Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Tractatus ſecundus Deſenſibili exterioriſcꝫ

Quantū igit̉ ad pͥmā partē d̓t ph̓s de ſapore odore nunc dd̓m ꝑmiſcue qͦdāmō. Et pͥmo de ſapore. Primum ꝓbat ph̓us. qꝛ fere eadē eſt paſſio ſeu qͣlitas odoris et ſaporis vtrūqꝫ ſit ſequela cōplexionis nutrimeti. ſꝫ ſunt in eiſdē ſubiectꝭ ꝓprijs. velut in materia eorum. Sapor em̄ eſt in humido ꝯplexionali paſſo a ſiccoOdor āt in ſicco ꝯplexionali paſſo ab humido. Scd̓mLalcā ptꝫ. qꝛ ſapor eſt nobis notior odore. Cuius eſt. qꝛ olfactū alijs aīalibꝰ habemus peiorē. peiorē alijs ſenſibꝰ in nobis ſunt. Et guſtus ſit qͥdā tactus quē habemus certiſſimū oīm aīaliū. guſtū etiā habemꝰ certiſſimum. Quapropter de ſapore tāqͣꝫ de nobis notiori primo determinandum eſt.Qd̓ qͥdem igit̉ aqua natura vult inſipida eſtneceſſe eſt Itaqꝫ in ip̄a aquā habere genera ſapoꝝ. inſenſibilia propter ꝑuietatē ẜm empedocles d̓t. vl̓ materiā talem ineſſe quēadmodūpanſperma ſapoꝝ. om̄ia quidem ex aqua fierialia qͥdem ex alia parte. nullam habente differētiam aqua faciens eſſe differentiā acſi caliduꝫet ſolem dicat quis.Hic ꝯn̄r exeqͥtur intentōem ſuā de ſapore recitandotres opiniones falſas de ſubiecto eius Dicens lꝫ acde ſua natura ſit actu inſipida. ip̄a tn̄ eſt radix oīm ſaporum. in ſe virtual̓r oēs ſapores ꝯtinet vt antiqͥ trifarieimaginati ſunt pͥmo empedocles anaxagoras dixerunt oīa genera ſapoꝝ actu ſunt ī aqua. ſꝫ ſunt inſenſibilia ꝓpter ꝑuietatē partiū ſapidaꝝ ato maliter reſperſaꝝ aquā. Alij vero ſcd̓o dixerunt ſapores in aquapotential̓r ſolū materiali ſꝫ effectiua quaſi aqua eſſetpanſperma .i. vl̓e ſemen oīm ſapoꝝ. Et ſic ſicut ex aliate ſeminis fit alia ꝑs animati corꝑis. ſcꝫ manus. pes. veloculus. Ita dicebant iſti ex alia ꝑte aque fieri aliū ſaporēet aliū. Tercio aūt dixerunt alij aqua ẜm actū nullaꝫhabeat drām ſapoꝝ. ſed ſolū potentia materiali ab extrinſeco mouente .ſ. calido vel ſole ad actū ꝑducitur.Hoꝝ autē ſicut empedocles dicit multū atum mendaciū. Uidemus em̄ cōmutari calorem ſapores allatis fructibꝰ ad ſolem ignitū.tanqͣꝫ non in aqua trahere ſapores tales factosſed in ip̄o fructu tranſmutatos. reſudantes. etiacentes. propter tempus auſteros a dulcibuset amaros. oīmodos factos decoctos. adom̄ia ſapoꝝ genera. vt eſt dicere tranſmutatosSimiliter aūt panſperme materiā eſſe aquāeſt impoſſibile. Ex eodem em̄ videmus ſicutex eſca factos aliquos ſapores. Reſtat igitur inpati aliqͥd aquā tranſmutari qͥdem igitura calidi ſolum virtute accipit hanc virtutē quādicimus ſaporem manifeſtū eſt. Subtiliſſimūem̄ omniū humoꝝ aqua eſt. ip̄o oleo. ſed ꝓtenditur oleum plus qͣꝫ aqua propter viſcoſitatemaqua vero fragilis eſt. Quare grauius ē ſer-

uare aquam in manu qͣꝫ oleum. Quoniā auteꝫcalida facta aqua non apparet. ingroſſata aquaip̄a ſola. manifeſtum quoniā alia quedam vtiqꝫerat. Sapores em̄ in fructibꝰ hi exn̄tes oēsgroſſitudinē hn̄t. magꝭ. caliduꝫ aūt concauſa qͣꝫcauſa. Apparent autē ſapores quotcūqꝫ qͥdemin fructibus hi exiſtētes in terra. Quare multi antiquoꝝ phyſiologoꝝ dicunt talem aquāper qualēcunqꝫ terram tranſeat. hoc manifeſtum eſt in falſis aquis maxime. Sal em̄ quedāterre ſpecies eſt. Et que cinerē colate ip̄o amaro exiſtente amaꝝ faciunt ſaporem. Sunt quoqꝫ fontes multi. Hi qͥdem amari. alij vero acuti. hi āt oīmodos habētes ſapores aliquos. Rationabiliter itaqꝫ in naſcentibꝰ fit ſapoꝝ genusmaxime. pati em̄ natum eſt humidū quēadmodum alia a ꝯtrario. Cōtrariū āt ſiccū. Quareet ab igne patit̉ quid. Sicca em̄ ignis natura.Sed propriū ignis calidū eſt. terre vero ſiccū.ſicut dictū eſt in his que de elementis. Quarequidē igitur ignis terra. nihil natum eſt facerevel pati nec aliud quicqͣꝫ. āt ineſt ꝯtrarietasin vnoquoqꝫ. hec oīa faciunt patiunt̉. Quēadmodū lauāt ī humido colores ſaporestalē faciūt habere aquaꝫ. ſic natura ſiccū terreū ſiccū terreū colans mouēs calidū qͣlequaleqͥd humidū facit Et hoc eſt ſapor. facta addito ſicco paſſio. in humido guſtus ẜm potentiam alteratiua in actum. Ducit em̄ ſenſitm̄ adhoc potentia p̄exiſtens. Non em̄ ẜm diſcere. ſꝫẜm ſpeculari eſt poſſibile ſentire.In hac ſcd̓a ꝑte ph̓us reprobat has tres opiniones ꝑouixkō̓on̄dēdo veꝝ modū generatōis ſapoꝝ Et diuidit̉ in du Lxoc ſao vas ꝑticulas. In pͥma reprobat opiniones. oſtendēdo ſolū humidū ſed ſiccū calido reqͥrant̉ ad generatonem ſapoꝝ. In ſcd̓a ſpecificat quale ſiccū humidū ſaporum pͥncipia ſunt. Scd̓a ibi (Qm̄ āt) Quantū igit̉ adpͥmā reprobat opiniones. pͥmo pͥmā. dicens dictūempedoclis eſt apertū mendaciū. qꝛ videmꝰ in fructibꝰſapores mutari virtutē calefactiuā ſolis. vel alicuiꝰ igniti vel innati caloris ip̄oꝝ fructuū. attrahendogregando diſꝑſos ſapores minutos in ꝑtibus. ſꝫ alterādo tranſmutando fructus decoquendo ſuꝑfluū humidū. Sic em̄ fructꝰ īmaturi ſaporis auſteri vel amariiacentes ad tp̄s. calore ſolis vel igniti vel ꝓprio innatocalore reſudantes ad aliū ſaporē mutant̉ .ſ. dulciorē. talietiā decoctōne alteratōne videmus fieri mutatōnemẜm oīm ſapoꝝ genera. Scd̓am ꝟo opinionē reprobat tali rōne. Si aqua eſſet panſperma oīm ſapoꝝ. tunc ſeip̄aꝫnullo oꝑante extrinſeco ad diuerſos ſapores moueret.āt eſt impoſſibile. Quia videmꝰ ex eodē nutrimēto percalidū elixatm̄ vel aſſatm̄ artē vel naturā ſapores mutari. neceſſe eſt aquā ab aliqͦ aliquam trāſmutatōnem