Tractatus primusDe leniū exteriori. ſiꝫ

per vehemēter. videt̉ oculus ignē lucenteꝫ emittere. Etaliqn̄ qn̄ ſubito mouet̉. videt̉ ignē lucenteꝫ effundere ſuꝑviſum. Habet aūt fieri in tenebris vel qn̄ oculi velanturpalpebris. quia cū tūc lumen forinſecus ingredi nequeatfiunt tenebre. Et ideo vt inquiunt nemo dicere p̄t ꝙ lumen lucens extra viſum tunc oculū ingrediatur.Hꝫ aūt dubitationē ⁊ hoc aliā Si em̄ nō eſtlatere ſentientē ⁊ videntē viſibile quid ergo neceſſe erit ſe videre oculum. quare ergo quieſcēte illo hoc non accidit.¶ Hic ꝯn̄ter in ſcd̓a ꝑticula reprobat dictā antiquoruꝫopinionē. Et duo facit Primo em̄ reprobat dictā opinionē quantū ad hͦ ꝙ d̓r oculus de natura ignis Scd̓o quātū ad hoc qd̓ ex illo ſeqͥtur ſcꝫ ꝙ viſio fiat extramittendoScd̓m ibi Qm̄ ſi ignis) Circa pͥmū iteꝝ duo facit Primo ponit̉ inſtantiā q̄ opinionē reprobat. Scd̓o motiuuꝫantiquoꝝ ſoluit. ibi (Cauſa aūt huius obiectōis) Quātū igit̉ ad primū d̓t ph̓s. Si oculus ſit de natura ignis adominio qͣre tūc oculꝰ qͥeſcēs ⁊ nō ꝑcuſſus nō videt̉ lumēeffundere. Si em̄ ignis ī eo dn̄aret̉ ſꝑ emitteret viſibilēlucē etiā ſi nō moueat̉. ꝑ ꝯn̄s ſemꝑ videret̉ Si em̄ viſibileobijciat̉ viſui qd̓ ſaltē videt̉ ꝑ ſeip̄m ſicut lumen. hoc noncōtingit videntē latere. Ignis aūt iſte qui eſt de oculi cōpoſitione ſemꝑ ſibi obijcitur lumine ſuoCauſa aūt huius obiectōis et putādi ignemviſum eſt hinc ſumēda. Leuia em̄ in tenebrisnata ſunt fulgere. Nō tn̄ lucē facere. Oculi aūtvocatū nigrū ⁊ mediū leue. Apparet auteꝫ hocmoto oculo. qꝛ accidit qͣſi duo fieri vnuꝫ. Hocaūt celeritas facit motus. vt videat̉ aliud eē videns ⁊ viſum. Quare ⁊ nō fit niſi celeriter ⁊ intenebris hoc accidit. Leue em̄ natū eſt in tenebris fulgere. quēadmodū quedā capita piſciū ⁊ſepie turbidū ⁊ lente moto nō accidit vt videat̉ſimul duo eſſe vidēs ⁊ viſum. Illo autē mō ipſeſeip̄m videt oculus. quēadmodū in refractiōe.¶ Hic ꝯn̄ter ph̓s aſſignat verā cām qͣre in tenebris videt̉ aliqn̄ micare ignis ex oculo. ⁊ ꝑ hoc ſoluit̉ antiquoꝝdubitatio et ignorātia. et ꝑ ꝯn̄s reprobat̉ opinio qͦ ad hͦqꝛ dicit oculū de natura ignis. Et d̓t ꝙ vera cā dicte dubitatōis. qͣ antiqͥ putabāt oculū de natura ignis hinc ſumēda eſt. Quia leuia oīa hn̄t aliqͥd lucis. et nata ſtꝭ fulgere. licet non oīa lucē faciāt. ⁊ ita in tenebris nata ſunt fulgere licet nō lucere Sicut ꝓbāt capita piſciū. et humorturbidus quē emittit piſcis qͥ ſepia latine ⁊ grece ſepiond̓r. Sed nigrū ⁊ mediuꝫ oculi lene quoddā eſt. qꝛ humorcriſtallinus qͥ ꝑ foramē vuee patet. gͦ oculus rōne illiꝰ nigri humidi leuis. natus eſt fulgere in tenebris. Apparetaūt oculus fulgere qn̄ adeo celeriter mouet̉ vel ꝑcutit̉ ꝙqͣſi ſubito fit in duobꝰ ſitibꝰ. ita ꝙ ꝓpter celeritate vnꝰ oculus apparet qͣſi duo. et in diuerſis ſitibꝰ ſit oculus vidēset id qd̓ videt̉. Qn̄ em̄ celeriter mouet̉ vel ꝑcutit̉ oculushumor oculi fulgidus diuaricat̉ ſubito ⁊ lumē in ip̄o humore. et qꝛ oculꝰ ſpeculū viuū eſt ⁊ cuꝫ ſue vite oꝑatio ſitvidere. iō ꝑ celerē motū oculus ẜm vnā ꝑtem humidi ꝑmotū qͣſi ab altera aliqͣliter diuiſam ⁊ in ſitu diſtantē. videt fulgorē ab altera ꝑte micantē. ſicut ꝯtingit in refrac-

tiōe qn̄ idē vno ſitu ſubito refrāgit̉ ſuꝑ ſeip̄m in alio ſituQm̄ ſi ignis eſſet quēadmodū dicit Empedocles ⁊ in Thimeo ſcribit̉ et accideret videreexeūte. quēadmodū ex lucerna lumē. qͣre non ⁊in tenebris videt vtiqꝫ viſus. Dicere aūt ꝙ extinguat̉ in tenebris egrediēs. ſicut Thimeꝰ d̓tvanū eſt oīno Que em̄ extinctio luminis eſt. extinguit̉ em̄ aut humido aut frigido caliduꝫ etſiccū qͣlis videt̉ quidem in carbonibꝰ ignitis. ⁊flāma quoꝝ neutrū in lumīe apparet exiſtens.Si igit̉ eſt quidē ſed ꝓpter debilitatē latet nosoportebat ꝑ diē ⁊ in aqͣ extingui lumīe. ſed ⁊ inglaciebꝰ magis fieri tenebras. flāma em̄ ⁊ ignita corꝑa patiunt̉ hec. Nūc āt nihil tale accidit.¶ Hic ꝯn̄ter ph̓s reprobat opinionē antiquoꝝ. ſcꝫ platōnis ⁊ empedoclis quantū ad ſcd̓m qd̓ ad pͥmū eoꝝ dictū ſeqͥtur videlꝫ ꝙ viſio fiat extramittendo ꝑ emiſſionēlumīs ab oculis. Et duo facit. Primo on̄dit viſionē nofieri extramittēdo ſoluēdo duas inſtātias Platōnis Secūdo ſpēaliter on̄dit inſufficiētiā dicti Empedoclis. Secundū ibi ( Empedocles aūt. Dicit gͦ pͥmo ꝙ ſi viſuseſſet ignee nature a dominio eoꝝ q̄ ſunt in oculo ſicut d̓tEmpe. ⁊ in Thimeo Plato. tūc viſio fieret extramittēdo ſcꝫ ꝑ emiſſionē lumīs ignis ꝑ tunicas oculi quēadmodū diffundit̉ ⁊ emittit̉ lumē ꝑ ꝑuiā pellē lucerne Sed hͦ ēimpoſſibile. Qd̓ ſic ꝓbat ph̓s. Quia ſi ſic lumē vidēdoegrederet̉ ob oculis videntiū. cōtingeret videre in tenebris. qd̓ falſum eſt. nō gͦ fit viſio extramittēdo ꝑ luminisemicatōem ab oculis. Nec valet ſi dicat̉ quemadmodūPlato in Thimeo ꝙ lumē egrediēs ab oculis extinguatur in tenebris. Immo hoc dicere oīno vanū eſt. cū tenebre ſint oīno nihil. Et hoc ꝓbat ph̓s ſic qꝛ calidū ⁊ ſiccūſicut eſt ignis extinguit̉ ab aliqͦ ſibi ꝯtrario ſicut ꝑ frigidūet humidū. ⁊ ſic extinguit̉ in materia terreſtri carbonū. ⁊in materia aerea ſicut in flāma q̄ eſt fumus ſuccēſus. Sꝫneutro hoꝝ modoꝝ lumē extinguit̉. Nec valet ſi dicat̉ ꝙlumē ignis micās ex oculis ſit ſaluatū in tenebris. ſed ꝓpter abſentiā lumīs exterioris debilitat̉ ⁊ infrigidat̉ ꝑſpicuū diaphanū. ⁊ frigiditas debilitat ignē oculoꝝ. ⁊ ita ꝓpter debilitatē eiꝰ nō emicat. ſed nos latet. ita ꝙ ip̄o videre nō poſſumus. Sed hoc dici nō p̄t. Qd̓ ꝓbat ph̓s tripliciter Primo qꝛ ſi ſic dicatur. multo magis in die extingueret̉. qꝛ maius lumē minus offuſcat. Preterea ſecundo. ſic magis extinguet̉ in aqͣ. qꝛ aqͣ ei magis cōtrariat̉ qͣꝫdiaphanū infrigidatū in tenebris ex lumīs exteriorꝭ abſentia. Preterea tercio. Oporteret ſic ꝑfectas fieri tenebras in glacie. qꝛ illa excellēti frigiditate totuꝫ extingueret igne oculoꝝ. Flamma em̄ ⁊ corꝑa ignita ſicut carbones patiuntur ab aqua. Nunc autem nihil talium videmus accidere. ergo lumē emicans ꝓpter luminis extrinſeci abſentiam non extinguitur ſui debilitate.Empedocles aūt videtur exiſtimare ꝙ exeunte lumīe ſicut dictū eſt videre. Ait em̄ vt qͥsꝓgreſſū meditās p̄parat lucernā hyemalē ꝑ noctē ignis ardētis accēdēs vt oīm vētoꝝ īpeditꝰꝓhibeat. vētoꝝ e ī ſpūm diſꝑgit flātiū. lumē āt