De organo ſenſus viſus

Utrū om̄ia corꝑa ſint nata fulgere. ¶ Sol̓o. nō oīa. ſeddetermīata. ſcꝫ lenia. q̄ ſunt plana ⁊ polita. cuius vna ꝑsnullo mō aliā obūbrat nec impedit a lucis ꝑceptione vl̓reflexionē. Tale aūt lene ſcꝫ planū ⁊ politū maxime ē humidū vel humido terminatū. qꝛ humidū talis nature ēꝙ eius vna ꝑs ad aliā fluit ⁊ nulli alteri ſuꝑeminet. ⁊ iōom̄e actu humidū ⁊ ſpiſſuꝫ eſt politū. Sil̓r eſt ſi ſit ex humido. cuiuſmōi ſunt vitra et metalla q̄ frequēter ſplēdētꝓpter eandē cām. Sil̓r fit qn̄ aliqd̓ eſt terreſtre. humidotn̄ terminatū ⁊ coagulatū. ſicut ſunt capita ⁊ ſquamē piſciū. Hec em̄ oīa inquantū ſunt ꝑſpicua nō ꝑſpicuitateꝑuia. ſed termīata ⁊ ſpiſſa ⁊ polita. lucēt. ⁊ aliqͥd lucis habent licet nō oīa faciāt lucē ſimpl̓r. ſed ſolū illa in quibusaliqͦ dominio eſt ignis natura. Et hac rōne oculi fulgēt.Lux em̄ eſt actus ꝑſpicui ⁊ ꝑfectio naturalis. om̄is autēactus inꝓpria ſua materia fieri habetꝯctauum dubtum eli.Qūo fulgor ꝓpter celeritatē motus oculi p̄t ab eodemoculo videri a qͦ emittit̉. ¶ Sol̓o. licet ab oculo aīaliū fulgor ꝓcedat. nō tn̄ ab oīm aīaliū oculo ꝓcedit fulgor. ſufficiens ad certoꝝ viſibiliū apprehenſionē. ſed qͦrundā tm̄et iō ab oculo taliū aīaliū fulgor ꝓcedens videri p̄t oculis qͥeſcentibꝰ. Sed ab oculo alioꝝ aīaliū fulgor ꝓcedēsnō videt̉ ab eodē. niſi moto oculo celeriter. Cuiꝰ cā ē. qͥatūc oculus ſubito fit in duobꝰ ſitibꝰ. ⁊ iō fulgor micans exip̄o in ſitu pͥmo. ſubito videt̉ ab eodē in ſitu ſcd̓o anqͣꝫ diſpareat Sed ꝯtra Nulla celeritas motus ad hͦ ſufficere p̄t. qꝛ motus oculi qͣntūcunqꝫ ſit velox. ſit tn̄ in tꝑe. dufuſio aut lumīs ⁊ fulgoris ꝑ pn̄tiā fulgētis inſtātanea eſtet ceſſatio ꝑ abſentiā ſil̓r inſtātanea. gͦ qͣntūcunqꝫ oculꝰceleriter moueat̉. impoſſibile ē ꝙ pupilla pͥus veniat ad ſitū ſcd̓m ex ſitu pͥmo qͣꝫ ceſſat ille fulgor. Sol̓o Alexādriperipatetici Pupilla eſt corpꝰ diuiſibile in ꝑtes iō celeriter moto oculo cū aliqua pͥncipalis ꝑs pupille incipit adaliū locuꝫ ꝑuenire. adhuc ille fulgor micat ex reſidua ꝑteeiuſdē pupille. q̄ nondū illū locū dimiſit. ⁊ ſic ẜm illā ꝑteꝫin ſcd̓o ſitū videt̉ fulgorē reſplēdentē. ex ꝑte in primo ſituadhuc exn̄tē. Qd̓ declarādo Alb̓tus d̓t. ꝙ ſicut illd̓ qd̓celeriter fert̉ vnū exn̄s eſt qͣſi duo in om̄i intermedio motus qͦ mouet̉. Ita etiā oculus vnꝰ qn̄ ſubito mouet̉. efficitur vt duo. vt ſcꝫ vidēs ⁊ viſuꝫ in diuerſis ſitibꝰ Qd̓ ptꝫexēplo. Nā ſi qͥs candelā in tenebris teneat ſuꝑ aquā q̄ēin vaſe nigro in tenebris ⁊ nō in luce diei. tūc ſpeculū luminis cādele apparebit in aqͣ. quā eandē aquā ſi moueā ſubito. vel celeriter ꝑcutiā eam. vel aliter diſꝑgat̉. diuaricabit̉forma cādele in tota aq̄ ſuꝑficie ⁊ paulatim qͥeſcente adquieſcet ſpeculū ſeu imago in loco vno ſuꝑficiei aque. Eteodē mō dd̓m eſt de lumīe. Qn̄ em̄ oculus celeriter mouetur vel aliter mouet̉. diuaricat̉ ſubito humor qui eſt inoculo. ⁊ lumē qd̓ eſt in humore. Et qꝛ oculus viuū ſpeculū eſt. cuiꝰ oꝑatio vitalis eſt videre. iō tūc lumen eius ſicdiffuſum. videt̉ ꝑ ip̄m oculū. ſicut ſi aqͣ eſſet videns tuncvna ꝑs videret aliā cū lumīe qd̓ eſt in ip̄a qn̄ aqua celeriter moueret̉. Et totum hoc facit celeritas motus ꝓpterquem aliud eſtimatur videns ⁊ viſum.onum dubium eſt.Un̄ ꝓuenit diuerſitas videntium circa vidēdi modum¶ Soº ex duobꝰ .ſ. diuerſitate ſpirituū. ⁊ ex diuerſitate ſitus organi. p̄ter eā que ex diuerſa ꝯplexiōe eſt ip̄ius ocu-

li. ⁊ ẜm diuerſam etatē. Primū pꝫ videlꝫ ꝙ ex diuerſitateſpirituū. qꝛ ſpūs viſiuus eſt id qͥ oculus habilitat̉ ad actum vidēdi. ⁊ iō deficiēte ſpū viſiuo deficit virtus viſiuaet iō debilitat̉ virtus viſiua. Un̄ quāto ſpūs ille fuerit lucidior. aereor. ⁊ ſubtilior. tāto ꝑ eū oculus videt ꝑfectiusſicut organa alioꝝ ſenſuū ꝑ ſuos ſpūs optimos optīe ſentiūt. Et iō a ſenibꝰ in qͥbus ſpūs debilis eſt. ⁊ ab exiccatꝭex vigilia ⁊ ſtudio nō vident̉ viſibilia ꝓpe oculos ſed eminus ad aliquā diſtantiā. qꝛ qn̄ viſibile ē iuxta oculos tūcad directū oculi nō dirigunt̉ niſi pauce ꝑtes rei viſibilis ꝑradios viſibiles. ⁊ quedā ſunt ſuꝑ oculū. ⁊ quedā infra. ⁊q̄dam a latere diuertunt̉ a directo oculi. qm̄ viſio fit ſubfigura pyramidali. cuiꝰ baſis eſt in re viſa. ⁊ conꝰ in oculo. Qn̄ aūt res viſa fuerit ꝓpinqͣ viſui tūc conus eſt groſſus ⁊ minꝰ de ꝑtibꝰ rei viſibil̓ manifeſtat. Et qͥa ſpūs inillis debil̓ eſt. iō ꝑtes hmōi non ꝑcipiunt̉. Cū aūt viſibilemagis remoueat̉. tūc magis ex directo ꝑcipiunt̉. eo ꝙ magis tūc dirigunt̉ linee q̄ ſunt inter viſuꝫ ⁊ viſibile. Regulariter gͦ verū eſt ꝙ in determīata diſtātia quantuꝫ eſt exꝑte ſpirituū melius ꝑcipiunt̉ viſibil̓ drn̄e qͣꝫ innimis modica. Scd̓m de ſitu ptꝫ. qꝛ hn̄s humorē eryſtallinū nō incētro oculi ſꝫ ꝟſus inferiorē ſuꝑficiē oculi nō videt niſi deꝓpinqͦ. qꝛ ſpēs viſibilis in lumīe vecta directe nō ingredit̉ad humorē cryſtallinū niſi fuerit eleuata res viſibilis ſuꝑoculū ⁊ qͣſi iuxta oculū. Uerū qꝛ humidū cryſtallinū in talibꝰ plerūqͣꝫ magis eſt adunatū qꝛ abſconditū. iō ex ea ꝑte acutius vidēt ceteris ſicut etiā hn̄tes oculos ꝑuos etmagis in capite ꝓfundatos. Quo ꝯtra qͥ magnos habētoculos ⁊ eleuatos qͣſi extra caput. maliſtꝭ viſus. qꝛ in eisviſiua virtus cum ſpū viſiuo nō eſt adeo adunata. Spūsetiā viſiuus in eis ꝓpter ſymbolū exterioris luminis nimis diſtrahit̉ Et qꝛ ꝯplexio diuerſa facit diuerſificari ſpiritus. ⁊ ſil̓r etas. iō ex ꝑte ꝯplexionis ⁊ etatis variat̉ etiāmodus videndi. Un̄ ſanguineus ceteris paribꝰ meliꝰ videt. ⁊ iuuenis in debita etate ꝯſtitutus videt melius ſene vel nimis iuuene. Et ꝓpterea d̓t Areſto. in. ij. de aīmaSi ſenex haberet oculos vt iuuenis videret vt iuuenisDecimum dubium eſtUtrū ex hoc ꝙ idolū rei viſibilis depingit̉ in oculo cōuenienter cōcludat̉ ꝙ viſio fiat intus ſuſcipiendo ¶ Et videt̉ ꝙ non. qꝛ idolū rei viſibilis nō videt̉ in oculo depingiQuod patet ex duobꝰ. Primo. oculo quieſcente ad motū rei obiecte mouetur idolū vel imago. accidens autemmouet̉ ad motū eius in quo eſt Hinc etiaꝫ Gilbertus videtur dicere imaginē non eſſe in ſpeculo. cum igit̉ idolumſeu imago ſe habeat ad oculū ſicut imago ad ſpeculū. nonvidet̉ idolum rei viſibilis in oculo videntis. ¶ SecundoSi idolū ſeu imago rei viſibilis eſſet in oculo. tunc oculin quo hmōi imago vel idolū eſſet. idoluꝫ hmōi videretquod falſum eſt. qꝛ ille in cuius oculo idolū apparet. idolum nō videt. ſed alius in cuius oculo nō apparet ¶ Solutio. ſuppoſito ꝙ imago rei viſibil̓ fiat in oculo. vtiqꝫ efficaciter cōcludi poteſt viſionem fieri intus ſuſcipiendo.Et ideo videndū eſt ſi imago rei viſibilis fiat in oculo.¶ Pro quo aduertendū ꝙ circa hoc inueniunt̉ opiniōesdiuerſe. Nam qͥdam dicūt ꝙ non ſit in oculo. ſicut imaginem rei viſibilis negāt eſſe in ſpeculo. ſicut Empedocleset ſui ſequaces dicentes viſionē fieri extramittendo. Ethuius opinionis videt̉ etiam fuiſſe Gilbertus porritanqui dixit imaginē nō eſſe in ſpeculo in qͦ apparet. Sed in

B iij