Libri de ſenſu et ſen. Tracta .j. De organis
uere extremo tangēte ſpeculuꝫ. Qd̓ obabant ꝑ rōnes inoppoſitū obiectas. Sꝫ hec opinio falſa ē ẜm mentē Arꝭ.et alioꝝ peripateticoꝝ. Qd̓ ꝓbat̉ duabꝰ rōnibꝰ. Primaeſt. qꝛ cū viſus ſicut cetere potētie apprehēſiue ſenſitiue ſitvirtus paſſiua. nō p̄t eē pͥncipiū vidēdi. niſi fuerit paſſibiliter ꝑfectus. ncc̄e eſt gͦ vt a viſibili. paſſione qͣdā ꝑfectīapatiat̉. ſuſcipiēdo mutatōe quadā ſpūali formā ſeu idolūrei viſibilis. q̄ cū loco ⁊ ſubiecto ab ip̄o oculo non ſeꝑat̉ inoculo eſſe d̓r. Scd̓a rō. Sicut em̄ lumē hꝫ eſſe in perſpicuo ꝑuio ita ⁊ termīato. ⁊ ꝑ ꝯn̄s cū in vtroqꝫ ꝑſpicuo habeat intētionale eſſe. Ideo intētionalizādo colorē dat coloꝝ intētionibꝰ eſſe in medio ꝑuio. ⁊ etiā in termīato perſpicuo maxīe polito et terſo. Et ꝓpterea imago eſſe p̄t inſpeculo ⁊ in oculo. nō ẜm eſſe reale ⁊ materiale. ſed intentionale ⁊ ſpūale. qͣle pͥmo accipit in medio ẜm ꝙ actu lucidū eſt Hec aūt forma ſeu potius forme intētio nō facitmediū qͣle. qꝛ tūc nō poſſꝫ ab eodē pūcto aerꝭ videri albūet nigrū. qd̓ falſum eſſe pꝫ de duobꝰ diametraliter ſibi oppoſitis ꝯtra ſe aſpiciētibꝰ. quoꝝ vnus videt albū. ⁊ aliusnigrū. In eodē em̄ pūcto medij eſt intētio albi ⁊ nigri ſine ſui deſtructōe. Si em̄ ſe deſtruerēt ⁊ ꝯfunderēt. ad viſum diſtincte nō ꝑuenirēt. Quapropter imago rei viſibilis eſt in oculo ſicut idolū in ſpeculo. non ſicut in ſubiectoꝓprio. qꝛ cū nō ſit qͣlitas ſed qͣlitatis intētio nō eget ſubiecto ſicut qͣlitas ẜm eſſe reale accepta. In ſignū cuiꝰ imago rei viſibilis eſt in oculo. nō ẜm ſuꝑficiē ſed punctū. qͥaqd̓ ineſt alicui ẜm ſuꝑficiē certā totū. nō p̄t ineſſe eidemẜm illius ſuꝑficiei partē. Sed imago rei viſibilis p̄t apparere in oculo paruo ſicut in magno. ſicut etiā d̓r de idolo in ſpeculo. Et ꝓpterea ſi frangat̉ ſpeculū in ꝑtes diuerſas variant̉ ⁊ multiplicant̉ imagines ẜm multitudinē ꝑtium ſpeculi. Un̄ imago ꝓprie in ſpeculo vel in oculo nonhabet longitudinē vl̓ latitudinē ẜm eſſe reale. ſed intētionē lōgitudinis ⁊ latitudinis hꝫ. ſicut intentōem figure etcoloris. He intentōnes d̓t Alb̓tus variant̉ ẜm diuerſitatem ſuſcipientiū diaphanoꝝ. Nam in corꝑibus in ſuis dimenſionibꝰ figuraliter intermīatis et ꝑſpicuis ꝑſpicuitate ꝑuia ſcꝫ in aere ⁊ aqua nō habēt figurā determinataꝫSed in corꝑibus terminataꝝ dimenſionuꝫ ⁊ in figuratiset in ꝑſpicuis ꝑſpicuitate termīata opaco terreſtri habētfigurā ſicut in oculo ⁊ in corꝑe ſpeculari. Eſſe aūt figuratum nō accipit intētio a medio ꝑuio. ꝑ qd̓ diffundit̉. cuꝫin eo tale eē nō habeat. niſi accipiamus mediū ꝑuiū inqͣntum ſtat ſub poteſtate pͥmi mouētis ſcꝫ coloris. ꝑ actumſue forme ſe diffundētis. Sed potius hꝫ ꝓportionis ſimilitudinē in colore ⁊ figura ex ꝑte ſuſcipientis ꝑſpicui terminati Forma em̄ agētis nō ſuſcipit̉ in patiente ẜm ꝙ eſtin agente. ſed ẜm congruentiā patientis. ¶ Per hoc adobiecta. Ad primū dd̓m ꝙ idolū vel imago nō mouet̉ ꝓprie ad motu rei obiecte. ſed noua alia ⁊ alia in diuerſis ſitibꝰ ſuꝑficiei vel oculi generat̉. Cum em̄ oīa viſibilia agente lumīe fiant. non habēt generatōnem niſi lumīs. Et iōſicut ſola oppoſitio lumīaris ad rectā diamētrū ſufficit adluminis generatōnem ꝑ om̄es ꝑtes ꝑſpicui que recte luminari opponunt̉ Ita etiā ad omnē figuraꝝ ⁊ coloꝝ generatōem nō exigit̉ aliud niſi recta oppoſitio rerū viſibiliuꝫad ꝑſpicua terminata ⁊ intermīata vt dcm̄ eſt Et in hacparte auctoritas Gilberti inſufficiēs eſt dicētis imagineꝫin oculo nō eſſe. neqꝫ in ſpeculo ſicut in ſubiecto niſi dicamus ꝙ nō ſint in eis ꝓprie vt in ſubiecto more qualitatuꝫmaterialiū ⁊ realiū. Uel ſecūdo dici p̄t ꝙ duplicia ſunt accidētia. q̄dam ſunt abſoluta. ⁊ q̄dam reſpectiua. Abſo-
luta ſunt duplicia. q̄dā dependēt a ſubiecto materialiteret cauſalit̓. q̄dam materialiter ſeu ſubiectiue tm̄. ⁊ cauſaliter aliūde depēdent ſicut lumen Per hoc ergo dicendūꝙ licet accidētia abſoluta materialiter ⁊ cauſalit̓ a ſubiecto depēdentia nō moueant̉ qͥeſcente ſubiecto. tamē accidētia reſpectiua mutant̉ alio mutato. vt ptꝫ de paternitate. Et ſil̓iter accn̄tia que depēdent a ſubiecto. ſubiectiueet materialiter tm̄. ⁊ non cauſaliter ſicut lumen vel colorẜm eſſe formale. ⁊ maxime coloris intentio. ¶ Ad ſecundū dicit̉ ꝙ neganda eſt ꝯn̄tia. qꝛ imago in oculo non eſt idquod videt̉ ab habēte imagine. ſed id quo. Ab eo ergo qͥhꝫ imaginē in oculo nō videtur imago ſed res imaginataab alio aūt videri p̄t in oculo eam habētis ſicut videturimago rei viſibilis obiecte in ſpeculo.Unoecimū oubiū elīUnde eſt ꝙ reſplēdentia lumīs. color tegit̉ terſi ⁊ politicorporis. ¶ Sol̓o. hoc eſt ex eo ꝙ corꝑa terſa et polita ꝙͣlia ſunt ſpecularia reflectūt ſimul et diuaricāt ſuꝑ ea incidens lumen. ⁊ ideo in oppoſitū multiplicant ipſum. Hocaūt ideo eſt. qꝛ ſunt ſuꝑficiei polite. Politū aūt hmōi nature eſt propter cōuenientiā quā habet ad lumē ꝙ multiplicatur lumen ſuꝑ ip̄m. ⁊ ꝓpter hmōi lumīs multiplicationē et exuberantiā tegit̉ color eoꝝ. nō qͥdem ſꝑ. ſed quādo ſunt in lumīe. ⁊ ſic vident̉ ſplendida ⁊ radiantia.Duodecimū duptū eltQuare non fit viſio niſi ad rectam oppoſitōem rei viſibilis. ¶ Solutio Alberti. Licet nō cōcedamus viſionē fieri extramittēdo ꝑ emiſſionē radioꝝ viſibiliū ꝓtenſoꝝ diametraliter ad res viſas. tamē viſio nō fit niſi ad recta oppoſitōem viſus ad rem viſam. Cuius ratō eſt. qꝛ coloresſeu colorum ſimilitudinē nō recipit niſi diaphanū illuminatum. Ideo oportet luceꝫ eſſe actu in diaphano ad hocꝙ fiat viſio. Et nō ſolum in diaphano terminato in quoeſt viſibilis color. ſed in medio ꝑ quod intētio coloris diffundit̉. ⁊ in ipſo humido cryſtallino. Lumē autem eſt illius nature ꝙ formas quas abſtrahit nō reddit niſi ei inquod ẜm rectā oppoſitōem procedit. Si auteꝫ lux taliseſſet ꝙ afficeret diffundendo vndiqꝫ ad omnē differentiāpoſitionis. tunc viſus eſſet om̄is rei que quocūqꝫ modoper mediū deferēs viſui cōiungeret̉. Sicut auditus ē omnis ſoni. quia aer violēter motus vndiqꝫ inundat. et ſil̓iter tactus eſt om̄is calidi qualitercūqꝫ tactui coniuncti.Sed contra. luminis diffuſio orbicularis eſt. ergo adomnē differentiā debet fieri viſio. ¶ Solutio. licet lumenorbiculariter diffundatur. ſolum tamē fit viſio ſub figura pyramidali radioſa a baſi rei viſibilis oppoſite ſuꝑ viſum perpendiculariter orientem.Decimūterciū duptū eliAn organū auditus ſit de natura aeris. ¶ Proſolutiōenotandū ꝙ organū auditus eſt auris cum vniuerſis ip̄mintegrantibꝰ. Ad eius autē integritatē reqͥritur. Primoquoddā mixtū aereum ſeu aer. nō tamē pure elemētaris.ſed cōplexionatus Secūdo reqͥritur tympanū auris qd̓eſt neruus tactiuꝰ qui expāditur in exteriori auris. Tercio reqͥritur materia cartilaginoſa que ſunt latera aurisverſus extra extenſa. ⁊ hec ſunt dura vt percuſſa bene ꝑcutiant. ⁊ verſus exterius ſunt lata vt bene hauriāt ſonūet ſunt verſus interius foramina tortuoſa vt ꝓhibeatur