Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

De eſſentia ſaporis et generatione eiuſdem

pati ſi in ea ſapores fieri debeant. ſicut d̓t tercia opinio.Que tn̄ eſt ſimpl̓r vera. qꝛ ſimplex aqua elementarisoīm humidoꝝ ſubtiliſſimū eſt. etiā ip̄o oleo. Licet em̄oleū ꝓpter viſcoſitatē plus ꝓtēdat̉ magꝭ ſe diffundat.tn̄ ſimpl̓r humidū aqueū ſubtilius eſt. qꝛ difficiliꝰ incauo manus teneri p̄t. Et ꝓpter hanc aque nimiā ſubtilitatē quātūcunqꝫ virtute calefactiua tranſmutet̉ incraſſat̉ vel inſpiſſat̉ ſicut cōmixta humida. ſꝫ potiꝰ ſubtiliat̉. ſola aqua p̄t eſſe ſubiectu ſeu materialis ꝓxma ſapoꝝ. ſꝫ aqua pura. mixta. vel ꝯplexionata. ſicutin fructibꝰ. Humidū em̄ in talibꝰ decoctōem inſpiſſabile eſt Et ſolo calido agēte in humidū aqueū cauſatur ſapor. ſꝫ calidū ſaltē digeſtiuū ē ꝯcauſa ſapoꝝ. agēdo ſcꝫ in humidū aqueū paſſum a ſicco. Qd̓ ꝓbat ph̓s tria ſigna. Primū ē. qꝛ humidū aqueū in plantis et interrenaſcentibꝰ hoc aliqͥd a terra patit̉. ſapidū reddtur. Scd̓m ſignū. qꝛ multi phyſiologoꝝ ſeu ph̓oꝝ derebꝰ nature loquuti ſunt dixerunt humidū aqueū illiſaporis qualis eſt diſpoſitio cōplexio terre quā decurrit. qd̓ maxime manifeſtū eſt in amaris aquis ī ſalſis. Sal em̄ q̄dā ſpēs terre ē. Sil̓r aque cineres amaros colate amari ſunt ſaporis. Sil̓r fontes diuerſificātur ꝓpter hoc in ſaporibꝰ. vt qͥdā ſint amari. qͥdam acutialij alios quoſlibet recipiunt ſapores ꝓpter diuerſitateꝫterre quā aque eoꝝ tranſeunt. Terciū ſignū ꝯformepͥmo eſt terrenaſcētia hn̄t oēs vires a terra. diuerſificant̉ in ſaporibꝰ ꝓpter diuerſitatē terre ſicci terrei Etrōnem oīm hoꝝ ſignoꝝ ſubiungit ph̓s. Quia humidūqd̓ eſt ſubiectū ſaporis patit̉ a ſuo ꝯtrario ſicut aliatraria. ſed ſiccū eſt ſibi ꝯtrariū. ideo patit̉ quōlibet abigne. qꝛ ignis eſt ſiccus. Ueꝝ. qꝛ magis ꝓpria qͣlitas ignis ē caliditas. ſicut terre ſiccitas. ſicut in. ij. libro de generatōe dictū eſt. Ideo licet ignis terra quo ad ſiccitatem agant ad inuicē. agunt tn̄ in aquam ſiccitatē.plus terra ex ea parte qͣꝫ ignis. eo em̄ quo aliquā contraria ſunt. nata ſunt in inuicē agere pati. Exhis oībꝰinfert modū generatōis ſaporis ex humido. ficco. calido. dicens quēadmodū illi lauant corꝑa coloratavel ſaporoſa in humido aqueo. talē faciunt aquā haberecolore ſaporē qualē hn̄t corꝑa lauata. Sic qn̄ humidūaqueū colat̉ ſiccū terreū digerente coquente calidoqͣlificat̉ ſapore reddit̉ ſapidū. Ex quo ꝯcludit̉ definitio ſeu natura ſaporis. hec videlicꝫ Sapor eſt paſſio humidi facta a ſicco actōem caſidi digeſtiui. alteratīa guſtus de potētiā ad actū. Que definitio tota ſeqͥt̉ ex dictꝭexcepta vltima ꝑticula d̓r alteratīa guſtꝰ. Quā ſicbat ph̓s. qꝛ ſaporē ſenſus guſtꝰ fit actu oꝑans ſeu guſtans ducit̉ de potentia ad actū talē qͣlis ē addiſcere accipit̉ nouus habitꝰ. ſꝫ qualis eſt ſpeculari. Qm̄ āt oīs ſicciſꝫ nutritiui. ſapores autēpaſſiones ſunt. aut pͥuatōes. oꝑtꝫ ſumere. hincqm̄ nec ſiccū oportet ſumere abſqꝫ humido neqꝫ humidū abſqꝫ ſicco. Eſca em̄ ip̄is animalibꝰnihil vnū ſolū ſꝫ cōmixtū neqꝫ ip̄is plantis ſedmixtum Et ſicut oblati cibi aīalibꝰ tangibiliadem ſenſibilia augmentū facientia decrementum. Hoꝝ em̄ frigidū oblatū hec em̄ faciunt etaugmentū decrementum. Nutrit aūt ẜmguſtabile oblatum. Omnia em̄ putriunt̉ dulci

ſimpliciter vel cōmixto. Oportet qͥdem igiturde his determinare in his que de generatōne.Nunc aūt quantū ad neceſſe tāgere de ip̄is Calidum em̄ augmentat et ſtruit nutrimentuꝫ. eo leue quidem attrahit. amarum autē ſalſumrelinquit propter grauedinē. Quod itaqꝫ facitin exterioribus corporibꝰ exterior calor. hocdem in natura animaliū et plantaꝝ quare nutriuntur dulci. Cōmiſcentur autē alij ſapores adcibum eodem modo ſalſo acuto pro cōdimento. hoc autem propter contrahere. eo nimisnutrimentū ſit dulce ſuꝑnatatiuūHic ampliꝰ qd̓ dictū ē ſpecificando d̓t ph̓s ſapor cauſat̉ a qͦcūqꝫ ſicco. ſicut nec a qͦcūqꝫ humido. ſed ab 64 10humido ſicco mixtꝭ cōplexionalibꝰ ſeu nutritiuis Qdꝓbat tali rōne. qꝛ ſapor eſt paſſio nutrimenti. nutrimen Oꝝ bat ⁊º.tum aūt ſeu eſca ſiue aīaliū ſiue plantaꝝ mixtū qd̓dā eſtin quo eſt humidū abſqꝫ ſicco. nec ſiccum abſqꝫ humido. ſꝫ humidū ſicco. hoc eſt ſubiectū ſaporis. Decla laraυ ν Sich ⁊o lucrat aūt maiorē dicte ratōis .ſ. ſapor ſit paſſio nutrimēti. Quia cibi ſeu nutrimentū oblati animalibꝰ deſeruiūtad duo. ſcꝫ ad augmentū decrementū ad eſſe indiuiduale nutriti. Ad augmentū decrementū qͥdem inqͣꝫ 44 81ctum tangibile. calidū ſcꝫ vel frigidum. Calidū em̄ mouendo a centro verſus circūferentiā cauſat augmentuꝫfrigidū vero mouendo a circūferentia verſus centꝝ facit ꝯnI 94udecrementū. Un̄ in iuuentute regnante calore viuentiacreſcunt. in ſenectute vero ex dn̄io frigidi decreſcūt. Cibi aūt ẜm guſtabiles ſunt ſaporē habentes nutriūt.Cuius ſignū eſt. Quia viuentia nutriunt̉ dulci vl̓ ſim­ b 4 Tplici vl̓ cōmixto .ſ. alijs ſaporibꝰ. Et qn̄ dulce ip̄iꝰ nutrimenti alijs ſaporibꝰ mixtū eſt tunc natura eius qd̓nutrit̉ attrahit dulce reijcit amaꝝ. Quibꝰ āt nutriunt̉aīalia dictū ē. ij. de generatōe. Sed dd̓m de ip̄o nutrimento qͣꝫtū neceſſe ē ad hanc materiā quā tractamꝰ ydiā S⁊ dtta mte lqpoCalidū em̄ actīe augmētat ſtruit termīat digerēdoet decoquēdo nūtrimētū. p̄parato dulce qͥdē qd̓ ē leuenatura attrahit. qꝛ calidū humidū. Amaꝝ āt ſalſuꝫqd̓ graue terreſtre ē. qꝛ ē natū ſuſciꝑe formā eiꝰ qd̓nutrit̉ neqꝫ ad ip̄m moueri. natura dereliqͥt reijcit Qd̓itaqꝫ facit calor ignis vel ſolis exterior in exterioribꝰ corporibꝰ eleuādo attrahēdo ſubtile leue Hoc ī corꝑibꝰaīatis .ſ. aīaliū plātaꝝ facit natura naturalē calorē etdigeſtiuū. eleuādo ſubtile qd̓ dulce potabile ē Etoīa nutriunt̉ dulci. Cui obſtat cibis exteriꝰ p̄paratis alij ſapores cōmiſceant̉. qꝛ hoc ſolū fit ꝓpter ꝯdimentum. qd̓ oportet fieri maxime ſapore acuto ſalſo. linguam penetrantibꝰ faſtidium tollentibꝰ. qꝛ alias nutrimentū dulce nimis nutritiuū. ꝓpter ſui leuitatem ſuꝑnatando repletōem faceret. appetitum tolleret. abominationē faceret anteqͣꝫ eſſet ſaturitas ad ſufficientiā nutriti. ideo oportet miſceatur alijs ſaporibus. p̄cipueillis duobus. per ꝯſequens graui cum quo deſcendatad inferiora ventris in animalibꝰ. vt ex vacuitate ſuꝑioris ſcꝫ orificij ſtomachi deſideriū ad cibum excitetur. Quemadmodū autem colores albi et nigricōmixtione ſunt. ſic et ſapores a dulci amaro-

C iiij