝛ cum luna ſit īfima in ea ꝯgregateſunt oēs virtutes mouētium ſuꝑiorū ⁊ ideo mare ⁊ omne humidū mouet ex ſeip̄a Unde ⁊ virtute luminis qd̓mutuat a ſole efficit̉ quaſi ſol ſcd̓s. breuit̓ explicās oꝑatones ſolis. Dico aūt breuiter explicās oꝑatōnes ſolis qꝛqd̓ ſol facit in anno ẜm variatōnē humorū ⁊ calorum. luna facit in mēſe vt dicit Areſtoteles in libro de aīalibusTercia cā eſt qꝛ luna eſt terreſtris nature et ideo obſcuritatē aliquaꝫ retinet etiam poſtqͣꝫ illuminat̉ a ſole. ꝓpter gͦmaterialitatē terream magis variat vt dicit ph̓us qͣꝫ aliqd̓ alioruꝫ corꝑm que ſunt in celo. Uerūtamen licet hecpͥncipaliter faciat luna motu ſuo iterato et lumine mutuato tn̄ virtus et lumina ſuꝑiorum nō ita vniūtur inferioribus ſtellis. qͥnetiam immediate attīgūt hec inferiora iō⁊ coadiuuāt corꝑa viuorum ad etatū differētias ⁊ īpedunt. ⁊ nō ſolum aſtra hoc faciūt. ſed etiā ſpacia celi nō ſtellata que gradus vocātur. ⁊ ideo vt dictū ē in libro ꝑigeneos ꝑiodus accipi debet in viuētibꝰ ẜm totiꝰ celi reductione in circulū. xij. domoꝝ in quibꝰ virtutes ⁊ debilitates inueniūtur ſtellarū ex hoc ꝙ adiuuant ſeip̄m vel īpediūt ad mouēdū ea que generātur in his inferioribꝰ. Etiam ad hmōi dr̄am facit equalitas vel inequalitas materie ſicut exp̄ſſe videtur in maſculo ⁊ femina. Femina em̄ꝓpter multū humidū dilatabile ⁊ interminabile citiꝰ pubeſcit qͣꝫ maſculus. qꝛ humidū citius terminat̉ qͣꝫ ſiccuꝫeo ꝙ calori termināti magis obedit ⁊ minꝰ repugnat qͣꝫſiccum Sed diutius calorē tenet ſiccum qͣꝫ humidū. ⁊ iōvir diutius generat. qͣꝫ femina ꝯciꝑe poſſit Propter qd̓ſtatutū d̓r fuiſſe regis ꝑſidis ꝙ nullus niſi iuniorē ſe duceret. ne ſi vetuſtiorē ſe ſumeret citius impediretur filioꝝprocreatio. qua impedita terra non bene populareturnec patria. defenſionem haberet nec reipublice ſtatus eſſꝫ
Quartum dubium eſt.Quare prima etas dicit̉ augēs ſubſtātiā ⁊ virtutemSolutio. Alb̓. Quia ꝟtutes in qͥbuſdam viuis ſunt tm̄vitales In quibuſdā vero cū his ſunt aīales Et ille qͥdeꝫq̄ ſunt vitales cuiuſmodi ſunt alens augēs ⁊ generās ſtiin pͥma etate debiles ⁊ diminute ⁊ ergo egent augmēto⁊ ita in prima etate non ſolum creſcit ſubſtātia viuētis ſꝫ⁊ ꝟtus. Oꝭ aūt virtus debilis ſit in eis ꝓuenit ex tribꝰinquit Alb. pͥmo ex īcōpletōe organoruꝫ Scd̓o ex multahumiditate. vnde nō eſt diu in eis ꝙ ipſa fuerūt humoret euaporatō quedā fumalis in ſemine vnde facta ſūt naturaliter. Tertio ex defectu quātitatis quia oīs virtuscreſcit ꝓprio ſubiecto creſcēte et decreſcit illo decreſcēteCuius ſignū ē ꝙ infantes abūdātes humore phlegmatico et indigeſto vomūt et ſanguināt frequēter. Animales āt virtutes in iuuētute cōfortari nō pn̄t ꝓpter multūfluxū humidi et debilitatē organoꝝ ipſoꝝ et aīaliū virtutum que nō permittūt fieri fortē anime ſenſibilis cōuerſionē ad formas cōceptas. nec ipſe forme pure ſūt neqꝫ ꝑmanētes ꝓpter multitudinē humoris et fluxum eiusAuintum dubium eſtQuomodo diuidit̉ etas pͥma. Solutio Alb̓. in quīqꝫꝑtes ſubdiuiſibilis eſt. pͥma eſt fluēs humido ⁊ vaporemulto. ſcd̓a ē quaſi plātatiua quorūdā organorū ex humido qd̓ exiccatū ⁊ paulatim terminatū eſt. tercia ē queconcutit ⁊ quaſi ſubijcit ⁊ domat ip̄m humorē vniuerſaliter ab inordinato motu vt ſtet ad facturam ſubſtātie ⁊quātitatis. quarta aūt eſt qn̄ iaꝫ calor p̄ualere incipit itaꝙ reſcindat ⁊ eijciat ſuꝑfluū. quita eſt qn̄ iam calor plenepualuit ⁊ cōuertit humidū ad pͥncipiuꝫ ficcitatis ⁊ hocfit qn̄ eſt in ſtatu fortitudinis in vltimo ſue quantitatisꝑfecte Iſte aūt drn̄e in homine magis note ſunt: ⁊ haruꝫpͥma vocat̉ infantia eo ꝙ tūc ꝓpter fluxū multum humidi nec ſignificatiōes ꝟborū attendat neqꝫ formare poteſtmollicie organorū ⁊ humiditate īpedita. debilitato cratere lacteo. vt d̓t Plato. eo ꝙ nuper fuit humor lacteusſpermatis ⁊ ſanguinis mēſtrui ⁊ ſpūs qͥdam voporabiliter in ꝑtibus ſpermatis inuiſcatus Scd̓a aūt vocat̉ dentiū platatiua q̄ eſt qn̄ gingine implent̉ dentibꝰ eo ꝙ calorqͥ ex natura aſcendit in ſuꝑioribꝰ fortior eſt īcipit cōducere ꝑtes ficcas ſparſas in humido ſeminali ⁊ nutrimētali⁊ ex eis incipiūt indurare ꝑtes oſſium ⁊ dura formare. ⁊ideo ſapiētes medicorū p̄cipiunt ne pueris permittat̉ ꝙmaſticent in illa etate aliqd̓ durū qm̄ ſciunt ꝙ calor īcipitiam apprehēdere ꝑtes ſiccas ⁊ in ipſis acui ⁊ excitare pruritū in ginginis. ꝓpter qd̓ pueri omnia q̄ apprehēdunt oriſuo applicat vt fricent pruritū ginginarū ⁊ qn̄ durū diu⁊ ſepe confricāt euaporat materia dētium. ita vt fiāt autedētuli aūt debiles adquirūt dētes aut in pͥma aūt in 2dētium plātatione Et qͣꝫuis forte hoc nocumētū in iuuētute nō ꝑpēdunt vtiqꝫ tn̄ in ſenectute quando ꝟtus deficit cā ſubſtātia Sil̓r autē eſt in omnibꝰ viuis eo ꝙ oīa viua ex humido terreſtri ꝑmixta habēt generatiōem ꝑ calidū qd̓ eſt humidi radicalis formatiuū terminatiuū ⁊ exiccatiuū. Tercia etas vocat̉ in hominibꝰ equalit̓ cōcuſſiua eo ꝙ in hac concutit̉ humidum ⁊ incipit ſubijci ⁊ acuicalidū ex quo generat̉ pruritus Precipue in locis ad quedeclinat cibꝰ ſicut in inguine tn̄ adhuc nihil ex humidoreſcindit̉ vel reſecatur Quarta vocat̉ etas pubertatis in