Druckschrift 
Parva naturalia : [Mit Komm. von Johannes de Mechlinia]
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Tractatus primusQuus et auditus

Quartum dubium eſt.Utrū aīalibꝰ ꝑfectis oēs qͥnqꝫ ſenſus ſint nccārij. Etvidet̉. qꝛ ſine viſu. auditu. maxīe olfactū ſubſiſterepn̄t. Sol̓o. ſic ſe. qꝛ aīalia ꝑfecta ꝓpter nobilitatemſue ꝯplexiōis pn̄t habere imꝑfectis nutrimētuꝫ eiscōiunctuꝫ. nccārio mouent̉ motu ꝓgreſſiuo. qꝛ a remotisnutrimētū inqͥrūt ꝯueniēs ſue ꝯplexioni ip̄m ꝓſequēdo.et oppoſitū fugiēdo. A remotis aūt cognoſcunt tribꝰ ſenſibꝰ. mediū extrinſecū cognoſcētibꝰ ſua ſenſibilia .ſ. viſum. auditū olfactū qͥbus nutrimentū diſtās ꝑcipi p̄tvel id qd̓ ē aīalis corruptiuū vl̓ ſaluatiuū ẜm indiuiduūtm̄ vel ẜm ſpēm Ad rōem dd̓m tactꝰ guſtꝰ ſtꝭ neceſſarij ſimpl̓r abſoluta nccītate. qꝛ ſine eis aīmal nequitſaluari vt dictū eſt. ſed alij ſenſus ſtꝭ nccārij nccītate finisſiue ad bn̄. vt ſi debeāt cōueniēter bn̄ facilit̓ ſe nutrimētū diſtans inqͥrere nccārij ſtꝭ eis alij ſenſus. quibꝰ ineis eſt app̄henſio ſenſibil̓ loci. eoꝝ ſtꝭ in loco. ſic aīalibus ſtꝭ ſalutis. vt cōueniētia ꝓſequant̉. corrūpētia fugiāt. Dicit āt Alb̓. dupl̓r d̓r aliqͥd nccāriū. Primo idd̓r nccāriū ſine res eſt id qd̓ ē. qd̓ id eſt qd̓ eſt. ſicſolū tactus guſtus vt eſt qͥdā tactꝰ ſtꝭ nccārij Scd̓o d̓rnccāriū id qd̓ res ꝯſtituit̉ in ſed ſine res non ſaluat̉ in. ſic oēs ſenſus ſtꝭ nccārij. qꝛ dirigunt ad adiuuātia. docent fugere nociua. Preter tn̄ nccītatē ſtꝭ vtiles viſus auditus ad diſciplinā. Uerū inter aīaliafecta imꝑfecta ſtꝭ q̄daꝫ medio ſe hn̄tia. qͥbꝰ inſtꝭoēs qͥnqꝫ ſenſus ſe. vt pꝫ de talpa viſu caret. qꝛ aīal terreſtre ſubterraneū eſt. de apibꝰ carēt auditu. Licetem̄ materiale ſoni ꝑcipiāt tactu .ſ. motū localē. qꝛ ad pulſum peluis ꝯgregant̉ tn̄ ſonū formalit̓ ꝑcipiunt auditu. Et qꝛ virtus vnita fortior eſt ſeip̄a diſꝑſa. aīalia aliquo ſenſu carentia naturalit̓. vno ſenſu vel alio viuacioraſunt alijs qͥbuſdā aīalibꝰ. et ita vident̉ ſenſibilia aliqͣ ꝑciꝑequoꝝ ſenſum hn̄t. Un̄ talpe ſtꝭ boni auditus. et apesaliqͦ boni tactus. qͣpropter vident̉ talpe viſibilia cognoſcere. apes ſonos quoꝝ ꝓprios ſenſus non hn̄t. Necvidet̉ ꝓbabile ſub pelle oculos habeat talpa. fruſtraeos haberet. qꝛ eis nec actu nec aptitudine valeat videre. Un̄ d̓t ph̓s in poſtp̄dicamētis. Uiſus et cecitas pn̄tfieri circa aīal̓ ẜm genus. quia talpa viſu caretQuintum dubium eſtUtrū ſint tm̄ duo ſenſus diſcipline. Et videt̉ nonqꝛ om̄is ſenſus eſt ſenſus diſcipline. qꝛ pͥmo poſterioꝝ d̓r.Deficiēte ſenſu neceſſe eſt deficere ſciam ſenſibilis illiusſenſus. qꝛ oīs doctrina diſciplina intellectiua fit ex p̄exiſtēti cognitōe ſenſitiua Sol̓o ſic. ſcꝫ viſus auditꝰ dupliciter. pͥmo. qꝛ pluriū reꝝ drn̄as on̄dunt ceterꝭ ſenſibus. quāto aūt ſenſus vniuerſalioris fuerit obiecti tanto ampliꝰ potētie intellectuali circa vl̓ia negociāti ad diſcipline doctrine acqͥſitiōem ſolum ſpeculatiue. ſedpractice deſeruit. Tum ſecūdo. quia quāto potentia fuerit ſpūalior tanto ſpūali intellectiue potētie ſimilior. etcōſequens ad diſciplinā inſtrumentaliter vtilior. Hmōiaūt ſunt viſus auditus. ergo hi p̄cipue ſunt ſenſus diſcipline. Et ſignū huius eſt. vt d̓t ph̓s pͥmo metaphyſice.Hoꝝ ſenſuū maior dilectio ad finē hmōi. Licet ergo quilibet ſenſus ſit ſenſus diſcipline reſpectu ſui ſenſibil̓. vtgit ante oppoſitū. Non tn̄ ſimpl̓r vl̓iter ſeu adeo eminenter ſicut hi duo ſenſus. et ergo quandā antonoma-

ſiam ſenſus diſcipline dicunt̉. Et hoc in ordine ad exteriores. qꝛ interiores plus intēſiue ad diſciplinā cōferunt vn̄viuaciores interioribꝰ ſenſibꝰ quaſi ſtupidi exterioribꝰmaxime ſunt diſciplinabiles ſaltē ſpeculabilibꝰ. ad quoꝝnoticiā reqͥritur ſenſuuꝫ experientia. Et tāto interiorſenſus eſt magis vtilis ad diſciplinā quāto fuerit ꝑfectioret intellectui vicinior. cuiuſmodi videt̉ phātaſia ad quaꝫſe nccārio reflectit humanus intellectus. deinde cogitatiua. deinde memoria. deinde imaginatiua. dein̄ ſenſusmunis. Om̄es aūt hi ſenſus dicunt̉ differēter ſenſus diſcipline. quaſi ſint ſubiectū diſcipline ꝓprie dicte (que eſtintellectualis habitus a doctrina. diuiſe vel indiuiſe. iuxta diuerſum modū accipiendi diſciplinā) vt ſcꝫ gtūs conſtruat̉ in habitudine demōſtratōis eſſentie. ſed cauſat̉ inſtrumentaliter effectiue vt gtūs regat̉ ex vi effectus cauſeinſtrumētalis. Dico diſcipline ꝓprie dicte. qꝛ ſi diſciplinaaccipiat̉ cōiter. habitu quodā ex repetitis actibꝰ genito quo ꝓmpte ſic vel ſic ſenſibꝰ vti contingit vtiqꝫ poterunt ſic eſſe diſcipline hmōi ſubiectū ſenſus. Sic em̄ bruta aīalia canes equi elephātes breuiter omnia aīaliaviſum audituꝫ hn̄tia diſciplinant̉ diſciplinabilia ſunt.Iſtud etiā intelligendū eſt de potētijs ſenſitiuis ẜm ſe acceptis. qꝛ ẜm ꝑticipatione rōnis efficiunt̉ rōnabiles.ſunt et eſſe poſſunt habituū ſaltē moraliū quodammodo intellectualium ſubiectumSextum dubium eſt.Utrū ſimpl̓r viſus ſit auditu ad diſciplinā vtilior Etvidet̉ ſic. qꝛ oīm rerū drn̄as accn̄s on̄dit quas on̄ditauditus. qꝛ ſcripta videri poſſunt. et hoc reꝝ pluriumdrn̄as ſe on̄dit qͣꝫ auditus. Scd̓o. qꝛ plus diligimꝰviſum qͣꝫ auditū. cum ꝓpter cognitōes hos ſenſus duos plus diligimus. videt̉ viſus ſimpl̓r ad diſciplinā vtilior. Proſolutione nota ẜm Alber. in ꝯmētis. dupliciter intellectualis diſciplina ſpeculatiua vel practica fitin nobis .ſ. ꝓpria inuētione inueniendo. vel alterius informatōe addiſcēdo. Quantū ad pͥmū modū viſus ſeipſum ſolū ſumptus eſt vtilior auditu. Sed qͣntū ad ſcd̓mmodū ſcꝫ ip̄i addiſcēti alterius doctrinā diſciplinā capienti ẜm accn̄s melior eſt auditus. Et ita ſe mutuo excedunt diuerſa habitudine diuerſimode. vt d̓t ph̓s in textu. Simpl̓r tn̄ auditus eſt ad diſciplinā doctrinam vtilior ꝓpter duas canſas. Prima. voces ſoluꝫ repn̄tantres ſed habitudines reꝝ penes cōuenientiā drn̄amdiſciplina doctrina neceſſario cognoſcunt̉. Hoc aūt nofaciunt colores viſu cognoſcunt̉. Scd̓a ſumit̉ ex infirmitate intellectus noſtri. qꝛ em̄ ꝓpter imꝑfectionē intellectus noſtri plus reꝝ noticias accipimus addiſcendo qͣꝫꝓpria induſtria inueniēdo. ſimpl̓r vl̓r auditus eſt vtilior ad diſciplinā. hoc in ſpeculabilibꝰ potiſſime in agibilibꝰ pͣcticis Sꝫ in pͣcticꝭ factibilibꝰ (qͦꝝ forme ſtꝭ de qͣrta ſpē qͣlitatis de nūero ſenſibiliū ꝯmuniū maxīe viſuꝯgnoſcunt̉) aliqͣliter excedit viſus Quapropt̓ lꝫ ceci ſimpliciter ſtꝭ ſurdis plus diſciplinabiles. in certo tn̄ genereſcꝫ factibiliū qūolibet ſtꝭ ſurdi cecis diſciplinabiliores. ethoc ex eo qꝛ viſu artificialia cognoſcunt̉ ſe. Etiā qꝛ oꝑaartis pn̄t ꝑfici ſine viſu. eo fiūt manibꝰ alijs inſtrumentis. que in ſuo opere viſu dirigunt̉. Ad rōnes. Adprimā dd̓m. viſus illas oīm reꝝ drn̄as oſtendit niſimediante auditu. quia ſcripta non ſignificant niſi medium vocū quas repn̄tant paſſiones aīe ex ꝯn̄ti res.