Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Tractatus primusLibri ieniū et ieniaro

humidū cryſtallinū cryſtallo ſil̓e ꝑſpicuū aliqͣliter ſpiſſuꝫꝓpter cās tactas. diuidit̉ in duas ꝑtes .ſ. in anteriorē toti oculo cōcentricā eſt ſemiſpherali maior d̓r cryſtalli ſeu glaciale. in poſteriorē minorē. vitrea d̓r. eſt anteriori ꝑte ſubtilior. Et hi duo humores ꝯiuncti tela aranea inuoluunt̉ ne fluāt inordinate. ſolū pͥncipal̓ oculi ꝑs eſt de natura aq̄. veruꝫ et ꝑtes q̄dā alie. Immo fereoēs. licet eodē. ſed multipl̓r diuerſimode. Cuiꝰeſt. qꝛ oculus vt inqͥt Alb̓tus naſcit̉ a cerebro. qd̓ aqueūeſt frigidū humidum. oculus frigidus. humidus. īmo frigidior eſt cerebro. Non em̄ cerebrū eſt omnibus mēbris ſimpl̓r frigidius ſꝫ ꝑtibꝰ pͥncipalibꝰ ſtꝭ corep̄ar. teſticuli. Solēt aūt oculi ꝑtes qͣntū ad tres tunicas ad rete ſine diuiſiōe et ad humores ꝯp̄hendi inhis tribꝰ verſibꝰ. Cōſolidata pͥma poſt cornea. poſtqͣꝫ ſitvua. Hinc albugineꝰ. hinc anterior glacial̓. Uitreus interior. ſed aranea circuit illos. Ex oībꝰ aūt his ꝑtibꝰ conſtitutꝰ oculꝰ virtutē vidēdi hꝫ ſeu aīe virtute viſiuaꝫniſi neruos fuerit cōtinuatus pͥmo ſenſitiuo a quo tanqͣꝫ a fonte ſpirituū ſenſitiuoꝝ manantes ſpiritus ſenſitiuidiſponunt oculum ad actum videndierctum dubium eliCuiꝰ figure ē oculus. Sol̓o. Rotūde figure. Et hocꝓpter tres cās. Prima ē facilitas motꝰ reuolutiōis ſeuverticatōis quā ſepe fieri opꝫ vt iuxta mutatōem ſagitteviſibilis eſt linea radioſa recta a re viſibili ad oculūtenſa res diuerſimode videat̉ determīate. Scd̓a. qꝛ capacitati maiori ꝯgruit qm̄ eſt figura capaciſſima maxīe iſoperimetron .i. figuraꝝ ꝯmēſurabiliū. Tercia ratō. ſi eſſꝫrecte figure poſſet vidēs vno aſpectu videre ꝑfecteniſi oculis eqͣlē qd̓ falſum eſt. Seq̄la pꝫ. qꝛ viſio fit lineas rectas radioſas ꝑpēdiculariter ſuꝑ oculū oriētes. qͣrūcōcurſus eſt in centro oculi. quapropter venirent ſuꝑoculū ꝑpendiculares niſi a ſuꝑficie rei viſibilis equali ſuperficiei viſus ſeu oculiQuartum dubtum eſt.Quare ꝯtingit ſil̓ videre ſurſum deorſum Sol̓oqꝛ a pͥº ſenſitiuo qd̓ eſt ſenſatōis fons ꝓtendunt̉ duo nerui viſiui ſe interſecātes ad duos oculos ſub fronte. itatermīatio oculoꝝ fit ſuꝑ neruoꝝ extremitates. ita periſtos neruos vis viſiua ſpūm viſiuū ad oculos tāqꝫ adinſtrumēta ſentiēdi deſcēdit. In ſignū cuius p̄ciſis ill̓ neuis circa tꝑa obtici dicunt̉ fit cecitas. Et ſi nerui reſolident̉. tn̄ ꝓpter duriciē cicatricis oppilant̉ obſtruunt̉ pori qͦs ſpūs fluit ad cryſtallinū humiduꝫ. tenebre manēt cecitas. Iſti aūt nerui duo directi ad interiorē ꝑtēfaciei ſe interſecāt. qͦꝝ vnꝰ vadit ad dextrū oculū. aliꝰ adſiniſtrū. Licet qͥdā ꝯtrariū dicāt ponētes neruos illosiūgi ſine interſectōe. Ita fiat vna ꝯcauitas vtriuſqꝫ qd̓falſum cōuincit̉ exꝑimēto qd̓ refert Alb̓. de qͦdā milite tꝑe ſuo vulneratꝰ in tꝑe ſiniſtro dextrū amiſit oculum.Et rōe hmōi interſectionis res viſa duos oculos vnaapparet. Et eadē rōe vnus oculus mouet̉ ad aliquē ſitu etiā ſic mouet̉ reliquꝰ. ita niſi abuſuꝫ violētiāoculi trahunt̉ ad diuerſos ſitus ſil̓. qd̓ ſi fiat vis viſiua invtroqꝫ debilitatur. ita neuter ꝑfectum de viſibilibꝰ indiuerſis ſitibus iudicium ferre poteſtTuintum dubium eſt

Quare vnū apparet aliqn̄ viſui duo Sol̓o Alb̓. Hoeaccidit dupl̓r. ſcꝫ ex ꝑte vidētis ex ꝑte viſibilis Ex ꝑtevidētis accidit qͣttuor de cauſis. Prima ē remotio neruo obticoꝝ a loco ſe interſecāt ꝯtingūt. Per em̄ accidit ſpēs viſibiles a duobꝰ oculis receptas ſpūm viſi ad ſenſum cōem trāſeūtes nullibi in pūcto aliqͦ ꝯiūgi.Et ꝯtingit qn̄cūqꝫ ꝯpͥmit̉ vnꝰ oculoꝝ qͣſi ſemicirculusſuppōne digiti. Scd̓a eſt. qꝛ ſpūs viſiuꝰ vehit virtu viſiuā aīe ad organa ꝓpter aliquā ventoſitate intercluſam in ſpū vel in oculo vel ꝓpter calorē aliquē innaturaleꝫagitantē ip̄m ſpūm mouet̉ extra metas menſure natural̓dextrorſum ſiniſtrorſuꝫ in oculo. et accipit formaꝫ qͣſimotā a dextro in ſiniſtrū. ad diuiſionē ſpūs penesdextrū ſiniſtrū. ſpēs viſibilis rei variat̉ ꝟſus dextrū ſiniſtrū. id qd̓ hmōi ſpēm apprehendit iudicat duo. ſitibꝰdextri ſiniſtri diſtincta. Tercia eſt redūdatio ſpūs inoppoſita. ſcꝫ ad intra ꝟſus ſenſum cōem. ad extra ꝟſushumidū cryſtallinū oculi vt imbuat̉ ſpē viſibili. tunc em̄ſpūs ſic motꝰ cōtinue reddit ſenſui cōi accipit ita an̄qꝫ ꝯpleat̉ redditio ad ſenſum cōem inchoat̉ acceptio are viſibili oculū. qͣꝫdiu ſaltē ſenſibile manet p̄ſens. Ettūc videt̉ motu ſpūs in oppoſita vnū duo qͦꝝ vnuꝫ ſtet an̄aliud. Et accidit iſte motus ſpūs aliqn̄ ex multo humore calido ſicut in ebrijs. qꝛ calor mouet ad oppoſita humidū multiplicat fluxū. ex eodē fundamēto frequenterdecipit̉ viſus circa motū quē videt. qͥs nauigat eo vnā ꝑtē accipit ip̄ius motꝰ an̄qͣꝫ ſenſui cōi reddat immutat̉ ab alia. an̄qͣꝫ illā reddat īmutat̉ a tercia. ſic deinceps Et ſic tādē ex freq̄ntia motꝰ. ſpūs in motu etiāſeqͥtur motū rei viſibilis vel diſpōem ſenſibilis motꝰ.tingit videant̉ ſibi oīa moueri. Sil̓r accidit ex eodē fundamēto ſi extremitas virgule flexibil̓ circunducat̉. videt̉deſcribere baſim pyramidis Et hec eſt quare gutta eadēs videat̉ linea recta. Hinc etiā accidit vētoſitate vl̓ſil̓i aliqͣ. vertiginē in anteriori ꝑte capitis cauſante. oīavideant̉ moueri cadit ad ꝑtē ad quā ſe tenet tāqͣꝫ cadat altera ꝑs ſub ipſo. Quarta ē cōpreſſio vel exp̄ſſiotunice ꝑforate d̓r vuea em̄ ꝯpͥmit̉ intus cedit adinteriꝰ oculi tūc coanguſtat̉ foramē videt̉ res minor qͣꝫſit in veritate. Aliqn̄ at̄ cedit ad exteriꝰ. tūc foramē dilatat̉ videt̉ res maior qͣꝫ ſit. Qn̄ ſubito cedit intꝰ verſus exterius tūc vna res maior vel minor ſe viſa iudicatur due. Ex ꝑte aūt viſibil̓ vnū videt̉ qͣſi duo ꝓpter duoſubiecta in qͥbꝰ videt̉. ſcꝫ vnū in qͦhꝫ materiale alid̓in videt̉ habere eēſpūale. ſicut in ſpeculo. ſiſaltē ſit in ſpeculo vt in ſubiecto. Et ſi in eo ſit (vt ꝓbabilius dicit̉)tūc tn̄ in eo eſſe videt̉ quod ad ꝓpoſitū ſufficitSextum dubium.An hn̄s ſolū vnū oculum plus habeat qͣꝫ dimidiū viſus Sol̓o. ſic. Et eſt ex eo. qꝛ in hn̄te dūtaxat vnū oculūvirtus viſiua ſpūm viſiuū (qui decurrit duos neruosobticos) retrahit̉ tūc totaliter ad alterū oculū eo fugitociū inundat ad vnū oculū. igit̉ virtus vnita fortiorſit ſeip̄a diſꝑſa. hn̄s tm̄ vnū oculū plus hꝫ qͣꝫ viſus mediūEt ſil̓r dd̓m eſt de oībꝰ potētijs virtutibus organicisaliquā hn̄t in ſuis inſtrumētis pluralitatē. vt viſus duorum oculoꝝ. auditus duarum aurium. ſic de alijsSeptimū dubium.