Libri de ſomno et vigilia Tractatus ſecundus.
ꝙ manifeſtū eſt ſomniū nō eē paſſionē intelligētis neqꝫopinātꝭ neqꝫ etiā ſentiētꝭ ſimpl̓r ⁊ ī actu. qꝛ tūc ſomniare eēt videre ⁊ audire. Simpl̓r āt ſomniare nō eſt aliqd̓taliū. ꝯtingit tn̄ in ſomno aliqͦ mō ꝑ ſomniū videre ⁊ audire. Sꝫ quo mō hoc fiat hoc oſtendendū eſtPonatur ergo ꝙ et manifeſtū eſt ꝙ et ſenſitiui paſſio ſiquidē ⁊ ſomnꝰ Nō em̄ alicui quidēalij aīaliū ineſt ſomnus Alij vero alicui ſomniare ſed eidem.Hic ꝯn̄r ph̓s on̄dit pͥncipale ꝓpoſitū huiꝰ capl̓i. ſcꝫcuiꝰ ſomniū ē paſſio ⁊ duo facit. Primo ont ꝙ ſit paſſioſenſus cōis ſeu pͥmi ſenſitiui. Scd̓o on̄t quō ē eiꝰ paſſioScd̓m facitibi Qm̄ ꝟo) Quātū ad pͥmū vult in effectu hāc ꝯcluſionē. Somniū ē paſſio pͥmi ſenſitiui. Quāꝓbat tali rōne Eiꝰ ē ſomniū paſſio. cuiꝰ ē paſſio ſomnꝰSomnꝰ āt vt manifeſtū ē. ē paſſio pͥmi ſenſitiui. gͦ ⁊ ſomniū. Minor nota ē ex dictꝭ Maiorē ꝓbat. qꝛ alicui alteri aīaliū nō ineſt ſomnus ⁊ alteri ſomniū. ſꝫ inſunt eidē.Qm̄ vero de phātaſia in his q̄ de aīa dictū ēet eſt qͥdem idē ſenſitiuo phātaſticū. eſſe aūt ſenſitiuo ⁊ phātaſtico alteꝝ Eſt āt phātaſia qͥ a ſenſu ẜm actū fit motus Sōnium vero phātaſmaqͦddam videt̉ eſſe Nā qd̓ in ſomno phantaſmaſomniū dicimꝰ ſiue ſimpl̓r ſiue qͦdam mō factūmanifeſtū ꝙ ſenſitiui quidē eſt ſomniare. huiꝰautem ẜm ꝙ phantaſticūHic oſtēdit quō ſomniū eſt paſſio pͥmi ſenſitiui. Etvult in effectu hanc ꝯcluſionē. Somniū ē paſſio primiſenſitiūi ẜm eā habitudinē quā hꝫ ad interiores ſenſus ⁊ẜm ꝙ phātaſticus ē Quā ſic declarat. qm̄ phātaſticū eēidē ē ſubiecto cū ip̄o ſenſitiuo. eē āt ē phātaſtico ⁊ ſenſitiuo alteꝝ ⁊ alteꝝ. vt in libro 2º de aīa dictū ē. qꝛ phātaſiaformal̓r loquēdo ſaltē de phantaſia. ē motꝰ factꝰ a ſenſuẜm actū facto. Somniū at ē motꝰ qͥdā phātaſmatꝭ ſimpliciter. aut nō ſimpl̓r factꝰ. ſꝫ nō ē motꝰ phātaſmatꝭ ſimplicit̓ qͦ venit ab exterioribꝰ ſenſibꝰ. ſꝫ ẜᵐ ꝙ ab imaginatīaꝓcedit vſqꝫ ad pͥmū ſenſitm̄. gͦ cū ſomniū ſit motꝰ phātaſmatꝭ ẜm qͥd. nō ē paſſio pͥmi ſenſitiui. ẜm ꝙ ab exterioribꝰ ꝑ mediū ſenſuū exterioꝝ ꝑficit̉. ſꝫ ẜm ꝙ ab imaginatiua īmutat̉ Sōniare gͦ ē pͥmi ſenſitiui ẜm ꝙ phātaſticūē ſiue ẜm habitudinē quā hꝫ ad īteriores ſenſus Notandū ẜm Cōmentatorē in ſuo libello de ſomno ꝙ motus ſenſuū in vigilante incipiūt a ſenſibꝰ exterioribꝰ vſqꝫad ſenſum cōem. In dormiente ꝟo incipiūt a phantaſiaꝟſus ſenſum cōem. ⁊ iō ſenſus cōis vt phātaſticꝰ. hoceſt ẜm ꝙ motꝰ ē a phantaſia d̓r eſſe ſubiectū ſomnij ⁊ nōẜm ꝙ natus eſt ab exteriori ſenſu immutariQuid āt eſt ſomniū et quō fit ex his q̄ circaſomnū accidunt maxime vtiqꝫ ſpeculabimur.Sēſibilia em̄ ẜm ſingulū ſenſitm̄ nobis efficiunt ſenſuꝫ et q̄ fit ab eis paſſio nō ſolū ineſt ſenſiterijs dūſenſus agūt ſꝫ et dū abeunt Sil̓is eīpaſſio in his et qͥ in his q̄ ferunt̉ videt̉ eē Etem̄in latis eo ꝙ mouit nō vlteriꝰ ꝯtingēte mouēt̉.Nā qd̓ motuꝫ fecit mouit aerē quēdā et rurſushic motus aliū ⁊ hoc itaqꝫ mō quouſqꝫ quodeꝫ
ſtet facit motū ⁊ in atre ⁊ in humidis. Sil̓r aūtoportet opinari hoc ⁊ in alteratōne. Nā qd̓ calefactiuū eſt a calido proximū calefacit ⁊ hoc diſtribuit vſqꝫ ad pͥncipiū quare ⁊ in quo eſt ſentire qm̄ eſt alteratio q̄dam qͥ ẜm actum ſenſus neceſſe eſt hoc accidere. Ideo paſſio eſt nō ſolumſentientibꝰ in ſenſiterijs. ſed qͥeſcentibꝰ ⁊ in profundo ⁊ ſuꝑficie tenus. Palamāt cū ꝯtinue ſentiamus aliqͥd. tranſferentibꝰ em̄ ẜm ſenſum ſedtur paſſio vt de ſole ad tenebras. accidit em̄ nihil videre ꝓpter adhuc ſubſiſtentē motū in oculis a lumine. et ſi ad vnum colorē multo temꝑeaſpiciamus aut album vel viride eiuſdē modividet̉ ad qd̓cunqꝫ viſum ꝑmutemus. Et ſi ad ſolem ꝓſpicientes vel aliquod ſplendidū ꝯcluferimus. obſeruantibꝰ qͥdem videtur ẜm directōeꝫqua accidit viſum videre. Primum qͥdem huius colorē donec ꝑmutatur in puniceū. deindein purpureū quonſqꝫ in nigꝝ veniat colorem eteuaneſcat. Et ab his que mouentur aūt ꝑmutātur velut a fluminibꝰ. maxime autē ab his quecitiſſime fluunt. videntur em̄ quieſcentia moueri. fiunt autē ⁊ a magnis ſonis obfurdeſcentesfiunt autē ⁊ a validis odoribus difficile odorātes ſil̓ia. Hec itaqꝫ manifeſte accidunt hoc mōOſtenſo in p̄cedēti capl̓o cuiꝰ ſomniū ē paſſio Nuncꝯn̄r in hoc capl̓o ſcd̓o oſtedit quō ſe hn̄t ſenſus ⁊ ſenſibilia penes actōem ⁊ paſſionē ad inuice. Et partit̉ in duas ꝑtes. In qͣꝝ pͥma on̄dit ꝙ ſenſibilia agunt in ſenſumderelinquēdo ſpēm ſenſibil̓ in ſenſu in abſentia ſenſibiliū. In ſcd̓a on̄t ꝙ ſenſus nō ſolū patit̉ a ſenſibilibꝰ. ſꝫ etiāqͦdāmō agit in ſenſibilia. Scd̓a tangit̉ ibi (Q āt ſenſiteria) Quantū ad pͥmā p̄mittit ꝓemialit̓ intentōeꝫ ſuādicēs. Quid ſit ſomniū ⁊ quō fiat. maxime ſpeculari poterimus ex his q̄ circa ſomniū accidūt. Cōferūt em̄ accidentia ad cognoſcendū ꝙ qͥd ē. vt ſupͣ in ꝓemio de aīadictū ē. Quo ſic ꝓemialit̓ p̄miſſo in effectu pͥncipal̓ intētio pͥme ꝑtis huius capl̓i ſtat in hac ꝯcluſionē. Senſibilia inferunt ſenſibꝰ ſuis paſſionē q̄ nō ſolū ineſt qn̄ iamin ſenſum agūt. Sꝫ manet abeuntibꝰ ſenſibilibꝰ Quā ꝓbat pͥmo ꝑ ſil̓e ⁊ ꝑ quinqꝫ ſigna. Per ſil̓e ſic. Quia hecpaſſio qͣ ſenſus patiunt̉ ſil̓is eſt motui ꝓiectoꝝ ⁊ moturalteratōis. Nā ꝓiecta adhuc mouent̉ iā ſeꝑata a pͥmomouente ſeu impellente ꝑ hoc ꝙ pͥmum impellēs motūqd̓ pͥmū motū facit. mouet aerꝭ ꝑtē. ⁊ illa ꝑs mouet aliādonec ceſſet virtus violentatꝭ pͥmi. ſicut manifeſte patꝫin aere ⁊ aqua q̄ ſunt humida facile diuiſibilia in qͥbꝰ nata ſunt ꝓiecta moueri. Sil̓r oportet hoc opinari in alteratōne. Nā qd̓ calefactibile eſt. calefactū ab aliquo calido. hoc calefactū ꝯn̄r aliud calefacit ſibi ꝓximuꝫ. ⁊ hocvlteriꝰ diſtribuit calorē. ⁊ ſic fit ꝯtinue ꝑ mouētia motavſqꝫ ad pͥmum pͥncipium quod eſt ſolū mouens nō motum. in genere ſaltem motus illius in quo mouet vl̓ diſtribuit virtutē vſqꝫ ad pͥncipiū. hoc eſt. vſqꝫ quo duratvirtus pͥmi calefacientis. ergo ſimil̓r hoc opinandū eſt