Seniuū exteriorumIltꝫ ienius vnus
bilitat. Rōne gͦ formalis in colore color eſt qͣlitas actiuaQuod nō ſic intelligendū quaſi color in rōne ꝓpria quaqͣlitas ſcd̓a eſt nō agat. ſed ꝙ lumē vt ſimplex qͣlitas actionē hmōi faciat. qm̄ vt infra patebit color quidditatiueeſt lucis ꝑticipatio in ꝑſpicuo terminato. vel qͣlitas q̄daꝫſcd̓a ex lumīs extrinſeci ꝑticipatiōe in ꝑſpicuo terminatoreſultās. ⁊ vt ſic p̄t formaliter ſuā ſimilitudinē de ſe diffundere in viſum medio illumīato ¶ Ad terciā dicendūꝙ aīaliū qͦrundā oculi vtiqꝫ lucēt ſicut eoꝝ q̄ ſunt calidioris cerebri et q̄ ꝑtes habēt ignitas in oculis ſicut leo. lupus. ſerpens. cattus. quoꝝ oculi qūolibet illuminant mediū ad viſibiliū manifeſtatōem vt de nocte venari valeātdirigentibꝰ ⁊ cooperantibꝰ auditu ⁊ olfactu. qͥ eſt cōiterin aīalibꝰ bonus. Immo oīm aīmaliū ⁊ maxime qͣdrupeduꝫ oculi. aliqͦ mō. licet analogia qͣdam lucidi ſunt. ita vtetiā aliqͣliter in tenebris videat. Sed tn̄ ex hoc nō eſt cōcludendū viſionē fieri extramittēdo. qꝛ licet ab illoꝝ aīaliū oculis lumē ſplēdeat. tn̄ ꝑ ip̄m nō fit viſio immediate. ſed ꝑ ſpēm viſibilē a re viſibili ꝑ lumē hmōi ad oculuꝫvenienteꝫ. Et ꝓpterea eſto ꝙ oculi oīm eſſent de naturaignis a dominio. fieret nihilominꝰ viſus intus ſuſcipiēdoſpem rei viſibilis. ¶ Ad quartā dd̓m ꝙ viſio eſt an̄cedēter paſſio ꝑfectiua q̄ viſus ſuſcipit ſpēm rei viſibilis. cōſequēter aūt eſt actio nō trāſiens. Ita ꝙ actione illa viſibile vidētis formā ſuſcipiat ſed imnianes in vidēte. Et qͥanihil influit viſus viſibili ſed ab eo ſuſcipit. potentia dicit̉paſſiua reſpectu viſibilis ⁊ reſpectu eiꝰ nullo mō actiua.Eſt ergo viſio paſſibilis actio. nō trāſiens ſed īmanens.et hoc ẜm eſſe. licet ẜm dici ⁊ grāmaticaliter verbo actiui generis deſignet̉. vt eſt videre. ¶ Ad quintā dicendūnegādo ꝯn̄am. qm̄ actio hmōi qͣ oculi mulierū menſtruoſaꝝ agūt. aera mūda ſpecula ⁊ pueros inficiēdo. nō ē oculoꝝ inquantū in eis eſt virtus viſiua ⁊ inquantū organaſtꝭ aīe ad vidēdū. ſed inqͣntū corꝑaſtꝭ vl̓ corꝑis ꝑtes talis ꝯplexionis vel nature. q̄propter ab eis diffundit̉ virtute reſolutiui caloris oculoꝝ. vapor infectiuus aeris. ſpeculoꝝ. ⁊ ceteroꝝ. Sil̓r d̓r de oculis baſiliſci. ¶ Ad ſextaꝫdd̓m ꝙ hoc euenit ꝓpter ſuꝑfluū humidū ꝑ oculos defluens oculū indiſponēs. Hoc em̄ humidū fluxū ſuo cuꝫ ſitfulgidū facit apparere ſplendorē ab oculo micantē differētem. ẜm diuerſum motuꝫ humoris oculū indiſponentis.Qꝭ aūt aliqn̄ ꝑ naſum videat̉ effundi lumen dicit Albertus nō fieri niſi ex abūdantia humoris in oculo cōtenti.in ſe lumē habētis. ⁊ iō cū inundat ꝟſus conū naͣſi ꝑ forame vuee q̄ vocat̉ cornea. aliqͥd lumīs micat ſuꝑ naſum.Inciōnnt ouoīa textualia. Primū eſt. Utrū oculus ſit de natura aque ¶ Sol̓ocū oculus mixtū quoddā ſit. ꝯplexionatū tn̄. ⁊ cum qd̓libet mixtū etiaꝫ cōplexionatū a dominio ſit alicuius elementi. ideo oculus d̓r a dominio de natura alicuiꝰ elemēti. Et hoc eſt aqua vt cōcorditer dicunt Areſtoteles etDemocritus vt etiā in textu ꝓbatū eſt. Un̄ licet oculex diuerſis ꝑtibus ſit ꝯpoſitus vna tn̄ eius ꝑs principalior eſt cryſtallinū humidū in quo reſidet anima oculi qͥ ēptātiue virtus viſiua nō inqͣntū hūidū ſꝫ inqͣntū ꝑſpicuūilluminabile ⁊ cōſeruatiuū. Debet aūt eſſe illuminabilequia ſolū ꝑſpicuū nō ſufficit ad viſum ſed reqͥritur lumēexterius actuans ꝑſpicuū. ⁊ ſic actuatum ſuſcipit ſpēm viſibilē ⁊ non al̓s. Sicut em̄ ꝑſpicuuꝫ exterius non ſuſcipitſpēm niſi illuminatū. ita nec interius niſi illuminatū. De
bet etiam eſſe cōſeruatiuū forme viſibilis aliqͣliter. hmōiaūt eſt aqua tantū. ergo aqueū eſſe debet organuꝫ viſus.Quod patet experimētis tribꝰ p̄ter ea que nominant̉ intextu. Primū ē. qꝛ ſi oculus poſt inſpectōem diuturnā excellētis viſibilis ſcꝫ claritatis luminis vel albedinis ꝯuertat ſe ſtatim ad colores minus claros. vident̉ ſibi cōtectipanno albo et ſubtili. qui tn̄ paulatim deficit. quod atteſtatur ꝑſpicuū conſeruatiuū in oculo dn̄ari quale eſt perſpicuū aqueū. Secundū eſt. ꝙ diu motus in curru et potiſſimū nauigio in aquis. cōuertendo viſum ad terraꝫ velad ſil̓ia viſibilia. qͥeſcentia videbunt̉ illi moueri. qd̓ ideoaccidit. qꝛ organū viſus eſt de natura ꝑſpicui. forme ſenſibilis ad tēpus cōſeruatiui. cuiuſmodi eſt aqua. Terciuꝫeſt ꝙ diu ſedēs in carcere tenebroſo ſubito ad locuꝫ lucidū cōuerſus ⁊ in eo diu oculis aſpiciēdo intētus efficituraliqn̄ ꝑ antipariſtaſim cecus. ꝓpter cōgelatōnem humidicryſtallini vel alterius humidi quod eſt de cōpoſitōe oculi vt infra patebit. qua ꝯgelatiōe cōfundit̉ viſus ⁊ ſeqͥturcecitas. ⁊ forte conuertunt̉ oculi in figurā lapidis. Hocaūt accidit. quia organū viſus eſt aqueū. ꝑ lumen em̄ extrinſecū circūfulgens excitat̉ calor ꝓpter reuerberationemque fit in leuitate oculi. ⁊ ſic ꝑ antipariſtaſim adunat̉ frigus oculi ⁊ expellit̉ a foris ad intra cōſtringendo ⁊ cōgelando humiduꝫ oculi. Arguit̉. ſuꝑius dcm̄ eſt oculosquorundā aīaliū nocte videntiū habere in ſe partes ignitas ⁊ habere cerebrū ceteris aīalibus calidius. non ergooculi vl̓iter ſunt aquee nature. ¶ Sol̓o. ſicut cerebrumoīm aīmaliū ſimpl̓r ē phlegmaticū ⁊ aquee nature. ⁊ ẜmquid in ordine ad certa aīalia p̄t dici cholericū. Ita dicēdum eſt de oculo. quia ſimpl̓r oīm oculi ſunt aquee complexionis. ſed reſpectiue aliqui vident̉ ignee. quia plusparticipant de igne oculorumSecundum dubiumEx quot ꝑtibusⁱ cōponit̉ oculus ¶ Soº. vt ex dictis auctoris ꝑſpectiue cōis pꝫ. Oculus ꝯſtat ex tribꝰ humoribus ⁊ ex ſeptē tunicis. hoc mō. Nā ꝑs illa pͥncipalis in oreſidet viſiua virtus tenera eſt. ⁊ multum paſſibilis. al̓sem̄ nō ꝯgrueret ſubtilitati ſpirituū a pͥmo ſenſitiuo profluentiū ⁊ immaterialitati ſpēꝝ viſibiliuꝫ. nec ſenſibiliterimmutari poſſet. ⁊ hec ꝑs eſt humidū cryſtallinū qd̓ cuꝫſit facile leſibile fortioribꝰ circūcipit̉ ne ledat̉. Un̄ primoponit̉ tunica exterior q̄ cōſolidatiua d̓r. fortis et pinguisad retinendū oculū in ſui diſpōne Intra quā eſt tunica q̄cornea d̓r qꝛ cornu eſt ſil̓is. fortis etiā ⁊ aerea ⁊ diaphanavt ſit ſpēbꝰ ꝑuia. Et hec diuidit̉ in duas ꝑtes ſemſpherales. quaꝝ anterior d̓r cornea Interior vero d̓r ſtirotica q̄cōiuncte ꝯſtituūt ſpheralē vnā tunicā. ⁊ hec naſcit̉ a dura matre q̄ eſt tela q̄dā cerebrū forinſecus circūdās. Infra hāc eſt alia tunica q̄ d̓r cōiter vuea ad vue ſil̓itudineꝫnigra vt in ea obſcuret̉ humor in qͦ virtus viſiua viget.et hec fortis etiā eſt ad cuſtodiendū humorē in eo cōtentū ne reſudet ex ea. hn̄s verſus anterius foramē circulare vt trāſeat ꝑ eā ſpes viſibilis. Et hec ſil̓iter duas ꝑteshꝫ vt pͥor. ⁊ pͥma interior d̓r cornea. ſecūda poſterior ſecūdina. Et naſcit̉ a tela cerebri q̄ d̓r pia mater q̄ eſt cerebꝝꝓxime inuoluēs Infra hāc eſt humor albugineus ſil̓is albumini oui ⁊ eſt diaphanꝰ vt ꝑ eā ſpēs libere deferātur.Humidus vt humectet humorē glacialē ne tela illū circundās ficcitate corrūpat̉ Et huiꝰ anterior ꝑs ſemſpheralis vocat̉ aranea. ⁊ poſterior retina. Intra hāc telaꝫ eſt
B ij