Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Li. de ſomno et vigilia Tractatus tercius

Epilogādo ergo ex oībus his cōcludit dicta in tribꝰ histrac̓tatibus dicens. Quid igitur ſit ſomnus. quid ſomniū. propter quā cauſam accidit vtrūqꝫ. de diuinatione que fit per ſomniū dictum eſt.Incidūt dubia. PrimūUtrū ſit aliqͣ ars ſeu ſcīa diuinādi ſomnia. Sol̓o. eſtſcīa q̄dam ars diuinādi ſomnia. ſed non humana niſidebiliſſima. imꝑfecta. atqꝫ difficilis. Primū patꝫ teſtimonio Socratis mgr̄i Platōnis. Qui ſomniū inſtructꝰplatonē puerū in diſcipulū aſſumpſit. Fert̉ em̄ refert Albertus Socrates ſomniū habuiſſe cuiuſdā cygni pullus ex altari ẜm ritū academicoꝝ ꝯſecrato volauerit ineiꝰ gremio reſederit poſtea volatu pēnis celuꝫ tetigeritcanore muſico auditus hoīm deorūqꝫ mulcēs. Et hocſōniū in academia in ꝯuetu ſocioꝝ referret. ecce apparuitquidā Hermon noīe. platōnē puerū offerēs imbuendū.quē Socrates reſpexiſſꝫ ingeniū eius tanqͣꝫ ꝓphetaex exteriori facie ꝯſpicatus fuiſſet. ad ſocios clamauit dices cōteſtans Platōnē puerū illū eſſe cygnuꝫ ſibi perſomniū viſus fuerat in altari. cupidini deo academie ꝯſecratū ⁊c̄. Iſte etiam Socrates ſcīam diuinatōis in ſomnijs magnifice extollens fert̉ exclamaſſe. O viri atheniēſes ph̓i abſit a me vt hāc noſtrā quaꝫ exꝑti eſtis ſomnia falſam dicā eſſe ſcīam. Sed me hanc vt diuina ignorare. humanā me ſcire exiliter ꝓfiteor. Et vt verū dicā ſolū me ſcire arbitratus ſum qꝛ ignoro eo ſcīam ſantoꝝ deoꝝ nondū ſum adeptus. Preterea idē ꝯfirmatur auctoritate ph̓i qui hāc ſcīam nobis vtcūqꝫ tradiditſupponēs eam eſſe. Qd̓ rōne ſic oſtendit̉. Eſt ſcīa diuinādi ex aſtris pͥmis ex aſtris ſcd̓is .ſ. ex nubibꝰ ⁊c̄. eſt ſcīadiuinādi ſomnia. ꝯn̄tia pꝫ a ſil̓i. Scd̓m pꝫ ſcꝫ non ſithumana niſi debilis imꝑfecta. qꝛ cuiuſlibet vere ſcīe humane due ſunt p̄cognitiones. Quaꝝ prima d̓r cognitioprincipioꝝ neceſſarioꝝ cōplexoꝝ. Alia vero eſt p̄paratio in nobis vt dicunt arabes que eſt acceptio terminorPrincipia em̄ cognoſcimus inquantū terminos ſimplices apprehendimus ſenſuū ammiſtratione. Ad diuinationis aūt ſcīam nulla p̄exiſtit talis p̄cognitio in nob̓ Immo quod plus eſt diuinatōis ſcīa ſicut poteſt eſſe effectus demōſtrationis. ita nec ſyllogiſmi dialectici. vt dicat̉ſcīa diuinatiua ſomnia opinio. ſyllogiſmū dialecticuꝫvel inductōem dialecticā genita. em̄ eſt aliqͣ via perſuaſionis ꝓbabilis ſi luna alterari videat̉ alicui ſomniū ex hoc augmentuꝫ ſequat̉ fortune. vel ſi ſol videat̉eclipſari diffuſio fame poteſtatꝭ debeat minorariem̄ oīs ꝓbatio ſit aut ex vl̓ibus veris ex toto. vel in pluribus. ſicut eſt hec ꝓpoſitio. Oīs mater diligit filiū. ad opinionē p̄dicte diuinatōis neutro poſſumus deuenire.tal̓ em̄ eclipſis ſolis lune mutatio videt̉ ſe habere vtvl̓e vel ꝑticulare ad felicitatē vel infelicitatē. Si aūt dicatur metaphorice ſil̓itudinē accipiēda ſtꝭ. hoc eſt incōueniēs Quia peccatū eſt in ꝓblematibꝰ vocare plata hoīem. aſinuꝫ vas. Preterea. ſcīa humana eſt a rebꝰcauſata. ſed ea de qͥbus fit diuinatio ſtꝭ talia pn̄t habere ſpēm in nobis. cōtingit ꝑfectaꝫ veram eſſe innobis diuinādi ſcīam vel etiā opinionē. ſed ſolū quandaꝫcōiecturalē ſuſpitiōem. Secus eſt de ſcīa alioꝝ ſcilꝫ dei etſpirituū. qm̄ ſcīa taliuꝫ potius eſt reꝝ cauſa vel cauſe ſil̓isquantū ad ſub̓am habitus ſciētifici eſt ſpēs qͣꝫ ſit a rebꝰcauſata. Terciū pꝫ. qꝛ nullus vt d̓t Alb̓tus adhuc appa

ruit de diuinādi ſomnia ſcīaliter ſatiſfaceret ſtudioſis. īmo in hoc ipſoꝝ peripateticoꝝ ꝟba intantū variāt̉ fere a ꝓpria ſecta recedāt afferētes documēta ad ꝓpoſitum que ſunt de ſchola ſtoicoꝝ epicuroꝝ. Naꝫ qͥdamperipateticoꝝ attribuūt dijs immortalibꝰ platoniciset ſtoicis. Quidam hoc attribuūt ſubſtātijs alijs ſuntprincipia rerū rebꝰ ip̄is ſil̓ia ſicut epicuri. Et hoc ip̄m qd̓Areſtoteles peripateticoꝝ pͥnceps de diuinatōe d̓t imꝑfectum eſt. habēs in ſe plurimas dubitatiōes breuedem eſt. Dico aūt breue. qꝛ carēs ꝓbatione. parū em̄ habens ph̓ie. videt̉ quedaꝫ narratio. nec ſpēs ſomnioꝝ necꝓbatoꝝ ſomnioꝝ aliqd̓ ſentiēdi in ſe cōtinens. Imꝑfectum vero eſt qm̄ licꝫ ſine magicis aſtronomicis poſſit ars interp̄tandi ſomnia ab aliqͦ adipiſci. Tamen ex ſolis phyſicis ſufficiēter ſciri p̄t ex qͥbus qualibꝰ ſimulacrꝭcōſiſtit ſomniū qd̓ debet diuinatio. hoc ab Areſtotele nec a ph̓oꝝ quoqͣꝫ determinatum inuenit̉. Plurimasetiā hꝫ dubitationes. qꝛ incerta relinqͥtur taliū ſomniorū. Nec etiā eius qd̓ ſcꝫ ſil̓itudines inſpiciens eſt iudexſomnioꝝ determinat modū cām. Uerūtamen hoc qd̓d̓t ph̓s plus appropinquat veritati qͣꝫ qd̓ an̄ vel poſt aliqͥs de diuinatōne ſomnioꝝ ſcripſit cuius ſcripta ad nosdeuenerūt. Porro ſi aliqͥs inſpiciat de hoc aliqui phyloſophyce loquētes dixerūt tantā inueniēt diuerſitatē ipſa diuerſitas ſermonū difficultatē on̄dit materie Et cuꝫhoc dubietatē in his que ab eis tradita ſunt demōſtrat.et dubia dicant auctores ex eoꝝ dictis doctrina haberi poteſt. Un̄ Auicēna Algazel Abhamidiū nonoīa inter ſe ꝯcordāt ſil̓ improbant̉ a rabbi moyſe egypto. Si qͥs aūt Tulliuꝫ legerit ad ſcd̓m librū de naturadeoꝝ qui de diuinatione intitulat̉ inueniet ille cuꝫ nullodictoꝝ ꝯcordat p̄nominatoꝝ. Simil̓r etiam ptꝫ de Socrate qui fidem magnam ponebat in diuinatōne ſomniorum afferens vnā de p̓ncipalibꝰ ſcientijs. Illi tn̄cordat Plato ſicut diſcipulus magiſtro Et totū iſtd̓intelligendū eſt de ſomnijs ab extrinſeco ſunt in nobiset de his in nobis ſunt cauſa ſe vel ſignū reſpectufuturoꝝ aut occultoꝝ euentuū. qm̄ talia ſomnia ſuntcauſe ſe vel ſigna ꝓbabilia in ſomniante ꝯtingit multa ꝓbabiliter occulta videre intelligere. ſicut medicus ex tactu pulſus iudicat ꝓbabiliter de ꝯplexionequalitate eiꝰ. ſic etiā bonꝰ ſomni interpres ex illis ſomnijs ꝓbabiliter p̄t de occultis diuinādo aliqua p̄dicere.Et qꝛ ſcīa diuinandi ſomnia eſt futuroꝝ ꝯtingentiuꝫ.ideo p̄t diuinatio fit talia ſomnia eſſe certa infallibilis. ideo etiā nec poteſt eſſe vera ſcīa.Secundum dubium eſtUtꝝ ſit ſcīa diuinādi ſomnia ſpeculatīa vel practicaPro ſolutōe Notādū lꝫ ſpeculatīa practica ſcīain ꝯueniāt. qꝛ ꝑficiūt ītellectū In tn̄ dn̄t. qꝛ pͣctica ēꝑfectīa ītellectꝰ ẜᵐ dirigit volūtatē in oꝑe. elicito eiusvel īꝑato alteriꝰ pone qͣꝫ ītellectꝰ. ſic̄ artes mechanice etſcīa moral̓ ꝑficiūt ītellectū ẜm dirigit volūtatē ī actionibꝰ factionibꝰ Dico alteriꝰ pon̄e qͣꝫ ītellectꝰ. qꝛ ſcīa ꝑficit intellectū ad actū volūtatꝭ imꝑatū elicitū ip̄iintellectꝰ ſunt arguere. ſyllogiſare. definire. cōponere.et diuidere ⁊c̄. ē dicēda practica. ſꝫ ſpeculatīa. ſaltem ſpeculatōe exercita. Speculatiua ꝟo ꝑficit intellectum ẜm ſe non in ordine ad voluntatis actum elicitum vel imperatum alterius potentie qͣꝫ intellectus.