Li. de ſomno et vigilia Tractatus primus
anime que manet in ſe equalis diſpoſitionis. ſed ex parte corꝑis organici quod nō eſt ſemꝑ debite diſpoſitum.Et gͦ d̓t ph̓us ſcd̓o de aīma ꝙ ſi ſenex haberet oculos vtiuuenis videret vt iuuenis. Eſt igit̉ ſpūs ꝓximū aīe inſtrumentū ⁊ ꝓpter virtutē caloris aīe vn̄ effectiue ꝓceditnō mouet̉ ad vnā drn̄am pōnis corꝑis. ſed ad quālibet.¶ Pro quo aduertendū ꝙ ſpūs eſt quoddā aereū ⁊ ſubtile corpus ſeu euaporatio reſoluta ꝟtute caloris ab humido nutrimētali digeſtionis vltime. Eſt qͥdē aereū mediās inter aerē ⁊ aquā quēadmodū d̓t Eraclitus. Et reſoluit̉ virtute calidi (ẜm ꝙ eſt inſtrumentū aīe) ab humido nutrimētali ⁊ nō radicali. qꝛ ſi ab hūido radicali reſolueret̉ nō eſſet ſpūs ẜm natura. quia debilitaret̉ corpus exmultitudine ſpirituū. Nec reſoluit̉ ab humiditate nutrimenti indigeſti. Quia a tali hūiditate reſoluti. vaporesſunt groſſinimis vel ſtꝭ vētoſitates. Et gͦ nō reſoluit̉ anutrimēto in ſtomacho. nec in epate. ſꝫ in loco ſub cordein qͦ nutrimentū accipit digeſtōem ⁊ ſubtilitatē ⁊ formāet accipit habitū vite ⁊ diſpōem qͣ ad ſingula mēbra mouet̉ qd̓ non p̄t facere niſi mēbꝝ vl̓e in qͦ ē vl̓is virtꝰ oīmmēbroꝝ. Et ita ab hūore cuius tota ſub̓a ad cor refert̉.reſoluit̉ ſpūs. ⁊ ab ip̄o dirigit̉ ad mēbra. ⁊ hͦ virtute actīacaloris eius. qꝛ cor fons caloris eſt. Et licet iſte ſpūs ſic acorde reſolutus vnꝰ ſit in ſub̓a. tn̄ ẜm ꝙ ꝑuenit ad diuerſa mēbra officialia diuerſificat̉ in ip̄is ẜm ꝟtutes ⁊ ꝓprietates mēbroꝝ. Un̄ eſt in minori mundo ſicut in maiori. Inmaiori aūt mūdo videmꝰ vnū pͥmū motorē eſſe a qͦ fluitquicqͥd eſt virtutū ⁊ oꝑationū in toto celo. elemētis. ⁊ oībus corꝑibus. que tn̄ virtus ẜm ꝙ applicat̉ inferioribꝰ determinat̉ ⁊ ꝯtrahit̉ ẜm recipientiū ꝓprietates ⁊ naturasꝓprias. Sil̓e eſt de virtute lumīs ſolaris qd̓ eſt principiūoīm generatoꝝ q̄ ꝑ applicatōem ſui ad ꝟtutes particulariū generantiū determinat̉ ⁊ ſpecificat̉. ⁊ ꝑ ꝯn̄s variaturErgo etiā ſic erit in corde cuius virtus ⁊ ſpūs qͥ eſt vehiculū virtutis motu ſuo ẜm ꝙ ad diuerſa mēbra ꝑueniūtaccipiūt aliā ⁊ aliā ꝯditōem Hꝫ gͦ ſpūs ſedeꝫ pͥmo ⁊ cāmin corde. vel ꝓportionabili cordi. a quo primo delegat̉ adep̄ar ⁊ fit ſpūs naturalis eo ꝙ ꝑficit naturalia q̄ ſtꝭ digere. ꝯuertere. ⁊ aſſil̓are. ⁊ ꝯn̄ter delegatus ad cerebruꝫ fitaīalis. qͥ diuerſificat̉ ẜm ꝙ delegat̉ ad diuerſa organa ſenſuū interioꝝ ⁊ ꝑficit ꝟtutes aīales. qͥ ſunt ſentire. imaginari. eſtimare. phātaſiari. ⁊ memorari. Et a pͥmo ſenſitiuo delegatus ad exteriores ſenſus ꝓportionabilit̓ variat̉in ip̄is ſenſuū organis ſeu ſenſibꝰ. Un̄ alius eſt viſiuꝰ. aliauditiuus ⁊c̄. ⁊ ꝑficiūt. vt ſic virtutes ſenſitiuas exteriores q̄ ſunt videre. audire. guſtare. olfacere ⁊c̄. Ecce pulcrā nature ſagacitatē qm̄ aīa ingrediēs corpus cōplexionatū facit ſibi ſubſeruire qͣlitates elemētares ẜm modueaꝝ. vt qͣlitates pͥncipales ſuperioꝝ elemētoꝝ ſint motiue et formales reſpectu inferioꝝ. ita ꝙ aīa mediante calore naturali ignis (qͥ d̓r calor natural̓ ẜm ꝙ fit inſtrumētū aīe) agit in humidū elemētare. reſoluēdo ſpūm. in quodefert̉ virtus aīe. Spūs em̄ d̓r a ſpirādo ꝓpter ſui mobilitatē ⁊ ſubtilitatē. ⁊ hoc ſpū medio influit aīma corꝑi diuerſimode vitaliū operationū virtutē vt dictuꝫ eſt. Itaꝙ nullā exercet aīa in corꝑe corporeā operationē ſine ſpū.Dico corporeā ꝓpter oꝑationē intellectualē que nulliusAitit torporeqple⁊ oꝑalio?) corꝑis eſt actus. ⁊ ergo nō reqͥrit ſpūm quo ꝑficiat̉. Uectua l4 rum quia intellectualis oꝑatio cōicat cōmunicāti corpori et ſenſus in intellectuali oꝑatione ancillant̉. ideo ex eoreqͥritur ꝙ ſpūs ſenſitiui. ea ꝑte quo ſenſitiui in hoīe. ſintnobiliores qͣꝫ in brutis. ſicut etiā a nobiliori nutrimento
reſoluunt̉. ¶ Cōcluſio quantū ad primā partē patet exdictis. Nam vt ex dictis pꝫ nō poteſt aīa mouere corpusſuū motū ſenſuū exterioꝝ niſi mediāte ſpū aīmali Iuxtaem̄ diſpōem ſpirituū diſponunt̉ oꝑationes ſenſitiue ceterꝭparibus. ⁊ ita defectus hoꝝ ſpirituū inducit ſentiēdi impotentiā. defectus inqͣꝫ naturalis ex nutrimēti euaporatione ꝓcedens vt infra patebit. Iſte āt defectus ſpirituūinducit vinculū nō influxiue ſed defectiue. Fumalis aūteuaporatio ſurſuꝫ infrigidata cauſaliter vinculū hmōi inducit poſitiue ⁊ influxiue. Dicit̉ aūt defectus ſpirituumaīaliū. qꝛ defectus ſpirituū naturaliū et vitaliū nō inducit ſomnū ſed potius mortē. Un̄ qͣꝫdiu viuēs viuit. aīmaoꝑatur oꝑationes vitales ⁊ naturales. ⁊ iō quo ad hmōiactū nō deficiūt calor ⁊ ſpūs interpolatim ſicut ad actusſentiendi. Uerū qn̄ remittunt̉ ſpūs hmōi remittit̉ etiamoꝑatio hmōi. Et cū in toto ſpūs deficit ſeqͥtur mors. v.fit in apoplexia. Nec quorūlibet ſpirituū aīaliuꝫ defectusinducit ſomnū. ſed defectus ſpirituū ſenſuū exteriorumẜm ꝙ a ſenſu cōmuni profluunt. Al̓s em̄ dormientes nōpoſſent facere opera vigilantiumSecūdus diſcurſus. Maior Primofit iſte defectus cuꝫ reuocat̉ calor naturalis motiuus ſpirituū animaliū ad interiora ⁊ aſcenditvapor cibalis ad ſenſitiua organa MinorHoc maxime fit tꝑe celebrande digeſtionis qͣꝫuis qn̄qꝫ accidat ſil̓e ex alijs cauſis CōcluſioErgo ſomnus eſt ſentiēdi impotētia ex defectu caloris naturalis ⁊ ſpirituū aīaliū. ꝑ ſe ex abūdantia euaporatōis cibalis. vel ꝑ accidēs alterius cuiuſcūqꝫ paſſionis. ſua fumoſitate meatꝰſpirituū ſenſibiliū oppilāte. ⁊ ſpūs eoſdē depauperante. ob ſalutē aīaliū naturaliter genita.¶ Prima ꝓpō ptꝫ. qꝛ ex nutrimēto aſſumpto in diuerſislocis digeſtionis. aſcēdit fumalis euaporatio ſurſum adcaput q̄ ibi ꝓpter frigiditatē cerebri ingroſſat̉ ⁊ inſpiſſata ſua grauitate deſcēdit ⁊ inter deſcēdendū ꝓpellit calorem ⁊ ſpūs ad interiora .ſ. ad digeſtionis loca. ⁊ ſic oppilat meatus ſpirituū ſenſitiuoꝝ ꝑ quos fluūt ſpūs a fonteſpirituū ſenſitiuoꝝ qͥ eſt ſenſus cōis. Illis āt ſic ꝓpulſis veldeficientibꝰ. in exterioribꝰ fenſibꝰ ſequitur nccārio ſomnusNec ex hoc accipi dꝫ qͣſi motus caloris ⁊ ſpirituū ad interiora mēbra ſit pure violētus. ꝑ antipariſtaſim ip̄ius frigiditatis fumalē euaporatōnem ſua ꝯtrarietate ꝓpellentisqꝛ ſpūs. ⁊ calor. ⁊ ſanguis. qͥ eſt humor optimꝰ mouēturaīali motu iuxta nature ꝯgruentiā. Cum ergo tꝑe celebrāde digeſtionis ſit neceſſarius calor interioribꝰ mēbrisneceſſe eſt ip̄m calorē naturaliter ad locuꝫ deferri virtuteet poteſtate aīe. Uidemus em̄ ſanguinē tanqͣꝫ humoreꝫnature amiciſſimū ad mēbra q̄libet patiētia moueri ⁊ adloca nature neceſſaria ẜm ꝯgruentiā ex poteſtate aīe. ergo etiā ſic mouent̉ calor ⁊ ſpūs. Si autē iſte defectus fiataliūde .ſ. ex infirmitate. puta apoplexia. vel ꝑalyſi. aut aliqͦſil̓i. tunc nō eſt ſomnus. Et qͣnqꝫ ſomnus cauſet̉ ex hmōidefectu ſpirituū ⁊ ſit vigilia pͥuatio. ⁊ vite ſenſitiue impotētia. In cōmodū tn̄ ⁊ vtilitatē aīalis ordinat̉. Et pͥmoquidē ad quietē aīalis qͣ a fatigatōe releuat̉. Non em̄poteſt aīal ẜm ſenſum ſemꝑ oꝑari. qꝛ motus qͥ ꝑficiunt̉ organis corporeis fiūt cū fatigatōe ⁊ pena a qͣꝑ quietē ſomniſupportant̉. Scd̓o cōſumpti ⁊ deꝑditi ſpūs aīales inſtau