Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

ſenſuum exteriorū. ſcꝫ. viſus et auditus

aer exire. Natura etiam fecit aurem tanqͣꝫ purgatoriumcholere. vt virtute defluētis cholere tympanū auris latera aurꝭ ſicca dura maneāt. tāto meliꝰ ad ſonoꝝceptōeꝫ ſeruiāt Pellis em̄ tympani ſicca bn̄ ſonat. chorde ſicce in inſtrumētis muſicalibus. emollite autem ſonūperdunt. due aures ſic diſpoſite cōtinuantur per duosneruos ſe interſecantes primo ſenſitiuo. ſicut pͥus dictuꝫeſt de organo viſus. Per hoc ergo ad queſitū dicendum totum organuꝫ non eſt de natura aeris a dominio. ſedvna partiū principaliū. ſcꝫ aer ille immobilis. tamenvt videtur ſentire Albertus. aer eſt pars principaliſſimaīmo neruus auditiuus ſeu tympanū inuoluens videturprincipaliſſima quoniam pulſatur ab aere intrinſeco moto et pulſo ab extrinſeco. qui eſt intrinſeco connaturalis.tunc fit auditusDecimūquartū dubiuꝫ.Utrum aer ſit immobilis. Et videt̉ non. quia aerin meringa auris incluſus proprio motu ſemꝑ moueturtremēdo propter caloreꝫ auris Solutio Alberti. ſic. vtſentire poſſit ſonoꝝ differētias quaſlibet. Si em̄ moueret̉. exteriores motus reciperet niſi cōfuſe. hinc obſurdeſcūt illi qͥbus aer in auribꝰ incipit vehementer moueriEt hec eſt cauſa ẜm Albertū quando aliquis mergitcaput ſub aqua adhuc audit ſonos qui fiūt ſuper aquamqͣꝫdiu manet mer inga plena aere hmōi. qꝛ ſoni intentioaquā vt per mediū tm̄ diffuſa veniēdo ad aerem qui eſtin aure percutit tympanū auris facit audituꝫ. quod d̓tſe Albertus expertū eſſe. Uerū aqua percutiēs aerē quieſt in aure multū cōfundit ſonū ſub aqua auditū Adrōem in oppoſitū dicendū. aer ille eſt immobilis motuviolento et motu alieno quo extrinſecus mouetur. eſt tamen mobilis mouet̉ motu naturali ꝓprio. Ueruꝫ ſi perſpūm īnaturalē intꝰ innaturalit̓ moueat̉ ſurditatē īducitDecimūquintū dubiuUtrū organuꝫ olfactus ſit de natura ignis. Et videỉ non. quia dicit̉ ſecūdo de anima. organuꝫ olfactus ſitde natura aeris aque. nullius potentie organuꝫ ſitde natura ignis propter nimiā actiuitatē. Solutio. ſicẜm potentiā. ẜm actum aūt eſt de natura aeris et aque.Primū patet. quia eſt medietas ignitoꝝ odorum. Omnis aūt odor eſt calidus ſiccus effectualiter ratione fumalis euaporationis qua diffundit̉. ergo organumolfactus ſit tale in potētia qualis eſt odor in actu. ẜmfumali euaporatione diffundit̉. neceſſe eſt organū olfactus ſit calidum in potētia. Scd̓m ꝓbat ratio in oppoſitūfacta. Unde organū olfactus ẜm eſſe primū quod eſt velut ſomnus eſt frigidū humidū ſicut cerebruꝫ ſub quoꝓxime collocat̉. Sed quantuꝫ ad eſſe ſecundū (quod eſtvelut vigilia ab obiecto ſibi cōueniēs) eſt calidū ſiccūet in hoc habet ſymboluꝫ cum igne. Et propter hoc animalia quoꝝ cōplexio magis accedit ad calidum ſiccuꝫſunt melioris olfactus alijs aīalibus. Arguit̉. ex hocvidet̉ plato bene dixiſſe organum viſus eſſe de natura ignis. quia licet ẜm actum ſit de natura aque. tn̄ ẜm potentiam eſt de natura ignis ſicut olfactus organū. Solutōnon eſt ſimile. quia organuꝫ olfactus eſt actualiter de natura aque ẜm eſt in potentia ad calidū ignis. Organūaūt viſus eſt de natura aque inquantū ꝑſpicuū quoddāet vt in potentia eſt ad lumen quod non eſt qualitas ig-

nis vt hmōi ſed pͥmi alterātis Sed contra Ignis eſtlucidus actu. ſaltem in materia aliena ſicut calidus eſtIdeo videt̉ adhuc eadem rōne deberet organū viſusdici de natura ignis ſicut organū olfactus Solutio. nihulprohibet organū viſus dici de natura ignis inquantū ignis lucidus eſt eodē modo quo olfactus organū attribuitur igni inquantū eſt calidus ſiccus. Sed Areſtotelesimprobat opinionē antiquoꝝ pro quāto ponebant orga eſſe actu lucidū vt viſus haberet virtutē actiue lumēemittēdi agendi in viſibilia. Ponebant em̄ viſionē fieriextramittēdo. Uel d̓r ẜm Alb. ignis lucē p̄t actuare oculū igniēdo calefaciēdo ſicut ignis calido ſicco actuat olfactuꝫ. quia per hoc deſtrueret̉ oculus nec ignis per ſuam lucem actuat oculum ꝯuertibiliter. ſed luxin cōmuni cōuertibiliter oculum actuat.Quare inſpirātes fortes odoXVI. OLIV res ad ſolē reſpiciētes freq̄nter ſternutāt Pro ſolutōe notandū ẜm Alb̓. ſicꝭ natura ordinauit refrigerās reſpiratiōem ingredi ad coret ad pectꝰ cordis refrigeratōne. ita ordinauit actucalidū ingreſſuꝫ habeat ad frigidiſſimū. ad mitigatiōemfrigiditatis eiꝰ qd̓ inter mēbra pͥncipalia frigidiſſimū ē.cuiuſmōi eſt cerebrū. Scd̓o notandū. ſternūtatio nihilaliud ē niſi qͥdā motꝰ expulſionis alicꝰ repugnātis a cerebro Per dd̓ꝫ fortes odores inſpirati nimis cerebrūcalefaciūt. ſil̓r lumē ſolis ingrediēs oculos neruosvſqꝫ ad primū ſenſitiuū. ꝯn̄s cerebꝝ. ꝓpellendo repugnās cerebro. motū faciūt expulſionis qui eſt ſternutatio. Un̄ quicqͥd inſpirādo vel al̓s cerebro repugnanslitercūqꝫ applicatur ſternutationem inducit Quare rheumatici male auCuII. A NH..C diut. videt. odorāt¶ Soꝓpt̓ abūdantiā rheumatū deſcēdētiū a cerebro neruosſenſitīos illoꝝ ſenſuū. qꝛ rheumata plꝰ indiſponūt oppilādo organū olfactꝰ qd̓ ē cerebro viciniſſimū. ideo plus impediūt olfactū Et qꝛ rheumata rōe qͣlitatis plus repugnāt organo auditus qd̓ hūido calido qūolibet ꝑficit̉. vtdictū eſt. Ideo licet ꝓpter vicinitatē plus impediāt viſuꝫꝓpter ꝓpinquitatē oculoꝝ ad cerebrū. tn̄ ꝓpter repugnantiam qͣlitatis rheumatis plus impediūt auditūAn organa tactꝰ et guſtXIIII. DNVAA ſinc de natura terre. Etvidet̉. qꝛ tūc mēbra magꝭ terrea eēt plꝰ ceterꝭ tactu guſtū vigētia. qd̓ falſuꝫ ē Scd̓o. guſtꝰ tactꝰ ſtꝭ diſtincti ſenſus. pn̄t hr̄e organū eiuſdē ꝯplexiōis Soſic. Qd̓ pͥº pꝫ de tactu. qꝛ ad organū tactꝰ ſit ī pon̄aad qͣlitates tāgibiles ꝯͣrias oꝫ ip̄m redactū ad tēperamētū mediū qͣlitatū hmōi. Et qꝛ t̓ra minꝰ hꝫ de ꝟtuteactīa qͣꝫ alia elemēta. qꝛ fex oīm elemētoꝝ ē. ncc̄e ē in orga tactꝰ plꝰ de t̓ra ẜm qͣꝫtitatē. Scd̓o idē pꝫ de guſtu. guſtꝰ eſt qͥdā tactꝰ. elemēto terre attribuit̉. Ueꝝtn̄ ſicut organū olfactꝰ eſt actu frigidū hūidū. potētiacalidū ſiccū. Ita organū guſtꝰ ē actu frigidū et ſiccū. tn̄pon̄a hūidū .ſ. hūiditate ſaliuali. hoc ad bn̄. Adobiecta in oppoſitū Ad pͥmū dd̓m organū tactꝰ eſtſimpl̓r terreū. qꝛ capill̓. oſſibꝰ. vnguibꝰ. dentibꝰ ſentimus. niſi inqͣntū aliqͥbꝰ taliū nerui ꝑmixtiſtꝭ in extremitate ſicut accidit dentibꝰ. ſꝫ d̓r terreū ꝓpter cām dictaꝫ. Ad ſcd̓ꝫ dd̓m guſtꝰ ē tactꝰ foralit̓. qꝛ tūc eēntqͥnqꝫ ſenſus exteriores. ſꝫ d̓r qͥdaꝫ tactꝰ qͦdāmō. quia ſcꝫ

B iiij