Libri de memoria et reminiſcētia Tracta. ij.
ꝓpter duo Primū eſt. qꝛ tales in cerebro magnas habētgrauitates. ⁊ ideo nō vniformiter ⁊ clare ordinant̉ in eisſpēs ſenſibiles. Scd̓m eſt. qꝛ tales hn̄t multos motus incerebro. ⁊ ideo ſpēs in eis recepte male reſeruāt̉. neqꝫ iſtiin reminiſcēdo facile quieſcūt. ſed mouent̉ multū ⁊ facilitet ideo ſunt cōiter bone reminiſcētie. Scd̓a eſt. ꝙ multūſenes ⁊ iuuenes ſunt īmemores. Iuuenes ꝓpter motumaugmēti ⁊ nutritionis. Senes vero ꝓpter motum decremēti. Tercia drn̄a eſt ꝙ pueri ad longū tp̄s ſunt gnanoſi hn̄tes ſuꝑiora mēbra maiora in ꝓportione ad inferiora.Et ideo etiā ex cauſa iā dicta ſunt īmemores naturaliterEpilōgādo gͦ ꝯcludit ph̓s dicēs. De mēoria qͥdem igit̉et mēorari q̄ ſit natura ip̄oꝝ ⁊ que ſunt quoꝝ eſt memoria obiectū. ſcꝫ memorata. ⁊ ſil̓iter de reminiſci quid eſt ⁊quomō fit ⁊ ꝓpter quam cauſam dictum eſtCirca hunc tractatu mouetur hec queſtio. Utrum differant ab inuiceꝫmemoria et reminiſcentia.¶ Et arguit̉ pͥmo ꝙ non. qꝛ remīſcentia non videt̉ eſſeniſi q̄dam reſumptio memorie ꝑ obliuionē delete. Sedmemoria reſumpta eſt ip̄a memoria vel ad minus ſe habet vt motus ad terminū ſuū ad quē. qͥ nō diſtinguunt̉.¶ Scd̓o ſic. ſicut memoria eſt motus cōtinuus. ita etiaꝫvidet̉ de reminiſcētia. qꝛ niſi ſic. ad reminiſcentiā reqͥreretobliuio. ſed hoc eſt falſum. qꝛ ſic reminiſci nō eēt niſi iteꝝaddiſcere qd̓ falſum ē ¶ Tercio. ſi differrēt hoc eēt ex eoqꝛ mēoria ſolū in brutis eſſꝫ. reminiſcētia vero in hōibusSed hoc eſt falſum. qꝛ reminiſcētia eſt paſſio corporea.vt d̓r in textu. gͦ ꝯuenit ſolū ꝑti ſenſitiue ⁊ nō intellectiueſed ſenſitiua ꝑs cōuenit brutis. Et hͦ cōfirmat̉. qꝛ multis aīalibꝰ videt̉ ineſſe q̄dā diſcurſiua ptās. vtꝫ de canibꝰ.de cattis. ſimeis. ⁊ vulpibꝰ. elephātibꝰ. ⁊ de pigmeis maxime. Et hͦ etiā innuit̉ ex ꝟbis ph̓i in textu qͥ d̓t ꝙ remīſci nulli aīaliū inē niſi hōi vt ita dicat̉. Nō em̄ d̓t abſolutereminiſcentiā brutis nō cōuenire. ſed eum illo addito vtita dicat̉. vn̄ videt̉ innuere velle remīſcentiā qͥbuſdā brutis etiā ꝯpetere ¶ In oppoſitū eſt ph̓i determīatio in p̄ſenti. Pro rn̄ſione ſunt duo diſcurſus. Quoꝝ primiMaior Que ꝑdit ꝑ obliuionē mēoria. inuenit inueſtigatione remīſcentia MinorHec inueſtigatio eſt. ordinata ẜm naturā obliti. vel cōſuetudinē memorātis. inqͥſitio Cōcluſio Igit̉ cū talis diſpoſitio prouida ſit diſcurſus rationis ad memoriā reflexe. ſoli homini conuenit vſus reminiſcentie¶ Qaior pꝫ. Nā vt refert Alb̓. tradūt cōcordit̓ Auerrōis Auicena Alexāder Theomixtius ⁊ Alphorabiusꝙ remīſcētia nihil aliud eſt niſi inueſtigatio obliti ꝑ mēoriā. Dicūt em̄ dicti ph̓i. tria reqͥri ad remīſcentiā. Quorū primū repn̄tatio imaginis vt imaginis ⁊ hoc nō fit niſi ꝑ mēoriā ꝑ ſe. incipientē a phātaſmate. ꝑ accn̄s aūt abintellectu. Scd̓m eſt deſcriptio figure ⁊ adaptatio ẜm.dꝫ eſſe. ⁊ hoc fit virtute q̄ d̓r imaginatiua q̄ adunat figuras ⁊ eas adaptat. ⁊ iō integra vis remīſcentie eſt in bona imaginatione aut phātaſia. Terciū eſt ꝙ arabes vocātvirtutē diſtinctiuā q̄ eſt ꝯponens oīa hec. ⁊ attribuēs reiin p̄terito ſenſate oībus modis qͥbus attribui pn̄t. ſcꝫ ꝑ
ſil̓e. ꝑ ꝯtrariū ꝓpinquū. ꝑ locū. ꝑ tp̄s. ⁊ alijs modis de qͥbus infra dicet̉ ad eliciendū ⁊ reſumendū qd̓ ꝑ obliuionēcecidit. Et qͦ ad hoc vltimū remīſcentia ſolis hōibus cōpetit. Iſtis ergo ſic ſtantibꝰ ⁊ habitis incipit reminiſcentie inqͥſitio a phātaſmate ſeu intentione ad imaginē ſe retorquēdo. ⁊ ꝯn̄ter ad rem in p̄terito ſenſatam. non abſolute vt facit memoria. ſed in poteſtate intellectus ad memoriā. ⁊ ad alias vires reflexi. cōponendo et diuidendo.attribuentis rei in preterito ſenſate ⁊ quaſi ꝑ obliuioneꝫdelete. Ex quo patet ꝙ motus reminiſcētie eſt ſicut motus interceptus. quia non cōtinue per eandem formā reflectitur in rem. eo ꝙ illa cecidit in obliuione vel in totovel in parte. Eſt etiā motus reminiſcētie diuerſus Quoniam eſt ex multis formis ſimiliū. ſcꝫ antecedentiū et cōſequentiū. ⁊ locoꝝ. ⁊ tempoꝝ. ⁊ eorum que accidunt requeſite ꝑ reminiſcētiam. Quapropter quia motus reminiſcētie eſt interceptus ſiue diſcōtinuus. ⁊ etiaꝫ diuerſusnō ſolum numero ſed quodāmodo ſpecie. Ideo dicunt p̄dicti ph̓i memoriā digniorem reminiſcētia. ſicut motuscōtinuus ⁊ vniformis dignior eſt motu intercepto ⁊ difformi. Et quia tria p̄dicta ad reminiſcentiā ordine quodam requiſita ex inuicē dependēt. ideo vnū ex altero leditur. ⁊ per cōſequens impedit̉ reminiſcētie actus. Et modus huius eſt. quia ſemꝑ id quod eſt corporaliꝰ ledit illd̓quod eſt ſpūalius. Senſus aut cōis ledit phantaſiā ⁊ nōecōuerſo. ⁊ phantaſia ledit memoriā. ⁊ nō ecōuerſo. Memoria autem leſa ledit intellectū diſtinguentē. ⁊ non ecōuerſo. Et ideo aliquādo bene vtimur imagine vt imagine. ⁊ bene ⁊ diſtincte reflectitur ⁊ attribuit̉ rebus. tamenquia leſa eſt phantaſia in adunando imagines eoruꝫ quecircūſtabant rem quā q̄rimus. non cōtingit reminiſci eoꝝque intēdimus. Et hac de cauſa bene volentes reminiſcitrahunt ſe a puro lucido ⁊ vadunt ad obſcurum priuatūqꝛ in publico lucido ſpargunt̉ imagines ſenſibilium ⁊ cōfunditur motus eorum. in obſcuro ordinātur ⁊ ordinate mouentur. Et hinc eſt ꝙ Tullius in arte memorandiquā ponit in ſecūdo rhetorice p̄cepit vt imaginemur loca obſcura parum lucis habētia. Et quia reminiſcentiarequirit multas imagines. ⁊ non ſolum vnā. precipit idēTullius vt ſimilibꝰ multis id quod retinere ⁊ reminiſcivolumus figuremus et figuras adunemus. Et dat exēplum vt ſi volumus reminiſci eius qui aduerſat̉ nobis iniudicio imaginemur arieteꝫ in obſcuro magnis cornibuset magnis teſticulis contra nos venientē. Cornua enimreducet in recordatōem aduerſarij ⁊ teſticuli in diſpoſitionem teſtium. ¶ Arguitur. perdita a memoria nōreparat vel inuenit reminiſcentia. Probatur. quia reminiſcentia eſt memoria poſterior ⁊ memoriā preſupponit.Solutio. Reminiſcētia memoriā precedit. ⁊ ſequitur. etcum ea ſimul eſt. In ratione potentie quidem abſoluteidentificant̉ in eodem ẜm rem. ⁊ ſic non precedunt ſe. Inquantū vero actus nomināt in potētia ſic p̄cedunt ſe mituo. Nam memoria precedit reminiſcentiam dupliciterUno modo vt ꝑfecta ⁊ completa. quia neceſſario memoria p̄fuit que ꝑ reminiſcentiā reparatur ⁊ ẜm aliquid. Etimꝑfecte precedit. quia reminiſcētia ex eo quod remanſit procedit reminiſcendo. Precedit autem reminiſcentia memoriā. quia eam iterū renouat quantū ad id qd̓ amemoria excidit Licet em̄ intentio in memoria ⁊ imagoin imaginatiua contrariū non habeāt. tamē quia ſunt inpotētia mobili ⁊ in eodem ſtatu nō manente. iō ex partecōſeruātis corrūpunt̉. qd̓ corruptibile eſt et multipliciter