Li. de ſomno et vigilia Tractatus tercius
Epilogādo ergo ex oībus his cōcludit dicta in tribꝰ histrac̓tatibus dicens. Quid igitur ſit ſomnus. ⁊ quid ſomniū. ⁊ propter quā cauſam accidit vtrūqꝫ. ⁊ de diuinatione que fit per ſomniū dictum eſt.Incidūt dubia. PrimūUtrū ſit aliqͣ ars ſeu ſcīa diuinādi ꝑ ſomnia. ¶ Sol̓o. eſtſcīa q̄dam ⁊ ars diuinādi ꝑ ſomnia. ſed non humana niſidebiliſſima. imꝑfecta. atqꝫ difficilis. Primū patꝫ teſtimonio Socratis mgr̄i Platōnis. Qui ꝑ ſomniū inſtructꝰplatonē puerū in diſcipulū aſſumpſit. Fert̉ em̄ refert Albertus Socrates ſomniū habuiſſe ꝙ cuiuſdā cygni pullus ex altari ẜm ritū academicoꝝ ꝯſecrato volauerit ⁊ ineiꝰ gremio reſederit ⁊ poſtea volatu pēnis celuꝫ tetigeritcanore muſico auditus hoīm deorūqꝫ mulcēs. Et cū hocſōniū in academia in ꝯuetu ſocioꝝ referret. ecce apparuitquidā Hermon noīe. platōnē puerū offerēs imbuendū.quē cū Socrates reſpexiſſꝫ ⁊ ingeniū eius tanqͣꝫ ꝓphetaex exteriori facie ꝯſpicatus fuiſſet. ad ſocios clamauit dices ⁊ cōteſtans Platōnē puerū illū eſſe cygnuꝫ qͥ ſibi perſomniū viſus fuerat in altari. cupidini deo academie ꝯſecratū ⁊c̄. Iſte etiam Socrates ſcīam diuinatōis in ſomnijs magnifice extollens fert̉ exclamaſſe. O viri atheniēſes ⁊ ph̓i abſit a me vt hāc noſtrā quaꝫ exꝑti eſtis ꝑ ſomnia falſam dicā eſſe ſcīam. Sed me hanc vt diuina ignorare. ⁊ humanā me ſcire exiliter ꝓfiteor. Et vt verū dicāhͦ ſolū me ſcire arbitratus ſum qꝛ ignoro eo ꝙ ſcīam ſantoꝝ deoꝝ nondū ſum adeptus. Preterea idē ꝯfirmatur auctoritate ph̓i qui hāc ſcīam nobis vtcūqꝫ tradiditſupponēs eam eſſe. Qd̓ rōne ſic oſtendit̉. Eſt ſcīa diuinādi ex aſtris pͥmis ⁊ ex aſtris ſcd̓is .ſ. ex nubibꝰ ⁊c̄. gͦ eſt ſcīadiuinādi ꝑ ſomnia. ꝯn̄tia pꝫ a ſil̓i. Scd̓m pꝫ ſcꝫ ꝙ non ſithumana niſi debilis ⁊ imꝑfecta. qꝛ cuiuſlibet vere ſcīe humane due ſunt p̄cognitiones. Quaꝝ prima d̓r cognitioprincipioꝝ neceſſarioꝝ cōplexoꝝ. Alia vero eſt p̄paratio in nobis vt dicunt arabes que eſt acceptio terminorPrincipia em̄ cognoſcimus inquantū terminos ſimplices apprehendimus ſenſuū ammiſtratione. Ad diuinationis aūt ſcīam nulla p̄exiſtit talis p̄cognitio in nob̓ Immo quod plus eſt diuinatōis ſcīa ſicut nō poteſt eſſe effectus demōſtrationis. ita nec ſyllogiſmi dialectici. vt dicat̉ſcīa diuinatiua ꝑ ſomnia opinio. ꝑ ſyllogiſmū dialecticuꝫvel inductōem dialecticā genita. Nō em̄ eſt aliqͣ via perſuaſionis ꝓbabilis ꝙ ſi luna alterari videat̉ alicui ꝑ ſomniū ꝙ ex hoc augmentuꝫ ſequat̉ fortune. vel ſi ſol videat̉eclipſari ꝙ diffuſio fame ⁊ poteſtatꝭ debeat minorari Cūem̄ oīs ꝓbatio ſit aut ex vl̓ibus veris ex toto. vel in pluribus. ſicut eſt hec ꝓpoſitio. Oīs mater diligit filiū. ad opinionē p̄dicte diuinatōis neutro mō poſſumus deuenire.tal̓ em̄ eclipſis ſolis ⁊ lune mutatio nō videt̉ ſe habere vtvl̓e vel ꝑticulare ad felicitatē vel infelicitatē. Si aūt dicatur ꝙ metaphorice ⁊ ꝑ ſil̓itudinē accipiēda ſtꝭ. hoc eſt incōueniēs Quia peccatū eſt in ꝓblematibꝰ vocare platanū hoīem. ⁊ aſinuꝫ vas. Preterea. ſcīa humana eſt a rebꝰcauſata. ſed ea de qͥbus fit diuinatio ſtꝭ talia ꝙ nō pn̄t habere ſpēm in nobis. gͦ nō cōtingit ꝑfectaꝫ ⁊ veram eſſe innobis diuinādi ſcīam vel etiā opinionē. ſed ſolū quandaꝫcōiecturalē ſuſpitiōem. Secus eſt de ſcīa alioꝝ ſcilꝫ dei etſpirituū. qm̄ ſcīa taliuꝫ potius eſt reꝝ cauſa vel cauſe ſil̓isquantū ad ſub̓am habitus ſciētifici q̄ eſt ſpēs qͣꝫ ſit a rebꝰcauſata. Terciū pꝫ. qꝛ nullus vt d̓t Alb̓tus adhuc appa
ruit qͥ de mō diuinādi ꝑ ſomnia ſcīaliter ſatiſfaceret ſtudioſis. īmo in hoc ipſoꝝ peripateticoꝝ ꝟba intantū variāt̉ꝙ fere a ꝓpria ſecta recedāt afferētes documēta ad ꝓpoſitum que ſunt de ſchola ⁊ ſtoicoꝝ ⁊ epicuroꝝ. Naꝫ qͥdamperipateticoꝝ attribuūt dijs immortalibꝰ cū platoniciset ſtoicis. Quidam hoc attribuūt ſubſtātijs alijs q̄ ſuntprincipia rerū rebꝰ ip̄is ſil̓ia ſicut epicuri. Et hoc ip̄m qd̓Areſtoteles peripateticoꝝ pͥnceps de diuinatōe d̓t imꝑfectum eſt. habēs in ſe plurimas dubitatiōes ⁊ breue qͥdem eſt. Dico aūt breue. qꝛ carēs ꝓbatione. parū em̄ habens ph̓ie. videt̉ quedaꝫ narratio. nec ſpēs ſomnioꝝ necꝓbatoꝝ ſomnioꝝ aliqd̓ ſentiēdi in ſe cōtinens. Imꝑfectum vero eſt qm̄ licꝫ ſine magicis ⁊ aſtronomicis nō poſſit ars interp̄tandi ſomnia ab aliqͦ adipiſci. Tamen ex ſolis phyſicis ſufficiēter ſciri p̄t ex qͥbus ⁊ qualibꝰ ſimulacrꝭcōſiſtit ſomniū ꝑ qd̓ debet eē diuinatio. ⁊ hoc ab Areſtotele nec a ph̓oꝝ quoqͣꝫ determinatum inuenit̉. Plurimasetiā hꝫ dubitationes. qꝛ incerta relinqͥtur taliū ſomniorūcā. Nec etiā eius qd̓ ſcꝫ ꝙ ſil̓itudines inſpiciens eſt iudexſomnioꝝ determinat modū ⁊ cām. Uerūtamen hoc qd̓d̓t ph̓s plus appropinquat veritati qͣꝫ qd̓ an̄ vel poſt aliqͥs de diuinatōne ſomnioꝝ ſcripſit cuius ſcripta ad nosdeuenerūt. Porro ſi aliqͥs inſpiciat q̄ de hoc aliqui phyloſophyce loquētes dixerūt tantā inueniēt diuerſitatē ꝙ ipſa diuerſitas ſermonū difficultatē on̄dit materie Et cuꝫhoc dubietatē in his que ab eis tradita ſunt demōſtrat.et cū dubia dicant auctores ex eoꝝ dictis doctrina haberi nō poteſt. Un̄ Auicēna Algazel ⁊ Abhamidiū non ꝑoīa inter ſe ꝯcordāt ⁊ ſil̓ improbant̉ a rabbi moyſe egypto. Si qͥs aūt Tulliuꝫ legerit qͦ ad ſcd̓m librū de naturadeoꝝ qui de diuinatione intitulat̉ inueniet ꝙ ille cuꝫ nullodictoꝝ ꝯcordat p̄nominatoꝝ. Simil̓r etiam ptꝫ de Socrate qui fidem magnam ponebat in diuinatōne ſomniorum afferens eā vnā de p̓ncipalibꝰ ſcientijs. Illi tn̄ cōcordat Plato ſicut diſcipulus cū magiſtro Et totū iſtd̓intelligendū eſt de ſomnijs q̄ ab extrinſeco ſunt in nobiset nō de his q̄ in nobis ſunt cauſa ꝑ ſe vel ſignū reſpectufuturoꝝ aut occultoꝝ euentuū. qm̄ ꝑ talia ſomnia q̄ ſuntcauſe ꝑ ſe vel ſigna ꝓbabilia in ſomniante ꝯtingit multa ꝓbabiliter occulta videre ⁊ intelligere. Nā ſicut medicus ex tactu pulſus iudicat ꝓbabiliter de ꝯplexione ⁊qualitate eiꝰ. ſic etiā bonꝰ ſomni interpres ex illis ſomnijs ꝓbabiliter p̄t de occultis diuinādo aliqua p̄dicere.Et qꝛ ſcīa diuinandi ꝑ ſomnia eſt futuroꝝ ꝯtingentiuꝫ.ideo nō p̄t diuinatio q̄ fit ꝑ talia ſomnia eſſe certa ⁊ infallibilis. ⁊ ideo etiā nec poteſt eſſe vera ſcīa.Secundum dubium eſtUtꝝ ſit ſcīa diuinādi ꝑ ſomnia ſpeculatīa vel practicaPro ſolutōe Notādū ꝙ lꝫ ſpeculatīa ⁊ practica ſcīain hͦ ꝯueniāt. qꝛ ꝑficiūt ītellectū In hͦ tn̄ dn̄t. qꝛ pͣctica ēꝑfectīa ītellectꝰ ẜᵐ ꝙ dirigit volūtatē in oꝑe. elicito eiusvel īꝑato alteriꝰ pone qͣꝫ ītellectꝰ. ſic̄ artes mechanice etſcīa moral̓ q̄ ꝑficiūt ītellectū ẜm ꝙ dirigit volūtatē ī actionibꝰ ⁊ factionibꝰ Dico alteriꝰ pon̄e qͣꝫ ītellectꝰ. qꝛ ſcīaq̄ ꝑficit intellectū ad actū volūtatꝭ imꝑatū ⁊ elicitū ip̄iintellectꝰ qͥ ſunt arguere. ſyllogiſare. definire. cōponere.et diuidere ⁊c̄. nō ē dicēda practica. ſꝫ ſpeculatīa. ⁊ hͨ ſaltem ſpeculatōe exercita. Speculatiua ꝟo ꝑficit intellectum ẜm ſe ⁊ non in ordine ad voluntatis actum elicitum vel imperatum alterius potentie qͣꝫ intellectus.