Libri de ſenſu et ſenſato Tractatus primus

rei viſibilis eſſe in exteriori pelle vel tunica oculi Sꝫ hocſtultū eſt. ſaltem ẜm Platōnē ſi querat̉ ab eo quid ſit lumen lumini cōiungi. ⁊ quomō hoc ſit poſſibile. Cuꝫ em̄Plato ſicut Empedocles poſuit lumē ⁊ radios corꝑa eēerit impoſſibile ſibi inuenire modū vnionis hoꝝ. Qd̓ ſicꝓbat̉. Nō em̄ qd̓libet corpꝰ p̄t ꝯiūgi cuilibꝫ. qꝛ nō pn̄t cōiungi inter q̄ eſt ſꝑ mediū. cū gͦ int̓ interius lumē oculi etinter exterius tanqͣꝫ duo corꝑa ſiue ſolida intercidat meringa que eſt tunica oculi. non poterūt ſalteꝫ ẜm opinionem Platōnis ſicut nec Empedoclis cōiuingiꝘ quidē igit̉ ſine lumine videre impoſſibiledictū eſt in alijs. Sꝫ ſiue lumē ſiue aer eſt qͦd ēinterrē viſam ⁊ oculū motus qͥ ꝑ ip̄am facit videre. Et rōnabiliter ꝙ interius aq̄ eſt. Aqͣ em̄ꝑſpicua eſt. Uidet̉ aūt ſicut exterius nō ſine lumine Ita ⁊ interius. ꝑſpicuū em̄ oꝑtet eē. ncc̄eeſt aquā eē. qꝛ nō eſt aer. Nō em̄ in vltimo oculi aīa aūt aīe ſenſitiuū eſt ſed manifeſtū qm̄ interius. Quare nccāriū ꝑſpicuuꝫ eſt ⁊ receptibilelumīs qd̓ eſt interius oculi. Et hoc etiā ex accidentibꝰ manifeſtū. Iā em̄ qͥbuſdaꝫ vulneratisin bello iuxta tꝑa ita vt abſcinderent̉ pori oculiaccidit fieri tenebras ſicut lucerna extincta Igit̉ſiqͥdem in his accidit ſicut diximꝰ manifeſtū qͥſi oportet ẜm hūc modū attribuere ⁊ aſſignarevnūquodqꝫ ſenſitiuoꝝ vni elementoꝝ. oculi qͥdem viſiuum aque eſtimandum.¶ Hic cōſequēter in hoc tercio capl̓o ph̓us determinatde natura organoꝝ ſenſitiuoꝝ ẜm veritatē ⁊ opnionemꝓpriam. Et diuiditur in duas ꝑtes. In prima determinat de organo viſus. In ſecūda de organis alioꝝ ſenſuuꝫibi Aeris vero ſonoꝝ) Quantū ad primā partē d̓t ph̓sduo. Primū eſt ꝙ organū viſus ſit de natura aque. implicans viſionē fieri intus ſuſcipiendo. Secunduꝫ eſt. ꝙ organū quantū ad virtutem viſiuā nō ſit foris in exteriorioculi ꝑte. ſed interius. verſus cerebrum ꝓtenſum ad primū ſenſitiuū. Primū ꝓbando p̄mittit quandā ſuppoſitionem dicens. ꝙ ſit impoſſibile videre ſine lumīe vt dictūeſt in libro de anima Siue aūt ſit lumē velut corpus medium vt volebāt antiqui ponētes lumen corpus. ſiue aerꝑſpicuus ſit id quod eſt inter rem viſam ⁊ viſuꝫ qui eſt incentro medio humoris cryſtallni. Hoc tamē ſemꝑ veꝝeſt et certū ꝙ deriuatio ſcꝫ forme vel ſpeciei viſibilis que ēper paruietatē ꝑſpicuoꝝ oculū conſtituentiū tā exteriusqͣꝫ interius faciat viſionē ⁊ ꝑficit ipſuꝫ videre. Et ita omnia illa paruia ſunt deferētia formā viſibilē ad humidumcryſtallinū. a quo ꝯn̄ter delegatur ꝑ ſpūm viſiuū vſqꝫ adprimū ſenſitiuū. vnde elicitur ꝙ etiā fit intus ſuſcipiendoIllo ſic ſuppoſito ⁊ cōſiderato ponit ph̓us intentū dicēsꝙ rōnabile eſt id quod interius eſt ip̄ius oculi eſſe aqueūQuod ꝓbat in effectu tali rōne. Quia vt dictū eſt noncōtingit videri ſine lumine. ⁊ ita mediū videndi diaphanum eſt. ergo rōnabile eſt organū viſus etiā eſſe diaphanum. Et per cōſequēs de natura corporis diaphani Nōignis. quia ignis nimis actiuus oculū deſtrueret. Non celi. quia hoc nō intrat compoſitōem corpoꝝ. Nō aeris. qͥa

diaphaneitas oculi talis eſt vt ad tempus valeat ſpeciescōſeruare. Aer autem propter tenuitatē non eſt reſeruatiuus ſed delatiuus. Relinqͥtur ergo ꝙ ſit de natura aq̄.Secundū autē ſcꝫ ꝙ anima oculi ſeu virtus viſiua nō ſitin exteriori oculi parte ſed interius ⁊ in primi ſenſitiui organo (quod etiam neceſſe eſt eſſe perſpicuū) probat experimento. Nam aliqui vulnerati in bello circa tempora ceci facti ſunt. eo ꝙ nerui abſciſſi fuerunt qui obtici dicūturper quoruꝫ poros virtus viſiua decurrit ad oculos. Abſciſſis neruis illis ⁊ poſtea reſanatis propter duriciem cicatricis obſtruitur pͥorus. per queꝫ lumen a cryſtallinohumido oculi vectum. ꝑ ſpiritū ingredi habuit. ⁊ ideo tenebre fiunt ſicut quādo lucerna extinguitur. Ex his etgo patet ꝙ ſi ſenſuū inſtrumenta ſeu organa elemētis adaptentur tunc manifeſtū eſt ꝙ oporteat ſenſibus attribusre elementa ẜm hunc modum ꝙ oculi dicantur a dominio de natura aque.Aeris vero ſonoꝝ ſenſitiuū Ignis aūt odoratiuū. qd̓ em̄ actu odorat̉ hoc potētia odoratiuū. ſenſibile em̄ facit agere ſenſum. Quare neceſſe ip̄m potētia prius exiſtere. Odor vero fumalis euaporatio eſt. Fumalis aūt euaporatioab igne. ꝓpter qͦd ⁊ cerebrū loco odoratus propriū ſenſitiuū. potētia em̄ calida q̄ frigidi materia eſt. Et oculi aūt generatio eundē habet modum. A cerebro em̄ conſtat. Cerebrū aūt frigidius et humidius om̄ibus partibꝰ corporis.Tactiuū aūt terre. guſtatiuū vero quedaꝫ ſpecies tactus eſt ⁊ om̄ino circa cor ſenſitiuū eſt ipſoꝝ ſcilꝫ guſtus ⁊ tactus. Cor em̄ oppoſitū eſtccrebro ⁊ ē calidiſſimū ꝑtiū. Et de ſenſitiuis q̄dē partibꝰ corꝑis hoc modo ſit determinatum¶ Hic conſequenter in ſecūda parte huius capituli oſtēdit cuius nature ſint organa aliorum ſenſuuꝫ. Dicens ꝙorganū ſenſitiuū ſonorum (hoc eſt auditus) eſt de naturaaeris. Organum autem odoratiuū eſt de natura ignis.Quod probat ph̓us. Quia organū olfactus debet eſſetale in potentia quale eſt odorabile in actu. quia ſenſibileagendo in ſenſum actuat ipſum. vt ſic paſſus a ſenſibilieius formā ſpiritualiter ſuſcipiendo valeat agere. Sedcum odor cauſaliter ſit fumalis euaporatio. quia formaliter eſt qualitas. Fumalis autem euaporatio eſt ab igne.ergo organū olfactus eſt calidum ⁊ igneū in potētia. Inpotentia dico quia actu frigidum. Quapropter organūoīfactus propinque ſitum eſt cerebro quod eſt potētia calidum ⁊ actu frigidum. Et in hoc cōuenit organuꝫ odoratus cum organo viſus. quia eundē habet modū generatio oculi ſicut generatio organi odoratus. qꝛ a cerebrofiunt quod eſt frigidius et humidius om̄ibus partibuscorporis. Ideo etiam organum olfactus eſt actu frigidūlicet non potentia. Uiſus etiam organū frigidū eſt. Organum autem tactus attribuitur terre. Et ſimiliter guſtus inquantū eſt ſpecies tactus eſt terreum. et ideo circa cor eſt inſtrumentum ⁊ organū vtriuſqꝫ eoruꝫ. Quiacerebrum et cor in complexione opponuntur. Et ideo ſicut cerebrum eſt inter menbra principalia animalis frigidiſſimum. Ita cor calidiſſimuꝫ. tantū autem calorem