Liber de ſomo et vigilia Tractatus primus
Hic in tercia ꝑticula ponit verā ſolutōnem dicens ꝙp̄dicte ſolutōes ꝯuenientes nō ſunt vt fiat infrigidatioet ꝑ ꝯn̄s infrigidatōe vapoꝝ ſomnꝰ. mō ſupͣ dicto. quinimmo locꝰ qͥ ē circa cerebrū ꝓpiꝰ ē ad refrigerandū vapores ſurſum aſcendētes quēadmodū dictū ē in alijs .ſ. inlibro de natura aīaliū. ⁊ iō vapoꝝ īfrigidatio a cerebrofacta cauſat ſomnū. Nā cerebrū e frigidiſſimū mēbrumoīm mēbroꝝ q̄ in corꝑe aīalis inueniunt̉. In nō hn̄tibusāt cerebrū ꝑs ꝓportionabil̓ cerebro frigidiſſima eſt. Etiſtud declarat ph̓s ꝑ ſil̓e in maiori mūdo. Nā ſicut humidū ſiue vapor euaporans a caliditate ſolis ſurſuꝫ. cuꝫvenerit ad ſup̄mū locū. nō ſimpl̓r ſꝫ reſpectiue .ſ. ad mediā regionē aerꝭ ꝓpt̓ illiꝰ loci frigiditatē infrigidat̉ ⁊ cōgeſtus deorſum fertur pluuialiter vel alio mo. ⁊ fit rurſus aqua. Sic ē in eleuatōe calidi humidi ſeu vaporisad cerebrū. ꝓpter frigiditateꝫ em̄ cerebri infrigidat̉ ⁊ ſicſuꝑ flua euaporatio in aquoſum phlegma redigit̉. In ſignum cuiꝰ catarrei ⁊ īfirmitates ſil̓es ex ſuꝑfluo phlegmate vident̉ fieri ex capite in hn̄tibꝰ multū de phlegmate. Un̄ d̓t Alb̓tꝰ ꝙ phlegmā ē humiditas nō nutriēsſꝫ exteriꝰ fluens ꝑ nares. Illa āt humiditas q̄ ē nutritīaexterioꝝ mēbroꝝ ⁊ nō egrotatiuā aliqͣntulū ꝯgeſtat vſqꝫ ad pͥmū ſenſitm̄ vt ex ea refriget̉ qd̓ calidū ⁊ ſcꝫ organum pͥmi ſenſitiui ⁊ ſic fit ſomnꝰ. qꝛ frigiditate ſua ꝓpellit calorē ⁊ ſpūs ad ītra ab exterioribꝰ mēbris Et ſubditph̓s ꝙ diſpōes coadiuuātes ex ꝑte corꝑis ꝙ ſcꝫ diu duret īfrigidatio hmōi. ⁊ ꝑ ꝯn̄s ſomnus. ⁊ ꝙ nō facile ſuſcipiant̉ euaporatōes ē tenuitas ⁊ artitudo venaꝝ circa cerebrū. Cōcludendo gͦ final̓r ponit ſolutōem dicte dubitatōis. dicens ꝙ qͣnqꝫ euaporatōes ſurſum aſcendāt. nōſunt tn̄ cā īfrigidatōis ſꝫ frigiditas loci cerebri vt dictūeſt. Ex qͦ videt̉ īnuere ph̓us ꝙ ad hunc locū copioſa aſcēdens euaporatio a calido nutrimēto. cerebri frigiditateinfrigidata vehementer dormire facit. ⁊ magꝭ qͣꝫ ea quea nutrimēto nō adeo calido ⁊ euaporatiuo reſoluiturExꝑgiſcunt̉ em̄ cum digeſtio facta fuerit etobtinuerunt q̄ impacta fuit caliditas. ī anguſtomulta ab eo q̄ circūſtabat ⁊ diſcreti fuerint corpulentior ſanguis atqꝫ puriſſimus. Eſt autē tenuiſſimus ſanguis ⁊ puriſſimꝰ qͥ in capite denſiſſimus ⁊ turbidiſſimus qͥ in inferioribꝰ ꝑtibꝰ.Om̄is vero ſanguis pͥncipiū ſicut dictum ē hicet in alijs eſt cor. hoꝝ aūt qui in cordis vtriſqꝫthalamis. cōis qui mediꝰ. qͦrum vterqꝫ ſuſcipitex vtraqꝫ vena. et ex ea que vocatur magna. et ēadorti. in medio fit diſcretio. Sꝫ definire quidē de his alioꝝ ſermonū eſt ꝯueniētiꝰ Quia vero fit maxime ſanguis poſt nutrimēti oblatōeꝫindiſcretus ſomnꝰ fit quo ad ſecernat̉ ſanguisHoc quidē puriſſimū ſurſuꝫ. illud vero turbidiſſimū deorſuꝫ. Cū āt hͦ acciderit exꝑgiſcunt̉abſoluta ex nutrimēti grauitateHic ꝯn̄r in ſcd̓a ꝑte pͥncipali huius capl̓i ponit cāmexꝑgefactōis. Et pͥmo facit qd̓ dictū eſt. Scd̓o epilogat q̄ dicta ſunt de cā ſomni. ibi (Que qͥdē cā) Quātūad pͥmā ꝑtē d̓t ph̓s ꝙ tūc exꝑgiſcunt̉ aīalia cuꝫ digeſtiofacta fuerit ip̄ius nutrimenti. ⁊ cū obtinuerit victoriam
ſuꝑ frigiditatē caliditas multa. q̄ in ſomno erat īpacta ⁊adunata in loco anguſto circa mēbra nutritīa ex frigidocircūſtante. Et cū diſcreti fuerint ſanguis puriſſimus etcorpulentus ſeu turbilentꝰ. De hoc aūt diſtinguendoſubdit ꝙ tenuiſſimus ſanguis ſeu puriſſimus eſt qͥ ē ſurſum in capite. denſiſſimus vero ⁊ turbidiſſimꝰ ē. qͥ in inferioribꝰ ꝑtibꝰ inuenit̉. Oīs aūt ſanguis ſiue denſi ſiueſubtilis pͥncipiū ē cor. ſicut pͥus dictū eſt. ⁊ in alijs dicet̉ſcꝫ in libro de aīalibꝰ. Cor at vt ꝓbat anatomia tres hꝫthalamos ſeu ꝯcauitates. dextꝝ. ſiniſtrū. ⁊ mediū. medieſt ⁊ cōis vtriqꝫ extremoꝝ thalamoꝝ. ⁊ vterqꝫ extremorum ſuſcipit a medio ventriculo ſeu thalamo ex vtraqꝫvena ſiue ꝑ vtrāqꝫ venā. quaꝝ vna vocat̉ magna. ⁊ aliavocat̉ adorti. ⁊ vna aſcēdit ⁊ altera deſcēdit In medio oventriculo fit ſanguis diſcretio aſcendentꝭ ad nutritōeꝫmēbroꝝ ſuꝑioꝝ ⁊ deſcēdētis ad inferioꝝ nutritōem Dehis āt definire hoc eſt ꝑ certitudinē determinare aliorūſermo nū eſt. ſcꝫ libri aīaliū. Et qꝛ oblato cibo vel nutrimento maxime fit ſanguis indiſcretꝰ. iō ſomnus fit ⁊ durat qͦaduſqꝫ diſcernat̉ ſanguis ⁊ ſeparet̉ ſanguis purꝰ abimpuro. ⁊ fiat hoc qͥdē puriſſimū ſurſum. hoc aūt turbilentiſſimū ē deorſum. Et cū hͦ factū fuerit tūc exꝑgiſcūt̉aīalia abſoluta a vinculo ſomni ſeu a gͣuitate nutrimēti.Que qui dē igitur cauſa dormiēdi dictum ēqꝛ a corpulēto quod ſurſuꝫ fert̉ ꝑ ingenitū calorē ſubito ad pͥmū ſenſiteriū. Et quid eſt ſomnꝰqm̄ primi ſenſiterij ꝯprehēſio vt nō poſſit eē exneceſſitate quidem factū. Nō em̄ cōtingit aīaleſſe niſi accidētibꝰ q̄ ip̄m perficiunt. propter ſalutem vero ē. ſaluat em̄ quiesHic ꝯn̄r ph̓us epilogando ꝯcludit dicēs. Que igit̉ſit cā dormiendi dictū eſt. qꝛ ſcꝫ eſt reditio vaporis infrigidati ad pͥmū ſenſitm̄. qͥ vapor a cibo ab ingenito caloreſurſum fert̉. Patꝫ etiā qͥd eſt ſomnus qm̄ ē apprehēſio pͥmi ſenſitiui vt nō poſſit agere Dictū eſt etiā ꝙ ſomnus factus ē ex neceſſitate ſuppōnis qm̄ nō ꝯtingit aīaleſſe vel poſſe ſaluari nō exn̄tibꝰ ꝯgruentibꝰ accn̄tibꝰ q̄ ipſum aīal ꝑficiunt. gͦ ſomnus nccārius eſt ꝓpter ſalutemaīalis. qꝛ eſt quies q̄dam. qͥes aūt ſaluat animalCirca hunc textū moueihec queſtio Utrum primū ſenſitiuū ſit ſomni ⁊vigilie principale ſubiectumArguit̉ pͥmo ꝙ nō. Quia in ſomno ligant̉ ſenſus exteriores. ſed pͥmū ſenſitm eſt ſenſus interior. Nec ī ſomno ligat̉ vt teſtant̉ ſomniales apparitōes q̄ non fiunt niſimediante pͥmo ſenſitiuo. Scd̓o Somnus videt̉ paſſiovegetatiue potentie igit̉ nō eſt ſenſus cōis paſſio. An̄sptꝫ Quia oēs potētias quaꝝ eſt aliqd̓ opꝰ ẜm naturamdeterminatū dū exceſſerint tp̄s neceſſe ē langueſcere ⁊ qͥeſcere. ſꝫ talis qͥes eſt ſomnus. gͦ etiā ſomnꝰ eſt paſſio ꝑtis nutritiue. Confirmat̉. qꝛ ſomnus fit ex euaporatiōe nutrimēti. gͦ eſt paſſio ꝑtꝭ vegetatīe Tercio Senſus qͥlibet ē paſſio ſeu potētia cōis corꝑi ⁊ aīe. ſꝫ ſomnuseſt ſolū corꝑis ⁊ nō aīe. gͦ nō ē ſenſus cōis paſſio Qinorpꝫ. qꝛ cauſe efficientes ⁊ finales ⁊ formales oēs vident̉corporee. Effectus aūt nō p̄t excedere cām. igit̉ ſomnꝰſolū ē corꝑis Cōfirmat̉. qꝛ vt d̓r 2º ph̓ycoꝝ Natura