Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

De ſenſibili exteriori ſcꝫTractatus ſecundus

num bullit ī dolio a duplici calore. loci ſcꝫ naturali agitatū. tunc egrediente calido loci reſidet calidū cōplexionale humidū vaporabiliter in fructibꝰ diſꝑſum coadunat̉ ad aqueū Et hec ambo efficiunt̉ ꝓpriū calorisnaturalis ſubiectū. tunc fructus hn̄t debitū ſuū ſaporem. Et ideo patꝫ ſapor debitus fit alterante calidoꝯplexionali ip̄m humidū ꝯplexionale. vn̄ poſſet calor inhumidū nimis agendo dulce reddere amarumUIintum duotum eſtUtꝝ oīm humidoꝝ ſubtiliſſimū ſit aqua. Et videt̉. qͣꝛ humidū aereū eſt ſubtilius Sol̓o Sic. vt d̓iph̓us in textu ſigno demonſtrat. Et ꝯfirmat̉. qꝛſolū humidū aque. ita purū eſt ſubtile. ideo ē aquaelixabilis. qn̄ bullit in nullo inſpiſſat̉ elixatōem. ſicutalia humida cōmixta. Ad obiectōem dd̓m eſtſimpl̓r ſimpliciſſimū ſed ſolū inter ea incorꝑabilia ſunt nutrimentū qd̓ d̓r ſaporis ſubiectū. humidū em̄ aereū eſt incorꝑabile alimenta.Sextum dubium eſtAn ſolū ſeptē ſint ſpecies ſapoꝝ. Et videt̉ non. qꝛſ. x leatico layod̓t ph̓us in textu fere equales ſunt ſpēs humidoruꝫſeu ſapoꝝ coloꝝ. Si fere ſint equales vident̉ omnino equales. ꝯn̄s ſeptē ſint ſpēs coloꝝ eruntp̄ciſe ſeptem ſpēs ſapoꝝ. Preterea In textu enumerantur octo ſpēs ſapoꝝ .ſ. dulcis. amarus. pinguis. ſalſus. ponticus. auſterus. ſtipticus. acutus PretereaInter ꝯtraria pn̄t ſumi media infinita. Un̄. vi. phyſicoꝝ. In quolibet fieri accipi pn̄t facta eſſe infinita. Etꝓpterea Auerrōis Alphorabiꝰ dicunt medij colores. ſapores. odores multiplicant̉ in infinitū Sol̓oSicut dictū fuit de coloribꝰ. Ita dd̓m eſt de ſapͥoribꝰſeptē ſint in genere ꝓportionabiliter accipiendo ſenſibilia ſapoꝝ .ſ. duo extrema quinqꝫ media. Quoꝝ vnuꝫſumit̉ ex ꝓportione eqͣlitatis eqͥdiſtātiā inter extremaet alia duo abundantiā vniꝰ extremi ſuꝑ mediū velabundantiā medij ſuꝑ extremū. ſil̓r reſidua duo interaliud extremū mediū eqͥdiſtans ſumenda ſunt. Poteſt aūt iſtud dictū ad practicā hoc deduci. oīsſapor vel eſt extremus vel medius. Si pͥmum hoc ē dupliciter. qꝛ vl̓ cauſat̉ ab humido ꝑfecte debite digeſtoa ſicco terreſtri digerente calido. ſic ē ſapor dulcis. velab humido ꝯſumpto oīno exterminato. ſic eſt ſaporamarꝰ. Si ſit mediꝰ hoc accidit dupl̓r. qꝛ vel mediatequidiſtantiā. ꝑticipatōem ſil̓. vel ꝑticipatōeꝫ tm̄.Si pͥmū ſic ē acutꝰ. Si ſcd̓m. hoc ꝯtingit iteꝝ dupl̓r.qꝛ vel mediat inter dulce acutū. vel int̓acutū amaꝝ.Si pͥmū hoc eſt dupl̓r. qꝛ vel magis accedit ad dulce etſic eſt ſapor pinguis. vel magꝭ ad acutū. ſic ē auſterꝰad quē reducit̉ acerbꝰ acetoſus. Si ſcd̓m ē dupl̓r. qꝛvl̓ plus accedit ad amaꝝ. ſic ē ſalſus. vel plus ad acutum. ſic ē ponticꝰ. Ad rōes Ad pͥmā dd̓m ſumedo ſpēs ſapoꝝ penes formalē ꝓportōem in genere ſuntſolū ſeptē ſpēs ſapoꝝ ſicut coloꝝ vt dictū ē. Ad ſpēm ātdeſcēdendo in his ꝓportionibꝰ p̄cipue ad materiā ſuntplures ſpēs qͣꝫ ſeptē. Immo ad materiā deſcendēdo plures ſpēs ſunt ſapoꝝ qͣꝫ coloꝝ. vt d̓t Albertꝰ. qꝛ ex pluribꝰ ꝯſtituat̉ ſapor qͣꝫ color nccē ē plures drās ſaporisqͣꝫ coloris. Qd̓ ꝓbat opꝰ nature plures ſapores oꝑat̉in plātꝭ ſunt eiuſdē coloris. vn̄ diuerſitas cōplexionis

plus diuerſificat ſapores qͣꝫ colores. Cuiꝰ ē. qꝛ in vnotm̄ .ſ. in diaphano qd̓ ꝯſtituūt cōponūt ip̄a corꝑa īuenitur color. diaphanū aūt ē corpoꝝ ẜm cōplexionātur adinuicē. ſꝫ ex ꝯuenientia eoꝝ quā hn̄t ꝑſpicuo ſuperiori corꝑe Sapor āt aliqͦ ex oībꝰ ꝯplexionātibuscorꝑa ꝯſtituit̉ Ad ſcd̓am dd̓m. ſtipticꝰ ad ponticūreducit̉. qꝛ vt d̓t Albertꝰ ſibi ꝓpinqͥ ſunt qm̄ ſtipticꝰ cauſat̉ ex multo terreſtri qd̓ calidi defectū ē ſubtiliatūet alterat humidū ꝯplexionale ad modū terre. ꝓpterqd̓ terreſtris ē ſapor ille. Ponticus aūt ē fortiſſime terreſtreitatꝭ exiccatōis. Sil̓r acer ſapor acetoſus quiidē ē qd̓ auſterꝰ adinuicē hn̄t ꝓpinquitatē. acer ſeuauſterus ē iuxta acutū cauſat̉ ex calido alterāte ſiccuꝫqd̓ alteratū alterat humidū an̄ ꝯpletionē ſui decoctionem calidū cōpleta. iſte ſapor ē fructuū an̄ maturitatē. Cui etiā ẜm Galienū attribuit̉ calefacere ſoluere ſicut acuto. ſꝫ ſolū ſoluere Et ſicut acerē an̄ ꝯpletionem digeſtionē cōpletā. ita acetoſus ē poſtqͣꝫ ex acuthumidū euaporauit calidū cōplexionale. illd̓ em̄ ē frigide ſub̓e tn̄ acute actōis ꝓpt̓ qͣſdā ꝑtes ſicci cōbuſtasin ip̄o. ꝓpt̓ qd̓ d̓r acetū ē hebes in ſub̓a. acutū in actōeAd vltimā dd̓m lꝫ media ſine ꝓportōne acceptapoſſint īfinita tn̄ ſi accipiant̉ ẜm determīatas ꝓportiones. em̄ oīa ẜm diuerſitates ꝓportionū naturaliūaccipi pn̄t. qꝛ multe ſunt ꝓportōes in ꝯtinuis ſuntin diſcretis. Etiā multa ꝯtinua ſunt ſibi ꝓportionabilia niſi ẜm abundantiā indeterminatā defectū.CSeptimum dubium eſtQuare ſudor ē amarꝰ Sol̓o Quia in ſudore ē qd̓dāterreſtre acutū indigeſtū ab humido aqueo qd̓ cauſatſalſedinē amaritudinē. Hinc antiqui dicebāt aquammaris ſalſam. eſſe terre ſudorem.Octauum dubium eſtQuare amara ſalſa cito putreſcant ſicut dulcia etpinguia Sol̓o Quia ī amarꝭ ſalſis ē q̄dā aduſtiocaliditatē corrodunt̉ digerunt̉ aquei humores ſuperflui putrefactōis pͥncipiū ſunt.Nonum dubium eſtAn figure ſint potētia īfinite. Soº Sic. em̄ inquitAlbertꝰ accipiunt̉ penes formales ꝓportōes ſicut ſenſibiliū drn̄e. vt ſupͣ dictū ē. ſꝫ potiꝰ accipiunt̉ ſpēs eaꝝ penes nūeꝝ anguloꝝ. āt nūerꝰ potētia creſcat in īfinitū formales drās opꝫ etiā figuras in īfinitū creſcere. formaliter in īfinitū multiplicari nūeꝝ āguloꝝ. Et ꝓpterea ſenſibilia ẜm democritū formaliter in genere multiplicata creſcunt in infinitum.Eodē ꝟo oꝑtꝫ intelligere circa odoresQd̓ em̄ facit in humido ſiccū facit in gn̄e alioenchimū humidū ī aere in aqͣ ſil̓r. Cōe aūt dehis nūc qͥdē dicemꝰ ꝑſpicuū. Eſt odorabileẜm ꝑſpicuū ſꝫ ẜm lauabile mūdabile enchime ſiccitatꝭ em̄ ſolū in aere ē ſꝫ ī aqͣ qd̓odoris ē Manifeſtū ē āt ī piſcibꝰ oſtracoderinis. vident̉ em̄ odorare necaere exn̄te in aqua.Suꝑnatat em̄ aer infuerit. nec ip̄a reſpirāt.