De morte et vita. et de Inuētute et ſenectute.
pn̄t eleuari aut deprimi ad attractionē refrigeratōnis. hͦautem nō facto. non accidit refrigeratō propter quod calidum ſuffocatur ⁊ animalia moriūtur vltimo expirādoExpiratō em̄ eſt vltimo motus in ipſisGeneratō quidē igit̉ eſt prima ꝑticipatō incalido nutritiue anime. vita aūt māſio huiusIuuētus aūt ē prime refrigeratiue ꝑticule augmētatio. Senectus aūt huius detrimētū. actiue aūt horū medium. mors aūt ⁊ corruptō violenta quidē calidi extīctio et marcor. Corrūpetur aūt vtiqꝫ propter ambas has cauſas. Queautē ẜm naturā eiuſdē huiꝰ marcefactio propter tēporū lōgitudinē facta et ꝑfectiſſima. plantis qͥdem abauſis. in animalibꝰ autem vocaturmors. Huius aūt que qͥdem in ſenectute mortis marcedo particule ꝓpter impotētiā refrigerandi a ſenectute Quid qͥdem eſt generatio etvita et mors. et propter quas cauſas inexiſtūtanimalibus. dictū eſt Palam aūt ex his et ꝓpter quam cauſā reſpirantibꝰ quidem animaliūſuffocari accidit in humido. piſcibus aūt in acre His quidē em̄ per aquā refrigeratio fit. hisaūt per aerem quorū vtroqꝫ priuātur permutātia loca. Cauſa itaqꝫ motus his quidē branciarum. his aūt pulmonis quibus eleuatis et depoſitis hec quidē et expirant et inſpirāt. hec autem ſuſcipiuūt humidum et emittunt. Adhucaūt cōſiſtētia organi hunc habet modūHic cōſequēter in hoc ſecūdo capitulo aſſignat rationē iſtorū Et ſubdiuiditur in tres ꝑtes. In prima aſſignat ratōnē ſeu diffinitōem generatōis et vite. In ſecūdaaſſignat rationē iuuētutis et ſenectutis. Ibi. Iuuentusaūt. In tertio aſſignat rationē mortis. Ibi. Mors aūtQuātum ad primā partem dicit ꝙ generatio de qua ſermo ẜm ꝙ contracta eſt ad certā naturam viuentium. eſtprima participatio nutritiue anime cum calido ſibi proportionabili. Uita aūt dicitur eſſe manſio ſeu permanētia huius ſcꝫ anime. Iuuentus ē prime refrigeratiue ꝑticule augmentatio. Senectus vero eſt detrimentum illius particule. Status autē dicitur tūc mediū in quo necdeficit nec proficit Mors ſcꝫ violēta eſt extinctio calidi ſiue marcor Fit em̄ mors propter vtrāqꝫ cauſam. extinctōem̄ calidi fit a frigido. ⁊ cum ſic extinguitur calidū morit̉viuens. Alio modo fit violēta mors corruptōne que eſtmarcor. ⁊ fit ꝑ fortificatōeꝫ calidi corrūpentis ſuum ſubiectum humidū ⁊ per cōſequens ſeip̄m conſumentis. etſic calidū extinguitur marceſcēdo. Mors aūt naturaliseſt marcefactō calidi naturalis propter lōgitudinem tēporis facta ⁊ perfectiſſima. Et iſta marcefactō in plantisd̓r abauſis In animalibꝰ autem mors naturalis. Morsvero illa que accidit in ſenectute eſt marcefactio calidi inparte refrigeratiua propter impotētiam refrigerādi queaccidit in ſenectute propter lōgitudinem tēporis. Recapitulando ergo poſt hec omnia. dicit ph̓us ꝙ nūc dictumeſt quid eſt generatō. quid mors. ⁊ propter quas cauſas
iſta inſunt animalibꝰ. manifeſtuꝫ etiaꝫ eſt ex dictis ꝓpterquā cauſam animalia reſpirātia ſuffocātur in humido. etpropter quā cauſam piſces ſuffocātur in acre. Quia animalibꝰ reſpirātibus fit infrigidatio per aerem piſcibusvero per aquam Cū aūt reſpirantia ponuntur in aqua etpiſces in aere nullū illoruꝫ habēt vnde fit eis refrigeratōſufficiēs. ⁊ ideo propter defectum infrigidatōis moriuntur ⁊ ſuffocātur Manifeſtum ergo eſt ex dictis ꝙ cauſainfrigidatōis in animalibꝰ eſt motus brāciarum in habētibꝰ brācias. ⁊ motꝰ pulmonis in habētibꝰ pulmonē. pulmone em̄ eleuato habētia ipſuꝫ īſpirāt. depreſſo aūt ipſoexpirāt Similiter eleuatis brācijs piſces ſuſcipiūt aquāet depreſſis emittūt. Et preterea manifeſtum eſt ex nuncdictis ꝙ ſubſiſtētia organi hunc habet modū qͥ dictus ēInciont ouoīa PrimūAn mors ⁊ generatio coīa quedam ſint omnibꝰ animalibus Solutio Sic ẜm genus. ſpē aūt differūt. generatio em̄ eſt via in ſubſtātiam ⁊ ideo rationē et ſpeciem ſumit a ſubſtātia genita ad quaꝫ eſt. Mors vero eſt via aſubſtātia. priuatō autem ſpeciem ſumit ex habitu. ideocorruptō ratōem et ſpeciem ſumit ab eo qd̓ corrūpit̉. Siergo cōſiderētur animalia vnius ſpeciei generatio taliuꝫeſt vna ẜm ſpeciem et ſimiliter corruptō taliū Si differātſpecie et cōueniāt genere. ſpecie etiā differūt generatōestaliū ab inuicem. ⁊ ſimiliter corruptōes taliū adinuicemgenere cōueniūt et hoc ẜm gradus maioris vel minoriscōmunitatis Et hec quidem dicēdo. et vnitas generatōnis et mortis dicitur eſſentialis. accidētalit̓ aūt variant̉generatōes q̄ eiuſdē ſpeciei ſtꝭ penes naturale ⁊ violētū.Secundum ouorum eliAn ſit aliqua mors naturalis ⁊ aliqua violēta. Et videtur ꝙ nō Quia omnis corruptō eſt violēta qꝛ eſt cōtranaturaꝫ forme ⁊ eius qd̓ corrūpitur. vnde natura abhorret corruptōem ſicut nō eſſe tanqͣꝫ malum ⁊ illud quod ēſue naturali perfectioni cōtrarium Solutio Sic vt dicit ph̓us in littera. qꝛ mors naturalis eſt cuius principium eſt intra totū vel in partis cōſiſtentia eius qd̓ corrūpitur. ⁊ hāc appellat Areſtoteles quinto phyſicorū. fatatam ⁊ naturale Mors autem violēta eſt a pͥncipio extrinſeco ſic̄ q̄ fit interemptōe Et licet proprie loquēdo de violento. mors nō dicatur violenta. ſicut nec aliquis motusad formā poteſt dici proprie violētus. dicitur tamen aliquo modo mors violēta reſpectiue in ordine ad eam queomnino fit a pͥncipio intrinſeco Quot modis autē morsnaturalis dicitur ſcꝫ a natura materie tantum. vel formetantū. vel vtriuſqꝫ. vel a natura ꝑticulari tantum vel vniuerſali tantū vel ab vtraqꝫ. latius determinari ſolet circaqͥntum phyſicorū Ad ratōem dicēdum ꝙ et ſi corruptio nō ſit naturalis a natura forme quam pͥuat vt probatargumētum. eſt tamen naturalis a natura materie. quiamateria eſt in potētia naturali taꝫ pͥuationis qͣꝫ forme. etꝑ cōſequēs corruptio ſic dicitur naturalis nō ſolum a natura materie in ſui nuditate accepte. ſed a natura materie diſpoſite ꝑ forme formabilis inchoatiōem cum ſuꝑadditis diſpoſitōibꝰ materie qͥbꝰ diſponit̉ ad aliā forma habēdā ⁊ indiſponit̉ in ordine ad formā habitā.Tercium dubium eſtQuare aīalia q̄dā circa mortē naturalē eis īminētē letāt̉.