Liber de longitudine et breuitate vite
actꝰ int̓ranſitiuꝰ eiꝰ in corꝑe. vn̄ vita nihil aliud qͣꝫ diffuſis formalis q̄ ſe formal̓r cōicat corꝑi. ſicut eē eſt diffuſioforme ⁊ cōio qua ſe forma cōicat materie. Et ꝓpterea ſicut lux lumen ⁊ lucere eandē formā nomināt drn̄ter. qꝛlux nominat eā ẜm ſe. ⁊ lumē diffuſam in luminoſo ſiuein eo qd̓ luminat̉. Lucere ꝟo nominat eiꝰ eſſentiale agere. Ita aīa. vita. ⁊ viuere. dicūt vnā naturā. ſꝫ nō eodemmō. qꝛ aīa nominat hāc ẜm ſe. ⁊ vita diffuſionē ip̄ius ineo qd̓ eſt aīatū. Et viuere d̓t eē aīe eſſentialē actū. qͥ actus qꝛ ē actus formalis aīe ſicut forme. iō realiter ab eanō diſtinguit̉. ſꝫ ē actus eius intranſitiuus vt dictū eſt.Forme em̄ actus formalis ſꝑ intranſitiuꝰ ē. Secꝰ āt eſtde actōe eiꝰ effectiua. qꝛ effectꝰ ſeu actio eiꝰ effectīa realiter ab aīa agente diſtinguit̉. Et qn̄ d̓r. Cauſa eſt ad cuius eē ſeqͥtur aliud. gͦ effectus forme ē aliud. ſicut effectꝰaliaꝝ cauſaꝝ. ⁊ maxime cauſe efficientꝭ q̄ d̓r efficere qͣſiextra ſe facere. Dd̓m ꝙ effectus totalis hoc eſt totū cōpoſitum eſt aliud a qualibet cauſarum. Sed ꝑtialis etꝓportionatus cauſalitati cuiuſlibet cauſe. non eſt aliudreſpectu cuiuſlibet cauſe. immo effectus cauſe formalis ſemꝑ ē cauſe formali idē in re. lꝫ nō in modo eſſendi.Et magꝭ in mō eſſendi idē ē qn̄ accipit̉ vt ē forme ẜm ſeſicut ⁊ eſſentie qͣꝫ informātꝭ materiā vel vt ſuꝑ materiādelate qd̓ ē eē exiſtentie. Ueꝝ eē ſicut ⁊ vita ꝓpriū eſt forme totius ⁊ ꝓprie. lꝫ originaliter ⁊ radicaliter ſit formeꝑtis Ad terciā ptꝫ ſol̓o ex dictis. qꝛ lꝫ vita ſcd̓a nō ſitactus ꝯtinuꝰ. tn̄ vita pͥma actus ꝯtinuus ē ꝯtinuitatenō ſucceſſionis ſicut motꝰ. cū vita pͥma ſit potius terminus motꝰ ſeu mutatōis aut qͥes in termino mutatōnisvel motꝰ. ſꝫ d̓r ꝯtinuꝰ negatiue. qꝛ ꝑ ꝯͣriū nō interruptꝰ.ſcꝫ ꝑ morte. Nec ꝓprie d̓r vita pͥma eē ꝯtinua ꝓpter tp̄sꝯtinuū qͦ durat. qꝛ eē viuū ꝓprie nō mēſurat̉ tꝑe. ſꝫ potiꝰmenſurat̉ nunc tꝑis. ẜm ꝙ ẜm ſub̓am idē manet in tototꝑe toti tꝑi ꝯtinuitatꝭ rōnem p̄bendo. Ad quartamdd̓m ꝙ nob̓ hic ſolū ſermo ē de vita ꝓut ē eē viuentiū generabiliū ⁊ corruptibiliū ⁊ hec definita eſt. ⁊ nō in ſua cōmunitate maxima. qͣ ſe extēdit ad actū formalē cuiuſlibꝫforme formā pure naturalē ſuꝑgredientꝭ qm̄ ſic etiā diuidit̉ in vitā creatā ⁊ increatā. Increata ē oīno intrāſitīaꝑ oēm idētitatē viuificantꝭ ⁊ viuificati ⁊ in creatā. Ethec ſubdiuidit̉. qꝛ q̄dā ē forme informātis actꝰ q̄ hic definita ē vbi viuificans forma ⁊ viuificatū nō ſolū diſtinguunt̉. ſꝫ ⁊ tꝑaliter diſtant ⁊ ſeꝑabilia ſunt Alia ē formeforis manentꝭ. forme īmaterialis actꝰ ⁊ ẜm mentem dn̄iAlberti ip̄ius ꝓportionabilis materie eſt tāqͣꝫ ſuſcipientis ⁊ viuificati. ſicut forme ē tāqͣꝫ dātis ⁊ cōicantꝭ. vn̄ inhn̄tibꝰ vitā hmōi lꝫ viuificans ⁊ viuificatū diſtinguant̉.nō tn̄ diſtant. In ꝑpetuis em̄ eē ⁊ poſſe nō diſtant. Corporibꝰ āt celeſtibꝰ hec vita ꝓprie nō ꝯuenit ſubiectīe qm̄forme ſeꝑate ea nō informant ẜm ꝓbabiliorē ſnīam Improprie tn̄ aliqͦ mō vita eis ꝯuenit inquantū ꝑ naturamhabilia lunt ad motū quo a ſeꝑatis ſubſtantijs mouent̉.et ſic ẜm qͣndā ꝑticipatōem improprie poſſunt dici viuavita ſcd̓a. ſed nō ꝓprie. Et ẜm inferiorē quendā moduꝫhec inferiora om̄ia ſaltē pure naturalia que a celo ſic aīato ⁊ viuo mouent̉. ⁊ intra ſe habent aliquod ſui motuspͥncipium dicunt̉ viuere ⁊ vitam habere. Dico pure naturalia. qꝛ alia aīata formaliter ꝓprie dicuntur viuereAd vltimā dd̓m ꝙ vita nō eſt motus. vt ꝓbat argumentū. ſed tn̄ d̓r actus non ſterilis. ſed fecundus. qꝛ viteſcd̓e pͥncipiū. ſicut vigilās nō d̓r qͥ oꝑat̉. ſꝫ qͥ ꝓxime diſpoſitus eſt ad hoc vt ẜm ſenſus oꝑetur.
Tercium dubium eſtUtꝝ mors ſit pͥuatio vite ex corruptōe ꝓportōnis q̄ eſtinter viuificans ⁊ viuificatū ꝓcedens Et videt̉ ꝙ nōQuia ꝑ mortē ſꝑ nō corrūpit̉ aīa cuiꝰ ꝓpriꝰ actꝰ intrāſitiuus eſt vita. gͦ nō ē mors pͥuatio. Ans pꝫ de aīa rōnali. Etiā forma nō corrūpit̉ ſicut nec generat̉. PretereaMors nō ē pͥuatio vite. qꝛ qͥ morit̉ viuit Sol̓o Sic.vt d̓t Alb̓tꝰ Pro qͦ aduertendū ẜm eundē Alb̓tū ꝙ vita ꝓprie dicta ſuꝑius definita. lꝫ nō ſit tria q̄dā ſeꝑata. tn̄tripl̓r ītelligit̉. videlꝫ pͥmo in cā vite .ſ. in aīa cui nō opponitur mors. Scd̓o ꝯſiderat̉ vt ē ī fluxū ab ip̄a aīa ⁊ nechuic vite opponit̉ mors. eo ꝙ illa magꝭ eſt aīe qͣꝫ corꝑis.Sicut fluxꝰ luminis potius ē ſolis qͣꝫ aeris recipientisTercio Uita ē vita ꝑticipata corꝑi ⁊ adherēs ei ſicutforma formato. Et lꝫ vitā ſic ꝯſideratā tripl̓r intelligamus. tn̄ hͦ nō ē niſi ẜm intellectū. ⁊ nō ẜm rem. qꝛ ẜm reꝫꝓ certo nō ē niſi vna ⁊ eadē. ⁊ vite ſic tercio mō ꝯſiderate pͥuatio eſt mors. ⁊ eā pͥuat ⁊ nō aliā quālibet. vl̓r devita loquēdo. Nā vite increate nihil ē oppoſitū. vite create intellectuali opponit̉ annihilatio Forme āt pure naturali vt ſuā materiā informāti opponit̉ corruptio Morsgͦ ē vite ꝓprie dicte (de qͣ ſermo) pͥuatio. pͥuans nō actuꝫtm̄. ſꝫ actū ⁊ aptitudine ad vnā ⁊ eandē formā. Eſt ātpͥuatio vite de qͣ ſermo nō vite ſcd̓e. ſaltē ꝑ ſe ſꝫ pͥme Perſe dico. qꝛ ceſſante om̄i vita ſcd̓a in viuēte aīa ſeꝑatur acorꝑe. qꝛ cū deꝰ ⁊ natura nihil faciāt fruſtra ip̄a in corꝑefruſtra nō manet. Si tn̄ placeat extēdere mortē ſic̄ vitātūc oꝑtꝫ dici ꝙ ſicut mors pͥma ē pͥuatio vite pͥme. ita ponit̉ mors alia q̄ ē pͥuatio vite ſcd̓e. ⁊ hec ꝑfecta non ē niſifuerit cuiuſlibet vite ſcd̓e. hͦ eſt cuiuſlibet oꝑatōis aīaticorꝑis pͥuatio. Hec gͦ pͥuatio vite pͥme de qͣ ſermo d̓r ꝓcedens ex corruptōe ꝓportōis q̄ ē inter viuificās ⁊ viuificatū. qꝛ ſicut d̓r. viij. ph̓ycoꝝ. inter motorē ⁊ ſuū mobile ē ꝓportio qͣ ſe hꝫ motor ad mobile. ⁊ ecōuerſo mobilead motorē. ⁊ ea corrupta ceſſat motꝰ ⁊ qͣ ſaluata manetmotꝰ. qꝛ gͦ corpꝰ indiſponit̉ ꝑ alteratōem q̄ d̓r corruptōẜm eē. iō ꝑ alteratōem illā ſoluta ꝓportōne ſeqͥtur morsq̄ d̓r vite pͥuatio Ad rōes Ad pͥmā dd̓ꝫ ꝙ cū vita deq̄ ſermo tripl̓r ꝯſiderabil̓ ſit mō ſupͣ dicto nō ē in oībꝰ viuētibꝰ corruptibil̓ ẜm quēlibet illoꝝ triū modoꝝ. Sꝫ inqͥbuſdā tm̄ qͣꝫtū ad terciū modū ꝯſiderādi. vt pꝫ de vitahumana. Nā aīa rōnal̓ q̄ ē ſub̓alit̓ hec vita nō ē corruptibil̓. niſi ẜm modū ⁊ actu qͦ īfluit corꝑi dādo ſibi eē ⁊ nōẜm ſub̓am ⁊ rē. In oībꝰ āt alijs aīatꝭ ⁊ viuētibꝰ corruptibilibꝰ vita oībꝰ modis corruptibil̓ ē. Dico ī viuētibꝰ corruptibilibꝰ. qꝛ ſi loqͣmur de vita ꝓut ꝯuenit ſubſtātijsſeꝑatꝭ. ip̄a ē īcorruptibil̓ ẜm ſub̓am ⁊ actū. Et ſi dicamꝰcorꝑa celeſtia viuere ſiue ꝑ informatōem vt qͥdam (ꝫ minus ꝓbabiliter) ſiue ꝑ aſſiſtentiā. ſimil̓r ip̄a non erit corruptibilis neqꝫ ẜm ſubſtantiā neqꝫ ẜm actum. Uerūtn̄nō eſt aīa. qualiſcūqꝫ fuerit. ſicut nec forma. corruptibil̓ꝓprie. ſicut illud quod. ſed ſicut id quo. vt ſolet dici circapͥmum phyſicoꝝ. qꝛ totum cōpoſitū eſt quod in veritate generatur ⁊ corrumpit̉. Ad ſcd̓am dd̓m ꝙ hic accipitur mors nō ꝓ mutatōne ſimplici ⁊ ẜm ſe. neqꝫ cumimplicatōne alteratōnis p̄uie. qꝛ ſic mors opponit̉ pͥuatiue generatōni dupl̓r ſic ꝯſiderabili. generatōni dico nōquarūlibet reꝝ. ſed viuētiū dūtaxat. Sꝫ accipit̉ h̓ morsꝓut ē terminꝰ corruptōis viuētiū. ſicut nō eē ē terminꝰcorruptōis reꝝ qͣrūlibet ⁊ appropͥate reꝝ pure naturaliū